§7Multa etiam in communi rerum usu nouauit: sportulas publicas sustulit reuocata rectarum cenarum consuetudine; duas circensibus gregum factiones aurati purpureique panni ad quattuor pristinas addidit;
彼はまた、日常生活の慣習においても多くの改革を行った。 略餐(スポルトゥラ)の公的な配給を廃止して、正式な夕食の習慣を復活させ、大競技場の戦車チームに、従来の四つの組に加えて、金色と紫色の布地の二つの組を追加した。
interdixit histrionibus scaenam, intra domum quidem exercendi artem iure concesso;
役者たちには舞台に立つことを禁止したが、私邸の内部でその技術を修練する権利は認めた。
castrari mares uetuit; spadonum, qui residui apud mangones erant, pretia moderatus est.
男性の去勢を禁止し、奴隷商人の手元に残っていた宦官の価格を抑制した。
ad summam quondam ubertatem uini, frumenti uero inopiam existimans nimio uinearum studio neglegi arua, edixit, ne quis in Italia nouellaret utque in prouinciis uineta succiderentur, relicta ubi plurimum dimidia parte;
かつてワインが極めて豊作であった一方で穀物が不足した際、彼は人々がブドウ栽培に熱中するあまり耕作地が疎かにされていると考え、イタリアでは誰も新しくブドウを植えてはならず、属州ではせいぜい半分を残してブドウ園を伐採せよとの布告を出した。
nec exequi rem perseuerauit.
しかし、彼はこの措置を最後まで遂行することはしなかった。
quaedam ex maximis officiis inter libertinos equitesque R. communicauit.
いくつかの最高位の官職を、解放奴隷とローマ騎士階級との間で共同のものとした。
geminari legionum castra prohibuit nec plus quam mille nummos a quoquam ad signa deponi, quod L. Antonius apud duarum legionum hiberna res nouas moliens fiduciam cepisse etiam ex depositorum summa uidebatur.
彼は軍団の宿営地を二重に設置することを禁止し、何人であれ軍旗のもとに1000セステルティウスを超える預金をしてはならないと規定した。 それは、ルキウス・アントニウスが二つの軍団の冬営地で反乱を企てた際、兵士たちの預金総額からも自信を得ていたように思われたからである。
addidit et quartum stipendium militi aureos ternos.
彼はまた、兵士の俸給に4回目の支給分として、それぞれ3アウレウス金貨を追加した。
§8Ius diligenter et industrie dixit, plerumque et in foro pro tribunali extra ordinem;
彼は裁判を熱心かつ精力的に執り行い、しばしば広場の裁判壇上で特別裁判(エクストラ・オルディネム)としてこれを行った。
ambitiosas centumuirorum sententias rescidit; reciperatores, ne se perfusoriis assertionibus accommodarent, identidem admonuit;
百人裁判所による不当な判決を破棄し、回収裁判官(レキペラートーレス)たちに対しては、薄っぺらな主張に妥協せぬよう繰り返し警告した。
nummarios iudices cum suo quemque consilio notauit.
買収された裁判官たちを、それぞれの諮問機関ともども不名誉の烙印を押して処罰した。
auctor et tr. pl. fuit aedilem sordidum repetundarum accusandi iudicesque in eum a senatu petendi.
彼は護民官たちに働きかけ、汚職を働いた按察官を収賄罪で告発させ、また元老院に対してその裁判官の選任を求めさせた。
magistratibus quoque urbicis prouinciarumque praesidibus coercendis tantum curae adhibuit, ut neque modestiores umquam neque iustiores extiterint;
首都の政務官たちや属州の総督たちを統制することにも細心の注意を払ったため、彼らがこれほど自制心を持ち、また公正であった時代はかつてなかった。
e quibus plerosque post illum reos omnium criminum uidimus.
実際、彼らの多くが、ドミティアヌスの死後にはあらゆる罪名で被告人席に立たされるのを我々は目にすることになった。
suscepta correctione morum licentiam theatralem promiscue in equite spectandi inhibuit;
彼は風紀の是正に着手し、劇場において騎士の席に誰かれ構わず座るという無秩序な観劇を禁じた。
scripta famosa uulgoque edita, quibus primores uiri ac feminae notabantur, aboleuit non sine auctorum ignominia;
一流の男性や女性を中傷し、一般に公表された文書を廃棄させ、その著者たちに不名誉な罰を与えた。
quaestorium uirum, quod gesticulandi saltandique studio teneretur, mouit senatu;
パントマイムや舞踊の趣味に熱中していた元財務官の人物を元老院から除名した。
probrosis feminis lecticae usum ademit iusque capiendi legata hereditatesque;
素行の悪い不名誉な女性たちからは、寝台車(レクティカ)の使用権や、遺贈や遺産を受け取る権利を剥奪した。
equitem R. ob reductam in matrimonium uxorem, cui dimissae adulterii crimen intenderat, erasit iudicum albo;
かつて姦通の罪で離婚を申し立てた妻を再び籍に戻したローマ騎士を、裁判員名簿から抹消した。
quosdam ex utroque ordine lege Scantinia condemnauit;
両身分の何人かの者を、スカンティニア法によって処罰した。
incesta Vestalium uirginum, a patre quoque suo et fratre neglecta, uarie ac seuere coercuit, priora capitali supplicio, posteriora more ueteri.
自分の父や兄によっても黙認されていたウェスタの処女たちの不義を、多様かつ厳格に処罰し、初期の不義には死刑をもって、後期の不義には古来の慣習に則った処刑をもって臨んだ。
nam cum Oculatis sororibus, item Varronillae liberum mortis permisisset arbitrium corruptoresque earum relegasset, mox Corneliam maximam uirginem absolutam olim, dein longo interuallo repetitam atque conuictam defodi imperauit stupratoresque uirgis in comitio ad necem caedi, excepto praetorio uiro, cui, dubia etiam tum causa et incertis quaestionibus atque tormentis de semet professo, exilium indulsit.
すなわち、オクラタ姉妹、およびワロニッラに対しては、死に方の自由な選択を認め、彼女たちを誘惑した男たちを追放するにとどめたが、その後まもなく、かつて一度は無罪とされながらも長い歳月を経て再び告発され有罪となった大処女(神官長)のコルネリアに対しては、生埋めにすることを命じ、彼女と不義を働いた男たちを、コミティウムにおいて死ぬまで鞭で打つよう命じた。 ただし、元法務官の男一人は例外とし、彼はその時点でも容疑が曖昧で、尋問や拷問も不確実なうちに自ら罪を認めたため、追放刑に減免した。
ac ne qua religio deum impune contaminaretur, monimentum, quod libertus eius e lapidibus templo Capitolini Iouis destinatis filio extruxerat, diruit per milites ossaque et reliquias quae inerant mari mersit.
そして、神々への冒涜が罰せられずに放置されることのないよう、彼の解放奴隷がカピトリウムのユピテル神殿に用いる予定だった石材を使って息子のために建てた記念墓を、兵士たちに命じて取り壊させ、その中に納められていた骨や遺骨を海に投げ捨てさせた。
§9Inter initia usque adeo ab omni caede abhorrebat, ut absente adhuc patre recordatus Vergili uersum:
impia quam caesis gens est epulata iuuencis edicere destinarit, ne boues immolarentur.
彼は治世の初期には、あらゆる殺生を極めて嫌っており、まだ父が不在の間に、ウェルギリウスの詩句「屠られた若い雄牛を貪り食う、いかに不敬なる世代よ」を思い出して、牛を犠牲に捧げてはならないという布告を出しようと決意したほどであった。
cupiditatis quoque atque auaritiae uix suspicionem ullam aut priuatus umquam aut princeps aliquamdiu dedit, immo e diuerso magna saepe non abstinentiae modo sed etiam liberalitatis experimenta.
また、私人の立場であったときも、あるいは皇帝となってしばらくの間も、貪欲や強欲の疑いを持たれることはほとんどなく、むしろそれとは反対に、自己抑制だけでなく寛大さをも示す大きな証拠をしばしば提示した。
omnis circa se largissime prosecutus nihil prius aut acrius monuit quam ne quid sordide facerent.
身近にいるすべての人々に対して惜しみなく手厚く報いながら、彼はさもしい行いをしてはならないということを、何よりも優先して、また厳しく訓戒した。
relictas sibi hereditates ab iis, quibus liberi erant, non recepit.
子供のいる人々から自分に遺された遺産は受け取らなかった。
legatum etiam ex testamento Rusti Caepionis, qui cauerat ut quotannis ingredientibus curiam senatoribus certam summam uiritim praestaret heres suus, irritum fecit.
また、ルストゥス・カエピオの遺言による遺贈で、自分の相続人が毎年元老院議場に入る議員たちに対して個別に一定額の金を支払うように規定していたものについても、これを無効とした。
reos, qui ante quinquennium proximum apud aerarium pependissent, uniuersos discrimine liberauit nec repeti nisi intra annum eaque condicione permisit, ut accusatori qui causam non teneret exilium poena esset.
直近の5年間よりも前に国庫との間で訴訟を抱えていた被告人たちを、全員その危機から免除し、その後1年以内に限って再告発することを認めめたが、それも「もし告発者が敗訴した場合には流刑に処す」という条件付きであった。
scribas quaestorios negotiantis ex consuetudine sed contra Clodiam legem uenia in praeteritum donauit.
財務官の書記たちが慣習的に、しかしクローディウス法に反して商業を行っていたことについて、過去の分に関しては免赦を与えた。
subsiciua, quae diuisis per ueteranos agris carptim superfuerunt, ueteribus possessoribus ut usu capta concessit.
退役兵への土地分配の際に断片的に売れ残った残余地について、古くからの占有者たちに対して、時効取得されたものとして譲渡した。
fiscales calumnias magna calumniantium poena repressit, ferebaturque uox eius: 'princeps qui delatores non castigat, irritat. '
国庫への不当な告発を、告発者に対する重い罰をもって抑制し、彼の「密告者を罰しない皇帝は、彼らをそそくしているのだ」という言葉が語り継がれた。