§7Multa etiam in communi rerum usu nouauit: sportulas publicas sustulit reuocata rectarum cenarum consuetudine; duas circensibus gregum factiones aurati purpureique panni ad quattuor pristinas addidit; interdixit histrionibus scaenam, intra domum quidem exercendi artem iure concesso; castrari mares uetuit; spadonum, qui residui apud mangones erant, pretia moderatus est.
他在日常生活的习惯中也作了许多改革:废除了公开发放的食品篮(略餐),恢复了举行正式晚餐的习俗;在大竞技场的战车派系中,在原先的四个派系之外,又增加了金色和紫色布料的两个新派系;禁止演员登台演出,但允许他们在私宅内练习技艺;禁止阉割男性,并限制了奴隶贩子手中留存的宦官的价格。
ad summam quondam ubertatem uini, frumenti uero inopiam existimans nimio uinearum studio neglegi arua, edixit, ne quis in Italia nouellaret utque in prouinciis uineta succiderentur, relicta ubi plurimum dimidia parte; nec exequi rem perseuerauit.
曾有一度葡萄酒极度丰收而粮食却出现短缺,他认为人们因过度热衷于种植葡萄而荒废了耕地,于是颁布告示:在意大利任何人不得新植葡萄,在各属州则须砍毁葡萄园,至多仅保留一半;但他并未坚持贯彻这一法令。
quaedam ex maximis officiis inter libertinos equitesque R. communicauit.
他将一些最重要的官职由解放奴隶和罗马骑士阶层共同担任。
geminari legionum castra prohibuit nec plus quam mille nummos a quoquam ad signa deponi, quod L. Antonius apud duarum legionum hiberna res nouas moliens fiduciam cepisse etiam ex depositorum summa uidebatur.
他禁止建立双重军团营地,并规定任何人不得在军旗处存放超过一千塞斯特尔提乌斯的存款,因为卢基乌斯·安东尼乌斯在两个军团的冬营地策划叛乱时,似乎也从士兵的存款总额中获得了信心。
addidit et quartum stipendium militi aureos ternos.
他还给士兵的岁入增加了第四次发放,每人三枚奥里斯金币。
§8Ius diligenter et industrie dixit, plerumque et in foro pro tribunali extra ordinem; ambitiosas centumuirorum sententias rescidit; reciperatores, ne se perfusoriis assertionibus accommodarent, identidem admonuit; nummarios iudices cum suo quemque consilio notauit.
他认真而勤勉地掌管司法,经常在广场的裁判坛上进行特别审判;他废除了百人法庭那些带有偏见的判决;他一再警告回收裁判官们,不要迎合那些流于表面的虚假声索;他将受贿的法官及其各自的顾问会议成员一并登记在耻辱名册上。
auctor et tr. pl. fuit aedilem sordidum repetundarum accusandi iudicesque in eum a senatu petendi.
他促使平民护民官控告一个贪腐的市政官犯有勒索罪,并向元老院为他请求法官。
magistratibus quoque urbicis prouinciarumque praesidibus coercendis tantum curae adhibuit, ut neque modestiores umquam neque iustiores extiterint; e quibus plerosque post illum reos omnium criminum uidimus.
他还在管束城市政务官和属州总督方面倾注了极大的心血,以至于他们从未像当时那样廉洁和公正;而在他死后,我们看到他们中的大多数人都因各种罪名而沦为被告。
suscepta correctione morum licentiam theatralem promiscue in equite spectandi inhibuit; scripta famosa uulgoque edita, quibus primores uiri ac feminae notabantur, aboleuit non sine auctorum ignominia; quaestorium uirum, quod gesticulandi saltandique studio teneretur, mouit senatu; probrosis feminis lecticae usum ademit iusque capiendi legata hereditatesque; equitem R. ob reductam in matrimonium uxorem, cui dimissae adulterii crimen intenderat, erasit iudicum albo; quosdam ex utroque ordine lege Scantinia condemnauit; incesta Vestalium uirginum, a patre quoque suo et fratre neglecta, uarie ac seuere coercuit, priora capitali supplicio, posteriora more ueteri.
他承担起整顿风俗的职责,遏制了剧场里的无序现象(此前平民与骑士混杂而坐);他取缔了流传于民间的诽谤性作品(这些作品抹黑了显贵男女),并对作者施以耻辱性的惩罚;一个由于热衷于手势戏和舞蹈的财务官级人物被他开除出元老院;他剥夺了品行不端的妇女乘坐轿子的权利以及接受遗赠和遗产的权利;对于一名罗马骑士,因其将曾被自己以通奸罪休掉的妻子重新娶回,他将其从裁判员名录中除名;他根据《斯坎提尼亚法》惩处了两个阶层的若干成员;对于连他的父亲和兄长都予以纵容的维斯塔贞女的失贞行为,他以不同且严厉的方式进行了惩处,早期的罪行处以死刑,后期的罪行则依古法惩处。
nam cum Oculatis sororibus, item Varronillae liberum mortis permisisset arbitrium corruptoresque earum relegasset, mox Corneliam maximam uirginem absolutam olim, dein longo interuallo repetitam atque conuictam defodi imperauit stupratoresque uirgis in comitio ad necem caedi, excepto praetorio uiro, cui, dubia etiam tum causa et incertis quaestionibus atque tormentis de semet professo, exilium indulsit.
也就是说,他曾允许奥库拉塔姐妹以及瓦罗尼拉自由选择死法,并仅将诱奸她们的人流放;但随后不久,对于大贞女科尔内利亚(她曾一度被判无罪,但在漫长间隔后再次被控并定罪),他下令将其活埋,并下令将与她通奸的人在集会场用皮鞭抽打致死,唯独除了一名曾任裁判官的人,因为当时案情依然可疑,且在审讯和拷问未果的情况下他自己招供了,因而皇帝宽免他,改处流放。
ac ne qua religio deum impune contaminaretur, monimentum, quod libertus eius e lapidibus templo Capitolini Iouis destinatis filio extruxerat, diruit per milites ossaque et reliquias quae inerant mari mersit.
为了不让任何亵渎神明之举免受惩罚,他的一个解放奴隶曾用原计划建造卡比托利欧朱庇特神庙的石料为儿子建造了一座纪念墓,皇帝派遣士兵将该墓拆毁,并将其中所存的骨骼和遗骸投入大海。
§9Inter initia usque adeo ab omni caede abhorrebat, ut absente adhuc patre recordatus Vergili uersum:
impia quam caesis gens est epulata iuuencis edicere destinarit, ne boues immolarentur.
在统治初期,他极力避免一切杀戮,以至于当他的父亲尚不在国内时,他想起了维吉尔的诗句:“在不敬的神之世代宰杀小牛大肆宴饮之前”,曾决意颁布一道告示,禁止用牛祭祀。
cupiditatis quoque atque auaritiae uix suspicionem ullam aut priuatus umquam aut princeps aliquamdiu dedit, immo e diuerso magna saepe non abstinentiae modo sed etiam liberalitatis experimenta.
此外,无论在做私人时,还是在当上皇帝之后的相当长一段时间里,他几乎从未表现出任何贪婪或吝啬的嫌疑,相反,他经常展现出不仅是克制而且是慷慨的伟大明证。
omnis circa se largissime prosecutus nihil prius aut acrius monuit quam ne quid sordide facerent.
他极其慷慨地恩待身边的所有人,而他最先且最严厉告诫他们的,就是不要做出任何卑鄙委琐的事情。
relictas sibi hereditates ab iis, quibus liberi erant, non recepit.
凡是有子女的人留给他的遗产,他一律不予接受。
legatum etiam ex testamento Rusti Caepionis, qui cauerat ut quotannis ingredientibus curiam senatoribus certam summam uiritim praestaret heres suus, irritum fecit.
他还宣布鲁斯图斯·卡埃皮奥遗嘱中的一项遗赠无效,该遗嘱曾规定其继承人应向每年进入议事堂的每一位元老院议员支付一定数额的款项。
reos, qui ante quinquennium proximum apud aerarium pependissent, uniuersos discrimine liberauit nec repeti nisi intra annum eaque condicione permisit, ut accusatori qui causam non teneret exilium poena esset.
对于在最近五年之前就与国库有未决案卷的被告,他全部免除了诉累,并规定仅允许在一年内重新起诉,且附加条件:如果告发者未能胜诉,其处罚应为流放。
scribas quaestorios negotiantis ex consuetudine sed contra Clodiam legem uenia in praeteritum donauit.
财务官的抄写员们按照惯例、但违反《克洛狄乌斯法》进行商业活动的行为,他在过去的部分给予了免罚。
subsiciua, quae diuisis per ueteranos agris carptim superfuerunt, ueteribus possessoribus ut usu capta concessit.
对于给退役老兵分配土地后零星剩余的小块残余地,他让渡给原先的占有者,视同通过时效取得。
fiscales calumnias magna calumniantium poena repressit, ferebaturque uox eius: 'princeps qui delatores non castigat, irritat.
他通过对诬告者施以重罚来抑制对国库的诬告,他的名言也广为流传:“不惩治告密者的皇帝,就是在怂恿他们。
'
”