§4Spectacula assidue magnifica et sumptuosa edidit non in amphitheatro modo, uerum et in circo, ubi praeter sollemnes bigarum quadrigarumque cursus proelium etiam duplex, equestre ac pedestre, commisit; at in amphitheatro nauale quoque.
彼は常に豪華で費用をかけた見世物を、円形劇場だけでなく競技場でも開催し、そこでは通常の二頭立てや四頭立ての馬車の競走のほかに、騎兵戦と歩兵戦という二重の戦闘をも行わせ、また円形劇場では海戦をも催した。
nam uenationes gladiatoresque et noctibus ad lychnuchos, nec uirorum modo pugnas, sed et feminarum.
さらに、野獣狩りや剣闘士の試合を夜間にも灯火のもとで行い、それも男性同士の戦闘だけでなく、女性の戦闘までも行わせた。
praeterea quaestoriis muneribus, quae olim omissa reuocauerat, ita semper interfuit, ut populo potestatem faceret bina paria e suo ludo postulandi eaque nouissima aulico apparatu induceret.
そのうえ、かつて廃止されていたが彼が復活させた財務官主催の見世物には常に自ら立ち会い、民衆に対して、彼自身の養成所から二組のペアを要求する権利を与え、そのペアを最後の宮廷の豪華な装束を着せて入場させた。
ac per omne gladiatorum spectaculum ante pedes ei stabat puerulus coccinatus paruo portentosoque capite, cum quo plurimum fabulabatur, nonnumquam serio.
そして剣闘士の見世物の間ずっと、彼の足元には、異常に小さな頭をした、緋色の服を着た少年が立っており、彼はその少年と盛んにおしゃべりをし、時には真面目な話もしていた。
auditus est certe, dum ex eo quaerit, ecquid sciret, cur sibi uisum esset ordinatione proxima Aegypto praeficere Mettium Rufum.
実際、彼がその少年に対して「今回の人事で、自分がなぜメッティウス・ルフスをエジプトの長官に任命する気になったか、何か知っているか」と尋ねるのを耳にした者がいる。
edidit naualis pugnas paene iustarum classium, effosso et circumstructo iuxta Tiberim lacu, atque inter maximos imbres perspectauit.
彼はティベリス川の近くに湖を掘らせ、その周囲を石垣で囲ませて、ほぼ本物の艦隊による海戦を催し、それを土砂降りの雨の中でも見物し続けた。
Fecit et ludos saeculares, computata ratione temporum ad annum non quo Claudius proxime, sed quo olim Augustus ediderat;
彼はまた、世紀祭を開催したが、その年代計算はクラウディウスが最近開催した年に基づくのではなく、かつてアウグストゥスが開催した年に従った。
in iis circensium die, quo facilius centum missus peragerentur, singulos e septenis spatiis ad quina corripuit.
その際、競技場での催しの日には、100回の出走をより容易に完了できるように、周回数をそれぞれ7周から5周に短縮した。
Instituit et quinquennale certamen Capitolino Ioui triplex, musicum equestre gymnicum, et aliquanto plurium quam nunc est coronatorum.
彼はまた、カピトリウムのユピテルを称える5年一度の三重複合競技会(音楽、乗馬、体育)を創設し、そこでの勝者の数は現在よりもいくらか多かった。
certabant enim et prosa oratione Graece Latineque ac praeter citharoedos chorocitharistae quoque et psilocitharistae, in stadio uero cursu etiam uirgines.
なぜなら、ギリシア語とラテン語による散文演説の競い合いもあり、キタラ歌唱者のほかに合唱付きキタラ奏者や無伴奏キタラ奏者も競い合い、さらに競技場では乙女たちによる競走さえ行われたからである。
certamini praesedit crepidatus purpureaque amictus toga Graecanica, capite gestans coronam auream cum effigie Iouis ac Iunonis Mineruaeque, adsidentibus Diali sacerdote et collegio Flauialium pari habitu, nisi quod illorum coronis inerat et ipsius imago.
彼はギリシア式の靴を履き、ギリシア風の紫のトガをまとい、頭にはユピテル、ユノ、ミネルウァの像のついた金の冠を戴いて競技会の司会をし、その傍らにはユピテルの神官とフラウィウス神官団が同様の服装で並んで着席していた。 ただし、彼らの冠にはドミティアヌス自身の肖像も含まれていた。
celebrabat et in Albano quotannis Quinquatria Mineruae, cui collegium instituerat, ex quo sorte ducti magisterio fungerentur ederentque eximias uenationes et scaenicos ludos superque oratorum ac poetarum certamina.
彼はまた、アルバの山荘で毎年ミネルウァの祭礼を執り行い、そのために神官団を創設していた。 その神官団から抽選で選ばれた者が司祭職を務め、卓越した野獣狩りや演劇、さらには弁論家や詩人の競技会を催した。
Congiarium populo nummorum trecenorum ter dedit atque inter spectacula muneris largissimum epulum Septimontiali †sacrorum quidem senatui equitique panariis, plebei sportellis cum obsonio distributis initium uescendi primus fecit;
彼は民衆に1人あたり300セステルティウスの現金を3回配り、また見世物の最中には、セプティモンティウムの祭りの日にきわめて寛大な饗宴を催し、元老院議員と騎士にはパンの籠を、平民にはおかず付きの食料籠を配り、自ら最初の一口を食べて、飲食の開始を告げた。
dieque proximo omne genus rerum missilia sparsit, et quia pars maior intra popularia deciderat, quinquagenas tesseras in singulos cuneos equestris ac senatorii ordinis pronuntiauit.
そして翌日には、あらゆる種類の物品の引換券を撒いたが、その大半が平民席に落ちたため、騎士身分と元老院身分の各座席ブロックごとに50枚ずつの引換券を分配することを宣言した。
§5Plurima et amplissima opera incendio absumpta restituit, in quis et Capitolium, quod rursus arserat;
彼は火災で焼失した非常に多くの巨大な建造物を再建し、その中には再び焼失したカピトリウムも含まれていた。
sed omnia sub titulo tantum suo ac sine ulla pristini auctoris memoria.
しかし、それらはすべて彼自身の名前だけを碑文に刻み、元の建設者の名前を一切残さなかった。
nouam autem excitauit aedem in Capitolio Custodi Ioui et forum quod nunc Neruae uocatur, item Flauiae templum gentis et stadium et odium et naumachiam, e cuius postea lapide maximus circus deustis utrimque lateribus extructus est.
さらに彼は、カピトリウムの丘に「守護者ユピテル」の新しい神殿を建て、現在ネルウァのフォーラムと呼ばれている広場、さらにフラウィウス氏族の神殿、競技場、音楽堂、人工池をも新設した。 この人工池の石材を用いて、後に大競技場の両側面が焼失した際に、それが再建された。
§6Expeditiones partim sponte suscepit, partim necessario: sponte in Chattos, necessario unam in Sarmatas legione cum legato simul caesa;
遠征のうち、あるものは自発的に、あるものは必要に迫られて行った。 自発的に行ったのはハッティ族に対するものであり、必要に迫られて行ったのは、1個軍団が軍団長とともに全滅させられたサルマティア人に対する1回の遠征であった。
in Dacos duas, primam Oppio Sabino consulari oppresso, secundam Cornelio Fusco praefecto cohortium praetorianarum, cui belli summam commiserat.
ダキア人に対しては2回行い、最初のものは元執政官オッピウス・サビヌスが敗死したため、2回目は彼が戦争の最高指揮権を委ねていた親衛隊長コルネリウス・フスクスが敗死したためであった。
de Chattis Dacisque post uaria proelia duplicem triumphum egit, de Sarmatis lauream modo Capitolino Ioui rettulit.
ハッティ族とダキア人に対しては、様々な戦闘の後、二重の凱旋式を挙行したが、サルマティア人に対しては、カピトリウムのユピテルに月桂冠を奉納するにとどめた。
Bellum ciuile motum a L. Antonio, superioris Germaniae praeside, confecit absens felicitate mira, cum ipsa dimicationis hora resolutus repente Rhenus transituras ad Antonium copias barbarorum inhibuisset.
上ゲルマニアの総督ルキウス・アントニウスによって起こされた内乱を、彼は現地に不在ながら驚くべき幸運によって終結させた。 というのも、まさに決戦の時刻に、突如として解氷したライン川が、アントニウスに合流しようと渡河しようとしていた蛮族の軍勢を阻んだからである。
de qua uictoria praesagiis prius quam nuntiis comperit, siquidem ipso quo dimicatum erat die statuam eius Romae insignis aquila circumplexa pinnis clangores laetissimos edidit;
この勝利について、彼は伝令よりも早く前兆によって知った。 すなわち、まさに戦闘が行われたその日に、ローマにある彼の像を、一羽の非凡な鷲が翼で抱きかかえ、極めて喜ばしい鳴き声を上げたからである。
pauloque post occisum Antonium adeo uulgatum est, ut caput quoque adportatum eius uidisse se plerique contenderent.
そしてそのすぐ後、アントニウスが殺害されたという噂が非常に広く伝わったため、多くの者が、運ばれてきた彼の首を自分自身で見たと主張するほどであった。