Humanitext Reader

スエトニウス · ドミティアヌス §15-17

不吉な前兆と寝室でのドミティアヌス暗殺

6 / 7 箇所 · ラテン語

要旨

ドミティアヌスは従兄弟フラウィウス・クレメンスを処刑したことで破滅を早め、不吉な前兆や予言に怯える日々を送る。その後、パルテニウスやステファヌスらが主導した寝室での陰謀により格闘の末に暗殺され、その遺体は乳母によって密かに葬られた。

§15denique Flauium Clementem patruelem suum contemptissimae inertiae, cuius filios etiam tum paruulos successores palam destinauerat abolitoque priore nomine alterum Vespasianum appellari, alterum Domitianum, repente ex tenuissima suspicione tantum non in ipso eius consulatu interemit.
ついに彼は、極めて軽蔑すべき怠惰の人物である従兄弟のフラウィウス・クレメンスを、まだ幼かった彼の息子たちを後継者として公に指名し、以前の名前を廃して一方にウェスパシアヌス、他方にドミティアヌスと名乗らせていたにもかかわらず、突然の極めて些細な疑念から、ほぼ彼の執政官任期の最中に殺害した。
quo maxime facto maturauit sibi exitium.
この行為によって、彼は何よりも自分自身の破滅を早めた。
Continuis octo mensibus tot fulgura facta nuntiataque sunt, ut exclamauerit: 'feriat iam, quem uolet.
連続する八ヶ月の間に、非常に多くの落雷が発生し、また報告されたため、彼は「いまや、彼が望む者を打つがよい」と叫んだ。
' tactum de caelo Capitolium templumque Flauiae gentis, item domus Palatina et cubiculum ipsius, atque etiam e basi statuae triumphalis titulus excussus ui procellae in monimentum proximum decidit.
カピトリウムとフラウィウス氏族の神殿が、同様にパラティウムの館と彼自身の寝室が天から打たれ、さらには凱旋の像の台座から銘板が嵐の力によって吹き飛ばされて、隣の記念碑に落ちた。
arbor, quae priuato adhuc Vespasiano euersa surrexerat, tunc rursus repente corruit.
ウェスパシアヌスがまだ一市民であった頃に一度倒れたものの、再び立ち上がった木が、そのとき再び突然倒れた。
Praenestina Fortuna, toto imperii spatio annum nouum commendanti laetam eandemque semper sortem dare assueta, extremo tristissimam reddidit nec sine sanguinis mentione.
プライネステのフォルトゥナは、帝政の全期間を通じて、新年を委ねる彼に常に喜びにあふれ、かつ同じ神託を与えることに慣れていたが、最後には血への言及を伴う、極めて悲痛な神託を返した。
Mineruam, quam superstitiose colebat, somniauit excedere sacrario negantemque ultra se tueri eum posse, quod exarmata esset a Ioue.
彼は、自分が迷信的に崇拝していたミネルウァが、ユピテルによって武装解除されたために、もはや彼を保護することはできないと言って神殿から立ち去る夢を見た。
nulla tamen re perinde commotus est quam responso casuque Ascletarionis mathematici.
しかし、彼は占星術師アスクレタリオーンの回答と運命ほどに動揺したものはなかった。
hunc delatum nec infitiantem iactasse se quae prouidisset ex arte, sciscitatus est, quis ipsum maneret exitus;
告発され、かつ自分が術によって予見したことを公言したことを否定しなかったこの者に対して、彼は、彼自身にどのような最期が待ち受けているかを尋ねた。
et affirmantem fore ut breui laceraretur a canibus, interfici quidem sine mora, sed ad coarguendam temeritatem artis sepeliri quoque accuratissime imperauit.
そして彼が「間もなく犬たちによって引き裂かれるだろう」と断言したため、ドミティアヌスは彼の術の軽率さを論破するために、彼を直ちに殺害し、かつ極めて入念に埋葬するよう命じた。
quod cum fieret, euenit ut repentina tempestate deiecto funere semiustum cadauer discerperent canes, idque ei cenanti a mimo Latino, qui praeteriens forte animaduerterat, inter ceteras diei fabulas referretur.
それが実行されていたとき、突然の嵐によって葬儀の薪の山が崩れ落ち、半分焼けた遺体を犬たちが引き裂くという事態が生じた。 そしてそのことが、たまたま通りかかってそれに気づいた物真似役者ラティヌスによって、夕食をとっていたドミティアヌスに、その日の他の噂話とともに報告された。
§16Pridie quam periret, cum oblatos tubures seruari iussisset in crastinum, adiecit: 'si modo uti licuerit,' et conuersus ad proximos affirmauit fore ut sequenti die luna se in aquario cruentaret factumque aliquod existeret, de quo loquerentur homines per terrarum orbem.
彼が死ぬ前日、差し出されたスモモを翌日まで取っておくよう命じた際、彼は「もし味わうことが許されるならばだが」と付け加えた。 そして傍らにいる者たちの方を向いて、翌日には月が宝瓶宮において血に染まり、世界中の人々が語り合うような、ある出来事が起こるだろうと断言した。
at circa mediam noctem ita est exterritus, ut e strato prosiliret.
しかし真夜中頃に彼はひどく怯え、ベッドから飛び起きた。
dehinc mane haruspicem ex Germania missum, qui consultus de fulgure mutationem rerum praedixerat, audiit condemnauitque.
その後、朝になって、ドイツから送られてきた内臓占い師で、落雷について諮問されて政変を予言していた者を尋問し、死刑に処した。
ac dum exulceratam in fronte uerrucam uehementius scalpit, profluente sanguine: 'utinam,' inquit, 'hactenus.
そして、彼が額のただれたいぼを激しく掻きむしり、血が流れ出たとき、彼は「これがこれだけで済んでくれればよいのだが」と言った。
' tunc horas requirenti pro quinta, quam metuebat, sexta ex industria nuntiata est.
そのとき、彼が時間を尋ねたところ、彼が恐れていた第五時の代わりに、意図的に第六時であると報告された。
his uelut transacto iam periculo laetum festinantemque ad corporis curam Parthenius cubiculo praepositus conuertit, nuntians esse qui magnum nescio quid afferret, nec differendum.
これによって危険はすでに去ったとして喜び、身体の手入れをしようと急いでいた彼を、寝室取締官のパルテニウスが引き止め、何か重大な知らせを持ってきた者がおり、延期すべきではないと告げた。
itaque summotis omnibus in cubiculum se recepit atque ibi occisus est.
そのため、彼は全員を下がらせて寝室に退き、そこで殺害された。
§17De insidiarum caedisque genere haec fere diuulgata sunt.
陰謀と殺害の様子については、およそ次のようなことが世に知られている。
cunctantibus conspiratis, quando et quo modo, id est lauantemne an cenantem adgrederentur, Stephanus, Domitillae procurator et tunc interceptarum pecuniarum reus, consilium operamque obtulit.
陰謀に加担した者たちが、いつ、どのように、すなわち彼が入浴しているときか、あるいは夕食をとっているときのどちらに襲撃すべきかを躊躇していたところ、ドミティッラの代理人であり、当時公金横領の罪で起訴されていたステファヌスが、計画と実行を申し出た。
ac sinisteriore brachio uelut aegro lanis fasciisque per aliquot dies ad auertendam suspicionem obuoluto, sub ipsam horam dolonem interiecit;
そして、疑いを避けるために、左腕をあたかも患部であるかのように数日間羊毛や包帯で巻いておき、まさにその時刻にその中に短剣を忍ばせた。
professusque conspirationis indicium et ob hoc admissus legenti traditum a se libellum et attonito suffodit inguina.
そして、陰謀の告発を申し出て、これによって入室を許されると、彼が手渡した告発書をドミティアヌスが読んでいる最中に、驚愕する彼の鼠径部を突き刺した。
saucium ac repugnantem adorti Clodianus cornicularius et Maximus Partheni libertus et Satur decurio cubiculariorum et quidam e gladiatorio ludo uulneribus septem contrucidarunt.
傷を負いながらも抵抗する彼に、副官クロディアヌス、パルテニウスの解放奴隷マクシムス、寝室係の十人隊長サトゥル、そしてある剣闘士養成所の者が襲いかかり、七つの傷を負わせて虐殺した。
puer, qui curae Larum cubiculi ex consuetudine assistens interfuit caedi, hoc amplius narrabat, iussum se a Domitiano ad primum statim uulnus pugionem puluino subditum porrigere ac ministros uocare, neque ad caput quidquam excepto capulo et praeterea clausa omnia repperisse;
寝室のラレースの祭祀のために慣習に従って控えており、殺害に立ち会った少年は、さらに次のように語っていた。 ドミティアヌスから、最初の傷を負うやいなや、枕の下に隠してある短剣を手渡し、かつ従僕たちを呼ぶよう命じられたが、枕元には柄のほかには何もなく、さらにドアはすべて施錠されているのを見出した、と。
atque illum interim arrepto deductoque ad terram Stephano conluctatum diu, dum modo ferrum extorquere, modo quanquam laniatis digitis oculos effodere conatur.
そして、その間にドミティアヌスはステファヌスを掴んで床に引き倒し、ある時は武器を奪い取ろうとし、またある時は指を引き裂かれながらも彼の目をつぶそうと試みながら、長い間格闘していた、と。
Occisus est XIIII. Kal. Octb. anno aetatis quadragensimo quinto, imperii quinto decimo.
彼は十月のカレンダエの十四日前に、四十五歳、治世十五年目で殺害された。
cadauer eius populari sandapila per uispillones exportatum Phyllis nutrix in suburbano suo Latina uia funerauit, sed reliquias templo Flauiae gentis clam intulit cineribusque Iuliae Titi filiae, quam et ipsam educarat, conmiscuit.
彼の遺体は、夜間埋葬人たちによって民衆用の粗末な棺で運び出され、乳母のピュリスがラティナ街道沿いにある彼女の郊外の別荘で葬った。 しかし、彼女はその遺骨を密かにフラウィウス氏族の神殿に運び込み、やはり彼女自身が育てたティトゥスの娘ユリアの遺灰と混ぜ合わせた。

語釈・文法注

  1. 15.1contemptissimae inertiae — 性質の属格(genitive of quality)であり、先行する名詞 Flauium Clementem を修飾している。
  2. 15.3fore ut breui laceraretur — 未来不定詞の受動形を代用する fore ut +接続法未完了の構文。間接話法における「未来に〜されることになるだろう」という内容を表す。
  3. 16.1si modo uti licuerit — 動詞 utor(味わう、使用する)は奪格を支配するが、ここでは文脈から先行する tubures(スモモ)が目的語として省略されている。
  4. 16.2tunc horas requirenti — 現在分詞 requirenti(requireo の与格単数・男性)は、間接目的語の与格として機能し、時間を尋ねた主語(ドミティアヌス)に対する状況(nuntiata est の対象)を示している。
  5. 17.1cunctantibus conspiratis, quando et quo modo, id est lauantemne an cenantem adgrederentur — cunctantibus conspiratis は奪格絶対。quando et quo modo 以下の節は、主節のなかの迷いや不確実さを表す接続法未完了 adgrederentur を用いた間接疑問節である。lauantemne an cenantem は、形容詞的(分詞)に対格で主語の襲撃対象(eum)を修飾している。

この箇所を引用する

スエトニウス, ドミティアヌス §15-17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo022.humanitext-lat2:15-17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。