§18Statura fuit procera, uultu modesto ruborisque pleno, grandibus oculis, uerum acie hebetiore;
彼は高身長で、控えめで赤みの強い顔立ちをしており、目は大きかったが、視力はやや弱かった。
praeterea pulcher ac decens, maxime in iuuenta, et quidem toto corpore exceptis pedibus, quorum digitos restrictiores habebat;
さらに、特に若い頃は美しく端正で、足を除けば全身がそうであったが、足の指はやや内側に曲がっていた。
postea caluitio quoque deformis et obesitate uentris et crurum gracilitate, quae tamen ei ualitudine longa remacruerant.
後には禿頭、突き出た腹、そして脚の細さによって容姿が損なわれたが、その脚は長い闘病のためにさらに痩せ細ってしまっていた。
commendari se uerecundia oris adeo sentiebat, ut apud senatum sic quondam iactauerit: 'usque adhoc certe et animum meum probastis et uultum.
彼は自分の顔立ちの慎み深さが好印象を与えていると強く自覚していたため、かつて元老院でこのように豪語したほどであった。 「少なくともこれまでは、あなた方は私の心をも、容姿をも認めてくださった」。
' caluitio ita offendebatur, ut in contumeliam suam traheret, si cui alii ioco uel iurgio obiectaretur;
彼は禿頭を非常に気に病んでおり、冗談であれ口論であれ、他の誰かに対してそれが非難として投げかけられると、自分に対する侮辱と受け取るほどであった。
quamuis libello, quem de cura capillorum ad amicum edidit, haec etiam, simul illum seque consolans, inseruerit:
'οὐχ ὁράᾳς, οἷοσ κἀγὼ καλόσ τε μέγασ τε;
もっとも、髪の手入れについて友人に宛てて出版した小冊子の中に、その友人と自分自身を慰めつつ、次のような言葉を書き加えてはいる。 「お前は見ないのか、この私がいかに美しく、いかに偉大であるかを?
eadem me tamen manent capillorum fata, et forti animo fero comam in adulescentia senescentem.
」「しかし、これと同じ髪の運命が私をも待ち受けており、私は青春の真っ只中にあって老いゆく髪を、強い心で耐え忍んでいる。
scias nec gratius quicquam decore nec breuius. '
美しさほど人に喜ばれ、かつ儚いものはないと知るがよい」。
§19laboris impatiens pedibus per urbem non temere ambulauit, in expeditione et agmine equo rarius, lectica assidue uectus est armorum nullo, sagittarum uel praecipuo studio tenebatur.
彼は労苦を嫌い、市内を徒歩で歩くことは滅多になく、遠征や行軍の際にも馬に乗ることは稀で、常に担架で移動した。 兵器全般には全く関心を示さなかったが、弓矢に対してはとりわけ強い情熱を抱いていた。
centenas uarii generis feras saepe in Albano secessu conficientem spectauere plerique atque etiam ex industria ita quarundam capita figentem, ut duobus ictibus quasi cornua efficeret.
多くの人々が、彼がアルバの別荘でしばしば百頭もの様々な野獣を仕留めるのを目撃しており、さらには、わざと獲物の頭部を射抜いて、二本の矢でまるで角が生えているかのように見せるのをも目撃した。
nonnumquam in pueri procul stantis praebentisque pro scopulo dispansam dexterae manus palmam sagittas tanta arte derexit, ut omnes per interualla digitorum innocue euaderent.
時には、遠くに立って標的の代わりに広げた右の手のひらを差し出している少年に向けて、極めて見事な技術で矢を放ち、すべての矢が指の隙間をすり抜けて、無傷で通り過ぎるほどであった。
§20Liberalia studia imperii initio neglexit, quanquam bibliothecas incendio absumptas impensissime reparare curasset, exemplaribus undique petitis missisque Alexandream qui describerent emendarentque.
彼は帝政の初期に自由学芸を軽視した。 もっとも、火災で焼失した図書館を莫大な費用をかけて再建することには心を配り、写本を各地から集め、またそれを書写し校訂する者たちをアレクサンドリアに派遣したりしたのであるが。
numquam tamen aut historiae carminibusue noscendis operam ullam aut stilo uel necessario dedit.
しかし、歴史や詩を学ぶことにいささかも努力を払わず、必要最小限の執筆活動にさえ手を染めなかった。
praeter commentarios et acta Tiberi Caesaris nihil lectitabat; epistulas orationesque et edicta alieno formabat ingenio.
ティベリウス・カエサルの日誌や記録のほかには何も好んで読まず、書簡や演説、布告は他人の才筆に頼って作成していた。
sermonis tamen nec inelegantis, dictorum interdum etiam notabilium: 'uellem,' inquit, 'tam formosus esse, quam Maecius sibi uidetur'; et cuiusdam caput uarietate capilli subrutilum et incanum perfusam niuem mulso dixit.
とはいえ、彼の語り口は決して不雅ではなく、時には注目すべき言葉を残すこともあった。 彼は「マイキウスが自分で思い込んでいるほどに、私も美男子であればよいのだが」と言い、また、赤毛と白髪が交じり合っている、ある人物の頭部を「蜂蜜酒を注がれた雪」と表現した。
§21condicionem principum miserrimam aiebat, quibus de coniuratione comperta non crederetur nisi occisis.
彼は、君主たちの境遇は極めて悲惨である、なぜなら陰謀を暴いたとしても、自身が殺害されない限り信じてもらえないからだ、と言っていた。
Quotiens otium esset, alea se oblectabat, etiam profestis diebus matutinisque horis, ac lauabat de die prandebatque ad satietatem, ut non temere super cenam praeter Matianum malum et modicam in ampulla potiunculam sumeret.
暇な時間がある時はいつでも、平日であっても、また午前中であってもサイコロ遊びに興じ、また日中のうちに入浴し、満腹になるまで昼食をとった。 その結果、夕食の席ではマティウス種リンゴ一個と、小瓶に入ったわずかな飲み物のほかには、滅多に何も口にしなかった。
conuiuabatur frequenter ac large, sed paene raptim; certe non ultra solis occasum nec ut postea comisaretur.
宴会は頻繁に、かつ豪勢に催したが、ほとんど慌ただしく済まされ、少なくとも日没を越えることはなく、その後で二次会の飲み騒ぎをすることもなかった。
nam ad horam somni nihil aliud quam solus secreto deambulabat.
というのも、就寝時間まで、彼は一人で密かに散歩すること以外には何もしなかったからである。
§22Libidinis nimiae, assiduitatem concubitus uelut exercitationis genus clinopalen uocabat;
彼は過度に好色であり、絶え間ない性交を、あたかも運動の一種であるかのように「ベッドの格闘」と呼んでいた。
eratque fama, quasi concubinas ipse deuelleret nataretque inter uulgatissimas meretrices.
彼自身が側室たちの無駄毛を抜き取り、最も卑しい娼婦たちに交じって泳ぎ戯れているという噂もあった。
fratris filiam adhuc uirginem oblatam in matrimonium sibi cum deuinctus Domitiae nuptiis pertinacissime recusasset, non multo post alii conlocatam corrupit ultro et quidem uiuo etiam tum Tito;
兄の娘がまだ処女だった頃、自分との婚姻を提示されたが、彼はドミティアとの結婚に縛られていたため、執拗にこれを拒んだ。 しかし、間もなく彼女が他人に嫁がされると、彼は自ら進んで彼女を誘惑し、しかもそれはティトゥスがまだ存命中のことであった。
mox patre ac uiro orbatam ardentissime palamque dilexit, ut etiam causa mortis extiterit coactae conceptum a se abigere.
その後、彼女が父と夫を亡くすと、彼は彼女を極めて激しく、また公然と愛するようになり、彼の子を宿した彼女に中絶を強要して、ついにその死を招く原因となったほどであった。
§23Occisum eum populus indifferenter, miles grauissime tulit statimque Diuum appellare conatus est, paratus et ulcisci, nisi duces defuissent;
彼の死を民衆は無関心に受け止めたが、兵士たちは極めて重く受け止め、直ちに彼を「神谷」と呼ぼうとし、もし指導者たちが欠けていなければ、復讐を果たす準備さえできていた。
quod quidem paulo post fecit expostulatis ad poenam pertinacissime caedis auctoribus.
そして実際に彼らは、少し後に、暗殺の首謀者たちを処罰のために執拗に引き渡すよう要求することで、この復讐を実行した。
contra senatus adeo laetatus est, ut repleta certatim curia non temperaret, quin mortuum contumeliosissimo atque acerbissimo adclamationum genere laceraret, scalas etiam inferri clipeosque et imagines eius coram detrahi et ibidem solo affligi iuberet, nouissime eradendos ubique titulos abolendamque omnem memoriam decerneret.
これに対して元老院は、競って議事堂を埋め尽くすほど大いに喜び、死者を最も侮辱的かつ痛烈な罵声によって罵倒せずにはいられなかった。 さらには、梯子を運び込ませて、彼の肖像入りの盾や像を目の前で引きずり降ろし、その場で床に叩きつけるよう命じ、最終的には、至る所で彼の銘文を削り取り、その記憶のすべてを抹消すべきであることを決議したほどであった。
Ante paucos quam occideretur menses cornix in Capitolio elocuta est: ἔσται πάντα καλῶσ, nec defuit qui ostentum sic interpretaretur:
nuper Tarpeio quae sedit culmine cornix
'est bene' non potuit dicere, dixit: 'erit'.
彼が殺害される数ヶ月前、カピトリウムで一羽のカラスが「すべてはうまくいく」と喋り、この前兆を次のように解釈する者もいた。 「先頃タルペイアの頂にとまったカラスは、『今は順調だ』と言うことはできなかったが、『そうなるだろう』と言ったのだ。
ipsum etiam Domitianum ferunt somniasse gibbam sibi pone ceruicem auream enatam, pro certoque habuisse beatiorem post se laetioremque portendi rei publicae statum, sicut sane breui euenit abstinentia et moderatione insequentium principum.
」ドミティアヌス自身も、自分の首の後ろに金のこぶが生えてきた夢を見たと伝えられており、自分の後に、国家のより幸福でより喜ばしい状態が予兆されているのだと確信していたという。 そして実際、その後に続いた皇帝たちの自制と穏健さによって、間もなくその通りになったのである。