Humanitext Reader

スエトニウス · クラウディウス §4-6

公職からの排除と隠遁生活における世評

2 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

アウグストゥスがリウィアに送った手紙から、クラウディウスの心身の欠陥による公職排除の方針が示される。また、彼がティベリウスの治世下で隠遁し荒んだ生活を送ったこと、それにもかかわらず騎士階級や元老院から変わらずに受けた敬意が描写される。

§4'Collocutus sum cum Tiberio, ut mandasti mea Liuia, quid nepoti tuo Tiberio faciendum esset ludis Martialibus.
「私はティベリウスと話し合いました、私のリウィアよ、あなたの指示通りに、あなたの孫ティベリウスがマルス祭の競技会において何をすべきかについて。
consentit autem uterque nostrum, semel nobis esse statuendum, quod consilium in illo sequamur.
しかし、私たち二人が同意しているのは、彼に関してどのような方針に従うべきか、一度で決定せねばならないということです。
nam si est artius, ut ita dicam, holocleros, quid est quod dubitemus, quin per eosdem articulos et gradus producendus sit, per quos frater eius productus sit? sin autem ἠλαττῶσθαι sentimus eum et βεβλάφθαι καὶ εἰς τὴν τοῦ σώματοσ καὶ εἰσ τὴν τῆσ ψυχῆσ ἀρτιότητα, praebenda materia deridendi et illum et nos non est hominibus τὰ τοιαῦτα σκώπτειν καὶ μυκτηρίζειν εἰωθόσιν.
なぜなら、もし彼が、いわば身体の各部において完全に健全であるならば、彼の兄弟が進まされたのと全く同じ段階や階梯を経て、彼をも進ませるべきであることに、何の疑いがあるでしょうか。 しかし他方で、もし彼が身体および精神の健全さにおいて、劣っており、損なわれていると私たちが感じるならば、そのようなことをあざけり、冷笑することに慣れている人々に対して、彼をも私たちをも物笑いの種にする機会を与えるべきではありません。
nam semper aestuabimus, si de singulis articulis temporum deliberabimus, μὴ προϋποκειμένου ἡμῖν posse arbitremur eum gerere honores necne.
なぜなら、もし『彼が官職に就くことができるか否か』という前提が私たちの間で予め定まっていないならば、個々の時期の節目節目で議論するたびに、私たちは常に思い悩むことになるからです。
in praesentia tamen quibus de rebus consulis, curare eum ludis Martialibus triclinium sacerdotum non displicet nobis, si est passurus se ab Siluani filio homine sibi affini admoneri, ne quid faciat quod conspici et derideri possit.
とはいえ、現時点であなたが相談されている事柄については、もし彼が、自分と姻戚関係にあるシルウァヌスのアドバイス、すなわち人目に立ち、物笑いにされかねないような行動は一切しないこと、を受け入れるつもりがあるならば、マルス祭の競技会において神官たちの食堂の差配を彼に任せることは、私たちは反対ではありません。
spectare eum circenses ex puluinari non placet nobis;
しかし、彼がプルウィナルから戦車競技を観戦することは、私たちは賛成できません。
expositus enim in fronte prima spectaculorum conspicietur.
最前列で人目にさらされ、見つめられてしまうことになるからです。
in Albanum montem ire eum non placet nobis aut esse Romae Latinarum diebus.
また、彼がアルバ山へ行くことも、ラティウム祭の期間中にローマに留まることも、私たちは賛成できません。
cur enim non praeficitur urbi, si potest sequi fratrem suum in montem? habes nostras, mea Liuia, sententias, quibus placet semel de tota re aliquid constitui, ne semper inter spem et metum fluctuemur.
というのも、もし彼が兄弟に従って山へ行くことができるというなら、なぜ市長官に任じられないのでしょうか。 私たちの意見は以上の通りです、私のリウィアよ。 常に希望と不安の間で揺れ動くことのないよう、事柄全体について一度何かを決定することが望ましいと考えます。
licebit autem, si uoles, Antoniae quoque nostrae des hanc partem epistulae huius legendam.
なお、もしあなたが望むなら、この手紙のこの部分を私たちの Antonia にも読ませて差し支えありません。
' rursus alteris litteris: 'Tiberium adulescentem ego uero, dum tu aberis, cotidie inuitabo ad cenam, ne solus cenet cum suo Sulpicio et Athenodoro.
」また別の手紙では、次のようにある。 「若きティベリウスについては、あなたが留守にしている間、私は彼が自分の Sulpicius や Athenodorus と二人きりで食事をすることのないよう、毎日彼を夕食に招くつもりです。
qui uellem diligentius et minus μετεώρωσ deligeret sibi aliquem, cuius motum et habitum et incessum imitaretur.
彼が、その身のこなしや態度、歩き方を模倣すべき手本となる人物を、もっと注意深く、浮つくことなく選んでくれればよいと私は望むのですが。
misellus ἀτυχεῖ: nam ἐν τοῖσ σπουδαίοισ, ubi non aberrauit eius animus, satis apparet ἡ τῆσ ψυχῆσ αὐτοῦ εὐγένεια.
哀れな子は不運です。 というのも、真面目な場面において、彼の精神が散漫になっていないときには、彼の精神の高貴さは十分に現れているからです。
' item tertiis litteris: 'Tiberium nepotem tuum placere mihi declamantem potuisse, peream nisi, mea Liuia, admiror.
」さらに、第3の手紙では次のようである。 「あなたの孫ティベリウスが、弁論の練習で見事な出来栄えを見せることができたということに、私のリウィアよ、私が驚嘆させられたというのは全くの真実です。
nam qui tam ἀσαφῶσ loquatur, qui possit cum declamat σαφῶσ dicere quae dicenda sunt, non uideo.
なぜなら、これほど不明瞭な話し方をする者が、弁論をするときには、語るべきことをどうしてこれほど明瞭に語ることができるのか、私には理解できないからです。
' Nec dubium est, quid post haec Augustus constituerit et reliquerit eum nullo praeter auguralis sacerdotii honore impertitum ac ne heredem quidem nisi inter tertios ac paene extraneos e parte sexta nuncuparet, legatoque non amplius quam octingentorum sestertiorum prosecutus.
」これら(の判断)の後に、アウグストゥスが何を決定したかについては疑う余地がない。 彼はクラウディウスに鳥卜官の神官職の栄誉以外にはいかなる官職も授けず、遺言においても彼を、第三順位の、そしてほとんど他人に等しい相続人の一人として、6分の1の遺産相続分で指名したにすぎず、遺贈としても80万セステルティウス以下しか与えなかった。
§5Tiberius patruus petenti honores consularia ornamenta detulit;
叔父のティベリウスは、彼が官職を求めたとき、執政官級の装飾を与えた。
sed instantius legitimos flagitanti id solum codicillis rescripsit, quadraginta aureos in Saturnalia et Sigillaria misisse ei.
しかし、彼が法定の官職をより執拗に要求すると、ティベリウスはただ書状で、サトゥルナリア祭とシギッラリア祭のために40アウレウス金貨を送った、とだけ返答した。
tunc demum abiecta spe dignitatis ad otium concessit, modo in hortis et suburbana domo, modo in Campaniae secessu delitescens, atque ex contubernio sordidissimorum hominum super ueterem segnitiae notam ebrietatis quoque et aleae infamiam subiit, cum interim, quanquam hoc modo agenti, numquam aut officium hominum aut reuerentia publice defuit.
ここに至って、ついに尊厳への希望を捨てた彼は、閑暇の生活へと退き、ある時は庭園や郊外の別荘に、ある時はカンパニアの隠遁地に身を隠した。 そして、極めて卑しい者たちとの交際から、従来の「怠惰」という評判に加えて、「大酒飲み」と「博打打ち」という悪名をも被ることになった。 しかしその一方で、彼がこのように暮らしていたにもかかわらず、人々からの表敬や公的な敬意が彼に対して欠けることは決してなかった。
§6Equester ordo bis patronum eum perferendae pro se legationis elegit, semel cum deportandum Romam corpus Augusti umeris suis ab consulibus exposceret, iterum cum oppressum Seianum apud eosdem gratularetur;
騎士階級は、自分たちのための請願使節の代表として彼を2度選出した。 1度目は、アウグストゥスの遺体をローマへ運ぶにあたり、自分たちの肩で担げるよう執政官たちに願い出たときであり、2度目は、セイアヌスが失脚した際、同じ執政官たちに祝意を伝えるためであった。
quin et spectaculis aduenienti assurgere et lacernas deponere solebat.
そればかりか、劇場などの興行で彼がやって来ると、人々は立ち上がり、外套を脱いで敬意を表すのが常であった。
senatus quoque, ut ad numerum sodalium Augustalium sorte ductorum extra ordinem adiceretur, censuit et mox ut domus ei, quam incendio amiserat, publica impensa restitueretur, dicendaeque inter consulares sententiae ius esset.
元老院もまた、抽選で選ばれるアウグストゥス神殿の神官の定員に、特別枠で彼を追加することを議決し、さらには、火災で失った彼の邸宅を公費で再建すること、および執政官経験者の間で意見を述べる権利を彼に与えることを議決した。
quod decretum abolitum est, excusante Tiberio imbecillitatem eius ac damnum liberalitate sua resarsurum pollicente.
しかし、この決議は、ティベリウスがクラウディウスの能力不足を言い訳にし、その損失は自分の寛大さによって補填すると約束したため、破棄された。
qui tamen moriens et in tertiis heredibus eum ex parte tertia nuncupatum, legato etiam circa sestertium uicies prosecutus commendauit insuper exercitibus ac senatui populoque R. inter ceteras necessitudines nominatim.
それでもなお、ティベリウスは死に際して、遺言の第三順位の相続人として彼を3分の1の遺産相続分で指名し、さらに約200万セステルティウスの遺贈を与えただけでなく、軍隊、元老院、そしてローマ市民に対して、他の親族に並べて名指しで彼を推薦した。

語釈・文法注

  1. ¦1¦artius... holocleros — 名詞 `artus`(四肢、関節)の対格複数形を関係対格(「四肢において」)として取るか、あるいは副詞 `artius`(より緊密に、厳格に)をギリシア語 `ὁλόκληρος`(完全に健全な)と組み合わせて「細部に至るまで完全に」の意味で解釈する。いずれにしても身体的健全さを指す。
  2. ¦2¦praebenda materia deridendi... non est — 非人称表現の `non est` に与格 `hominibus...` が結合し、「〜に対して……すべきではない」という義務や不適切さを表す。主語は動形容詞 `praebenda` を伴う `materia deridendi`(あざ笑う機会を与えること)。
  3. ¦3¦cur enim non praeficitur urbi, si potest sequi fratrem suum in montem? — 反語的表現。ラティウム祭の間、執政官不在のローマに置かれる名誉職「市長官(praefectus urbi)」を念頭に、「もし山に登れるほど彼が頑健なら、なぜ留守中の市長官に指名できないのか(実際にはそんな大役は務まらないのだから、山に行くことも認めるべきではない)」と論じている。
  4. ¦5¦qui uellem... deligeret — 接続法未完了の `uellem` は控えめな、あるいは実現困難な願望を表す(「〜であればよいのだが」)。続く `deligeret` も接続法未完了で、接続詞 `ut` が省略された名詞節として `uellem` の目的語となる。
  5. ¦7¦nisi inter tertios ac paene extraneos e parte sexta — ローマの遺言法における相続順位を示す。第一順位(直系親族)、第二順位(傍系親族)に続く「第三順位(heredes tertii)」は、前順位の者が相続を放棄・死亡した際のみ権利を得る予備的相続人であり、血縁的に極めて遠い「他人に等しい」扱いであったことを示す。
  6. ¦2¦inter consulares sententiae ius — 元老院の討論において、最高の序列を持つ「執政官経験者(consulares)」の階層の中で、自らの意見を表明する権利(発言権)を指す。元来は執政官を務めた者のみに与えられるが、ここでは名誉特権としてクラウディウスに提案された。

この箇所を引用する

スエトニウス, クラウディウス §4-6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo015.humanitext-lat2:4-6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。