Humanitext Reader

スエトニウス · クラウディウス §1-3

父ドルーススの事績とクラウディウスの生い立ち

1 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

クラウディウスの父ドルーススの輝かしい軍功と死に関する噂、およびクラウディウス自身の病弱な成長期と家族からの激しい蔑視について叙述されている。

§1Patrem Claudi Caesaris Drusum, olim Decimum mox Neronem praenomine, Liuia, cum Augusto grauida nupsisset, intra mensem tertium peperit, fuitque suspicio ex uitrico per adulterii consuetudinem procreatum.
クラウディウス・カエサルの父ドルースス(かつてはデキムス、のちにネロの個人名を持った)を、リウィアはアウグストゥスの子を身籠もった状態で嫁いだとき、3ヶ月以内に出産した。 そして、義父との姦通の交わりによって生まれたのではないかという疑念があった。
statim certe uulgatus est uersus: τοῖσ εὐτυχοῦσι καὶ τρίμηνα παιδία.
すぐさま、次の詩句が世に広まったことは確かである。 幸運な人々には三ヶ月で子供が生まれる。
is Drusus in quaesturae praeturaeque honore dux Raetici, deinde Germanici belli Oceanum septemtrionalem primus Romanorum ducum nauigauit transque Rhenum fossas naui et immensi operis effecit, quae nunc adhuc Drusinae uocantur.
このドルーススは、財務官および法務官の職に就いていた際、ラエティア戦争、次いでゲルマニア戦争の将軍として、ローマの将軍の中で初めて北海を航行し、またライン川の向こうに、今日でもなお「ドルーススの運河」と呼ばれている、舟用の計り知れない規模の運河を建設した。
hostem etiam frequenter caesum ac penitus in intimas solitudines actum non prius destitit insequi, quam species barbarae mulieris humana amplior uictorem tendere ultra sermone Latino prohibuisset.
さらに、しばしば撃破され、はるか奥地の荒野へと追いやられた敵を、等身を超える大きさの異民族の女の姿が現れ、ラテン語で、勝利者がそれ以上進むことを禁じるまでは、追撃することを止めなかった。
quas ob res ouandi ius et triumphalia ornamenta percepit;
これらの功績により、彼は小凱旋式の権利と凱旋式の装飾を授かった。
ac post praeturam confestim inito consulatu atque expeditione repetita supremum diem morbo obiit in aestiuis castris, quae ex eo Scelerata sunt appellata.
そして法務官の職の後、直ちに執政官に就任して遠征を再開したが、夏営地で病のために最後の日を迎えた。 そのキャンプはそれ以来「呪われた営舎」と呼ばれている。
corpus eius per municipiorum coloniarumque primores suscipientibus obuiis scribarum decuriis ad urbem deuectum sepultumque est in campo Martio.
彼の遺体は、自治都市や植民市の有力者たちによって運ばれ、出迎えた書記官の分隊がそれを受け取りつつ、首都へと移送され、カンプス・マルティウスに埋葬された。
ceterum exercitus honorarium ei tumulum excitauit, circa quem deinceps stato die quotannis miles decurreret Galliarumque ciuitates publice supplicarent.
他方、軍隊は彼のために記念碑を建て、その後は毎年定められた日に、兵士たちがその周りを武装行進し、ガリアの諸都市が公に祈りを捧げることとなった。
praeterea senatus inter alia complura marmoreum arcum cum tropaeis uia Appia decreuit et Germanici cognomen ipsi posterisque eius.
さらに元老院は、他の多くの栄誉のほかに、アッピア街道に戦利品を飾った大理石の凱旋門を建てること、また彼自身とその子孫に「ゲルマニクス」の家族名を与えることを議決した。
fuisse autem creditur non minus gloriosi quam ciuilis animi;
また、彼は栄光を愛すると同時に市民的な精神の持ち主であったと信じられている。
nam ex hoste super uictorias opima quoque spolia captasse summoque saepius discrimine duces Germanorum tota acie insectatus; nec dissimulasse umquam pristinum se rei p. statum, quandoque posset, restituturum.
というのも、彼は勝利のほかに敵から最高戦利品をも獲得しようと努め、しばしば多大なる危険を冒して、戦線全体でゲルマニアの将軍たちを追跡したからであり、また、機会があればいつでも、かつての共和政の国制を再興するつもりであることを決して隠さなかったからである。
unde existimo nonnullos tradere ausos, suspectum eum Augusto reuocatumque ex prouincia et quia cunctaretur, interceptum ueneno.
それゆえにこそ、一部の歴史家たちが、彼がアウグストゥスに疑われて属州から召喚され、ためらっていたために毒殺された、とあえて伝えたのだと私は考える。
quod equidem magis ne praetermitterem rettuli, quam quia uerum aut ueri simile putem, cum Augustus tanto opere et uiuum dilexerit, ut coheredem semper filiis instituerit, sicut quondam in senatu professus est, et defunctum ita pro contione laudauerit, ut deos precatus sit, similes ei Caesares suos facerent sibique tam honestum quandoque exitum darent quam illi dedissent.
この噂を私が書き記したのは、それが真実であるとか、あるいはもっともらしいと考えているからではなく、むしろ単に見落とさないようにするためである。 というのも、アウグストゥスは彼が生きていたとき非常に深く愛しており、かつて元老院で公言したように、常に彼を自分の息子たちと並ぶ共同相続人に指定していたし、また彼が亡くなったときには、民衆集会で彼を熱心に追悼し、神々に対して、自分のカエサルたちを彼に似た者にしてくれるよう、また自分自身にもいつの日か、神々が彼に与えたような名誉ある最期を与えてくれるよう祈ったほどだからである。
nec contentus elogium tumulo eius uersibus a se compositis insculpsisse, etiam uitae memoriam prosa oratione composuit.
アウグストゥスは、自作の詩で書かれた碑文を彼の墓に刻ませるだけでは満足せず、散文で彼の生涯の回想録をも執筆した。
Ex Antonia minore complures quidem liberos tulit, uerum tres omnino reliquit: Germanicum, Liuillam, Claudium.
小アントニアとの間に多くの子供をもうけたが、生き残ったのはわずか3人、すなわちゲルマニクス、リウィッラ、そしてクラウディウスであった。
§2Claudius natus est Iullo Antonio Fabio Africano conss. Kal. Aug. Luguduni eo ipso die quo primum ara ibi Augusto dedicata est, appellatusque Tiberius Claudius Drusus.
クラウディウスは、ユッルス・アントニウスとファビウス・アフリカヌスが執政官であった年の8月1日にルグドゥヌムで、ちょうどその地でアウグストゥスの祭壇が初めて奉納されたその日に生まれ、ティベリウス・クラウディウス・ドルーススと名付けられた。
mox fratre maiore in Iuliam familiam adoptato Germanici cognomen assumpsit.
のちに、兄がユリウス家に養子に入ると、彼は「ゲルマニクス」の家族名を引き継いだ。
infans autem relictus a patre ac per omne fere pueritiae atque adulescentiae tempus uariis et tenacibus morbis conflictatus est, adeo ut animo simul et corpore hebetato ne progressa quidem aetate ulli publico priuatoque muneri habilis existimaretur.
しかし、幼少期に父を失い、少年期から青年期のほぼ全期間を通じて、様々な執拗な病気に苦しめられた。 その結果、精神と肉体の双方が衰え、成人してからも、公私を問わずいかなる職務にも適していないと見なされるほどであった。
diu atque etiam post tutelam receptam alieni arbitrii et sub paedagogo fuit;
彼は長い間、成人してからも他人の意志に従い、家庭教師の監督下に置かれていた。
quem barbarum et olim superiumentarium ex industria sibi appositum, ut se quibuscumque de causis quam saeuissime coerceret, ipse quodam libello conqueritur.
その家庭教師は野蛮人で、かつてはロバ引きであったが、いかなる理由であれ彼を極めて厳しく叱責するために、意図的に彼にあてがわれたのだと、クラウディウス自身がある手記の中で不満を漏らしている。
ob hanc eandem ualitudinem et gladiatorio munere, quod simul cum fratre memoriae patris edebat, palliolatus nouo more praesedit;
まさにこの同じ健康状態のために、兄とともに父の追悼のために開催した剣闘士興行においても、彼は前例のない方法で、頭に外套を羽織った姿で主宰した。
et togae uirilis die circa mediam noctem sine sollemni officio lectica in Capitolium latus est.
また、市民トガを着用する日にも、真夜中頃に、厳かな儀式も伴わずに、寝台に乗せられてカピトリアヌスの丘へと運ばれた。
§3disciplinis tamen liberalibus ab aetate prima non mediocrem operam dedit ac saepe experimenta cuiusque etiam publicauit.
それでも、彼は幼少期から自由学芸に少なからぬ努力を注ぎ、しばしばそれぞれの分野での成果を公表することさえした。
uerum ne sic quidem quicquam dignitatis assequi aut spem de se commodiorem in posterum facere potuit.
しかし、そうであってもなお、彼は何らの威厳をも獲得できず、将来に向けて自分に対するより好意的な期待を抱かせることもできなかった。
Mater Antonia portentum eum hominis dictitabat, nec absolutum a natura, sed tantum incohatum;
母アントニアは彼のことを「人間のなり損ない」と呼び、自然によって完成されず、ただ端緒が作られたにすぎないと言い張っていた。
ac si quem socordiae argueret, stultiorem aiebat filio suo Claudio.
そして、もし誰かの愚鈍さを非難するときには、「我が子クラウディウスよりも愚かだ」と言った。
auia Augusta pro despectissimo semper habuit, non affari nisi rarissime, non monere nisi acerbo et breui scripto aut per internuntios solita.
祖母アウグスタは常に彼を最も軽蔑すべき者として扱い、ごく稀にしか話しかけず、辛辣で短い手紙か、あるいは伝言係を通じてしか忠告しなかった。
soror Liuilla cum audisset quandoque imperaturum, tam iniquam et tam indignam sortem p. R. palam et clare detestata est.
姉リウィッラは、彼がいずれ皇帝になるだろうと聞いたとき、ローマ市民にとってこれほど不当で不名誉な運命はないと、人前で大声で嫌悪を表した。
nam auunculus maior Augustus quid de eo in utramque partem opinatus sit, quo certius cognoscatur, capita ex ipsius epistulis posui.
大叔父アウグストゥスが彼について両面からどのように考えていたかをより確実に知るために、私は彼自身の手紙から抜粋を以下に掲載した。

語釈・文法注

  1. §1 ¦1¦cum Augusto grauida nupsisset — 接続詞 `cum`(〜のとき)が導く節において、接続法過去完了の `nupsisset` と主格形容詞 `grauida` が組み合わされている。`grauida` は主語(リウィア)の状態を説明する述語的形容詞(「妊娠した状態で」)として機能している。
  2. §1 ¦2¦non prius destitit insequi, quam ... prohibuisset — 相関構文 `non prius ... quam`(`priusquam` の分離形)は「〜するまでは…するのをやめなかった」(〜して初めて…をやめた)を意味する。`quam` 節内には障壁を示す接続法過去完了 `prohibuisset` が用いられている。
  3. §1 ¦5¦quod equidem magis ne praetermitterem rettuli, quam quia uerum aut ueri simile putem — 比較表現 `magis ne ... quam quia ...` において、目的節(否定 `ne` + 接続法未完了過去 `praetermitterem`)と否定された理由節(`quia` + 接続法現在 `putem`)が並置されている。`putem` に接続法が用いられているのは、語り手がその理由を事実として認めていない(「そう思うからではない」)ことを示すためである。
  4. §2 ¦1¦animo simul et corpore hebetato — 名詞 `animo`, `corpore` と過去分詞 `hebetato` からなる奪格独立構文(「精神と肉体の双方が衰えた状態で」)。これに続く `ne progressa quidem aetate`(「年齢が進んでもなお」)という別の奪格独立構文と連動して、主節の結果を示す `ut ... existimaretur` 節にかかる背景を説明している。
  5. §3 ¦2¦non affari nisi rarissime, non monere nisi acerbo et breui scripto aut per internuntios solita — 主格の形容詞(分詞)`solita` は、連結動詞 `erat` の省略(`solita erat`、「〜するのが常であった」)を伴い、祖母アウグスタの習慣を表す主節の述語として機能する。これは歴史的不定詞または補足不定詞 `affari` と `monere` を支配し、それぞれ `non ... nisi`(〜以外には…しない)という強い限定表現を伴っている。

この箇所を引用する

スエトニウス, クラウディウス §1-3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo015.humanitext-lat2:1-3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。