Humanitext Reader

スエトニウス · クラウディウス §24-25

身分制度や官職の再編と諸法令の制定

8 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

クラウディウスによる、元老院や騎士の階級整理、各種の軍職や行政職の改革、奴隷の処遇、道路法および地方行省や外国の宗教・市民権に関する諸措置を記述する。また、彼の政治が実際には妻や解放奴隷たちに牛耳られていた事実が述べられる。

§24ornamenta consularia etiam procuratoribus ducenariis indulsit.
彼は、年俸20万セステルティウスの属州代理官に対しても、執政官の装飾特権を与えた。
senatoriam dignitatem recusantibus equestrem quoque ademit.
元老院の身分を辞退する者たちからは、騎士の身分をも剥奪した。
latum clauum, quamuis initio affirmasset non lecturum se senatorem nisi ciuis R. abnepotem, etiam libertini filio tribuit, sed sub condicione si prius ab equite R. adoptatus esset;
幅広の紫の帯を、彼は、当初はローマ市民の玄孫でなければ元老院議員に選出しないと言明していたにもかかわらず、解放奴隷の息子にさえ与えたが、それはあらかじめローマ騎士に養子縁組されるという条件付きであった。
ac sic quoque reprehensionem uerens, et Appium Caecum censorem, generis sui proauctorem, libertinorum filios in senatum adlegisse docuit, ignarus temporibus Appi et deinceps aliquamdiu libertinos dictos non ipsos, qui manu emitterentur, sed ingenuos ex his procreatos.
そして、このようにしてもなお非難を恐れて、彼は、自分の家系の祖先である監察官アッピウス・カエクスが解放奴隷の息子たちを元老院に招き入れたのだと説明した。 しかし彼は、アッピウスの時代およびその後しばらくの間、解放奴隷(リベルティヌス)と呼ばれていたのは、手放されて解放された当人たちではなく、彼らから生まれた自由民のことであったということを知らなかったのである。
collegio quaestorum pro stratura uiarum gladiatorium munus iniunxit detractaque Ostiensi et Gallica prouincia curam aerari Saturni reddidit, quam medio tempore praetores aut, uti nunc, praetura functi sustinuerant.
クエストル(財務官)の職合に対して、道路舗装の代わりに剣闘士興行を義務づけ、オスティア属州とガリア属州を取り上げて、サトゥルヌス神殿の国庫の管理権を彼らに返還した。 この管理権は、その間、プラエトル(法務官)や、現在のように法務官を務めた者たちが担っていたものである。
Triumphalia ornamenta Silano, filiae suae sponso, nondum puberi dedit, maioribus uero natu tam multis tamque facile, ut epistula communi legionum nomine extiterit petentium, ut legatis consularibus simul cum exercitu et triumphalia darentur, ne causam belli quoquo modo quaererent.
凱旋式の装飾特権を、彼は自分の娘の婚約者でまだ成年に達していないシラヌスに与えた。 しかし、より年長の者たちには、あまりにも多くの者に、またあまりにも容易にこれを与えたため、軍団の名において、執政官級のレガトゥス(軍団長・属州総督)たちには軍隊の指揮権を与えられると同時に凱旋式特権も与えてほしい、彼らが何とかして戦争の口実を捜し求めることのないように、と要請する共同の手紙が存在したほどであった。
Aulo Plautio etiam ouationem decreuit ingressoque urbem obuiam progressus et in Capitolium eunti et inde rursus reuertenti latus texit.
アウルス・プラウティウスに対しても小凱旋式を議決し、彼がローマ市内に入ったときには自ら迎えに出て、カピトリウムへと上る時も、またそこから戻る時も、彼の脇に付き添って歩いた。
Gabinio Secundo Cauchis gente Germanica superatis cognomen Cauchius usurpare concessit.
ゲルマンの部族であるカウキー族を征服したガビニウス・セクンドゥスには、「カウキウス」という添え名を名乗ることを許した。
§25Equestris militias ita ordinauit, ut post cohortem alam, post alam tribunatum legionis daret;
彼は騎士の軍職を次のように編成した。 すなわち、歩兵大隊の後に騎兵大隊の、騎兵大隊の後に軍団の護民官の職を与えるようにしたのである。
stipendiaque instituit et imaginariae militiae genus, quod uocatur 'supra numerum,' quo absentes et titulo tenus fungerentur.
また、手当を制定し、さらに「定員外」と呼ばれる名目上の軍職の制度を設けた。 これによって、その場にいない者たちも名目上だけその職を務めることができた。
milites domus senatorias salutandi causa ingredi etiam patrum decreto prohibuit.
軍人たちが挨拶のために元老院議員の邸宅に入ることを、元老院の決議によって禁止さえした。
libertinos, qui se pro equitibus R. agerent, publicauit, ingratos et de quibus patroni quererentur reuocauit in seruitutem aduocatisque eorum negauit se aduersus libertos ipsorum ius dicturum.
自分がローマ騎士であるかのように振る舞う解放奴隷たちの財産を公有化し、恩を忘れた解放奴隷や、パトロヌスから不満の訴えが出された解放奴隷たちを再び奴隷の身分に引き戻し、彼らの弁護人たちに対して、自分は彼ら自身の解放奴隷に対抗して裁判を行うつもりはないと言い渡した。
cum quidam aegra et adfecta mancipia in insulam Aesculapi taedio medendi exponerent, omnes qui exponerentur liberos esse sanxit, nec redire in dicionem domini, si conualuissent;
一部の人々が、病気にかかり衰弱した奴隷を、治療の手間を嫌ってエスクラピウスの島に遺棄していたため、彼は、遺棄された者は全員自由の身とし、もし回復したとしても主人の支配下に戻ることはないと規定した。
quod si quis necare quem mallet quam exponere, caedis crimine teneri.
そして、もし遺棄するよりも殺す方を望む者がいれば、殺人罪に問われるものとした。
uiatores ne per Italiae oppida nisi aut pedibus aut sella aut lectica transirent, monuit edicto.
旅人たちがイタリアの町々を通過する際には、徒歩か、あるいは椅子籠、寝台籠による以外では通過してはならないと、布告によって警告した。
Puteolis et Ostiae singulas cohortes ad arcendos incendiorum casus collocauit.
プテオリとオスティアには、火災の発生を防ぐために、それぞれ1大隊ずつの消防隊を配置した。
Peregrinae condicionis homines uetuit usurpare Romana nomina dum taxat gentilicia.
外国籍の者たちがローマの名前、少なくとも氏族名を勝手に名乗ることを禁止した。
ciuitatem R. usurpantes in campo Esquilino securi percussit.
ローマ市民権を不法に詐称する者たちを、エスクィリヌスの広場において斧で斬首した。
prouincias Achaiam et Macedoniam, quas Tiberius ad curam suam transtulerat, senatui reddidit.
ティベリウスが自身の直轄管理に移していたアカイア属州とマケドニア属州を、元老院に返還した。
Lyciis ob exitiabiles inter se discordias libertatem ademit, Rhodiis ob paenitentiam ueterum delictorum reddidit.
リキア人たちからは、彼らの間での破滅的な内紛を理由に自由を剥奪し、ロドス人には、過去の過ちを悔い改めたことを理由に自由を返還した。
Iliensibus quasi Romanae gentis auctoribus tributa in perpetuum remisit recitata uetere epistula Graeca senatus populique R. Seleuco regi amicitiam et societatem ita demum pollicentis, si consanguineos suos Ilienses ab omni onere immunes praestitisset.
イリオンの人々には、ローマ民族の祖先であるという理由で、税を永久に免除した。 その際、ローマの元老院と民衆がセレウコス王に対し、同胞であるイリオンの人々をすべての負担から免除することを条件として、初めて友好と同盟を約束するという、ギリシア語で書かれた古い書簡を読み上げた。
Iudaeos impulsore Chresto assidue tumultuantis Roma expulit.
クレストゥスの扇動によって絶えず騒動を起こしていたユダヤ人たちを、ローマから追放した。
Germanorum legatis in orchestra sedere permisit, simplicitate eorum et fiducia commotus, quod in popularia deducti, cum animaduertissent Parthos et Armenios sedentis in senatu, ad eadem loca sponte transierant, nihilo deteriorem uirtutem aut condicionem suam praedicantes.
ゲルマン人の使節たちにはオーケストラ席に座ることを許可した。 それは彼らの純朴さと自信に感銘を受けたからであった。 というのも、彼らは一般席へと案内された際、パルティア人やアルメニア人の使節が元老院議員席に座っているのに気づくと、自分たちの勇気や地位も劣るものではないと主張して、自ら進んでそちらの席へと移動したからである。
Druidarum religionem apud Gallos dirae immanitatis et tantum ciuibus sub Augusto interdictam penitus aboleuit;
ガリアにおけるドルイド僧の宗教は、恐るべき残虐さを伴うもので、アウグストゥスのもとではローマ市民にのみ禁止されていたが、これを完全に廃止した。
contra sacra Eleusinia etiam transferre ex Attica Romam conatus est, templumque in Sicilia Veneris Erycinae uetustate conlapsum ut ex aerario pop. R. reficeretur, auctor fuit.
反対に、エレウシスの秘儀をアッティカからローマへと移転することさえ試みた。 そして、シキリアにおけるエリクス山のウェヌス神殿が老朽化によって崩壊していたのを、ローマ人民の国庫から修復することを提案し、推進した。
cum regibus foedus in foro icit porca caesa ac uetere fetialium praefatione adhibita.
諸王との同盟を、フォーラムにおいて、雌豚を屠り、フェティアリス神官の古い祈祷文を用いて締結した。
sed et haec et cetera totumque adeo ex parte magna principatum non tam suo quam uxorum libertorumque arbitrio administrauit, talis ubique plerumque, qualem esse eum aut expediret illis aut liberet.
しかし、これらのこともその他のことも、また実に彼の治世の大部分の全体を、彼は自分自身の意志というよりは、妻たちや解放奴隷たちの意向に従って運営し、あらゆる場面で、彼らがそうあることが都合がよいか、あるいは望む通りの人物として、大抵は振る舞ったのであった。

語釈・文法注

  1. §24 ¦1¦ignarus temporibus Appi et deinceps aliquamdiu libertinos dictos non ipsos, qui manu emitterentur, sed ingenuos ex his procreatos — 形容詞 `ignarus`(〜を知らない)に導かれる対格不定詞句。`libertinos dictos [esse] non ipsos... sed ingenuos...` の構造であり、歴史的に `libertinus` という語の意味が変わったことを示す。「アッピウスの時代には、libertinus と呼ばれたのは解放された奴隷そのものではなく、その子(すなわち自由民として生まれた者)であった」という言語史的事実をクラウディウスが誤認していたという批判的な逸話。
  2. §25 ¦1¦advocatisque eorum negauit se aduersus libertos ipsorum ius dicturum — 非常に難解な箇所。`eorum` は直前の不実な解放奴隷たち(libertinos ingratos)を指し、`advocatis eorum` は彼らの弁護人。`ipsorum` の解釈には諸説あるが、弁護人(advocatis)自身を指すとするのが一般的。その場合、「弁護人たちに対して、彼ら自身の解放奴隷に対抗して裁判を行う(法を執行する)ことはない」という意味になり、恩を忘れた解放奴隷を弁護するような者たちに対して、「もし彼ら自身の解放奴隷が同様の問題を起こしても、皇帝は味方をしない」と脅したという解釈になる。

この箇所を引用する

スエトニウス, クラウディウス §24-25. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo015.humanitext-lat2:24-25

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。