Humanitext Reader

スエトニウス · クラウディウス §21-23

大規模な見世物の開催と内政改革

7 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

クラウディウスが催した豪華な見世物や、フキヌス湖での模擬海戦における有名な逸話を解説し、あわせて宗教、市民生活、司法に関する彼の内政改革について述べている。

§21Congiaria populo saepius distribuit.
彼は民衆に頻繁に金品の特別分配(コンギアリウム)を行った。
spectacula quoque complura et magnifica edidit, non usitata modo ac solitis locis, sed et commenticia et ex antiquitate repetita, et ubi praeterea nemo ante eum.
また、数多くの壮麗な見世物をも催したが、それらは通常のやり方や通常の場所で行われただけでなく、自ら考案したものや古代から復活させたもの、さらにはそれまで誰も行ったことのない場所で行われたものもあった。
ludos dedicationis Pompeiani theatri, quod ambustum restituerat, e tribunali posito in orchestra commisit, cum prius apud superiores aedes supplicasset perque mediam caueam sedentibus ac silentibus cunctis descendisset.
焼失後に彼が修復したポンペイウス劇場の献堂記念競技は、まず上部にある神殿で祈りを捧げた後、観客全員が着席して沈黙する中を劇場の客席(カウエア)の中央を通って下りていき、オーケストラ(貴賓席)に設置された演壇から開始を宣言した。
fecit et saeculares, quasi anticipatos ab Augusto nec legitimo tempori reseruatos, quamuis ipse in historiis suis prodat, intermissos eos Augustum multo post diligentissime annorum ratione subducta in ordinem redegisse.
彼はまた、アウグストゥスによって前倒しされ、正当な時期のために保留されていなかったかのように、百年祭(サエクラレス)を催した。 もっとも彼自身、その歴史書の中で、中断されていたこの祭典をアウグストゥスがはるか後に年数をきわめて入念に計算して本来の秩序に戻したのだと記しているのであるが。
quare uox praeconis irrisa est inuitantis more sollemni ad ludos, quos nec spectasset quisquam nec spectaturus esset, cum superessent adhuc qui spectauerant, et quidam histrionum producti olim tunc quoque producerentur.
それゆえ、「誰も見たことがなく、また今後も見ることはないであろう競技に」厳かに招待する布告官の声は失笑を買った。 というのも、かつてそれを見たことのある人々がまだ生存しており、以前に登場した役者の一部がこの時もまた登場していたからである。
circenses frequenter etiam in Vaticano commisit, nonnumquam interiecta per quinos missus uenatione.
彼は戦車競技(キルケンス)をウァティカヌスの丘でもしばしば催し、時には5回ずつのレースの合間に野獣狩り(ウエナティオ)を挟むこともあった。
circo uero maximo marmoreis carceribus auratisque metis, quae utraque et tofina ac lignea antea fuerant, exculto propria senatoribus constituit loca promiscue spectare solitis;
さらに、大競技場(キルクス・マクシムス)を、それまではどちらも凝灰岩と木製であった大理石の出走ゲート(カルケレス)と黄金の折り返し柱(メタエ)で飾り立て、それまで一般大衆と混ざって観戦していた元老院議員たちに専用の座席を制定した。
ac super quadrigarum certamina Troiae lusum exhibuit et Africanas, conficiente turma equitum praetorianorum, ducibus tribunis ipsoque praefecto;
そして、四頭立て戦車の競技に加えて、「トロイアのゲーム」や「アフリカの見世物(野獣狩り)」を催し、これは護民官たちや長官自身に率いられた近衛騎兵隊の部隊によって遂行された。
praeterea Thessalos equites, qui feros tauros per spatia circi agunt insiliuntque defessos et ad terram cornibus detrahunt.
その他に、獰猛な牡牛を競技場内で追い回し、疲弊した彼らに飛び乗って角を掴んで地面に引き倒すテッサリアの騎兵たちも登場させた。
Gladiatoria munera plurifariam ac multiplicia exhibuit: anniuersarium in castris praetorianis sine uenatione apparatuque, iustum atque legitimum in Saeptis;
剣闘士興行(ムネラ)を彼は様々な場所で多様な形で催した。 近衛兵の陣営では、野獣狩りも華美な準備も伴わない毎年恒例のものを、サエプタでは正式で合法的なものを催した。
ibidem extraordinarium et breue dierumque paucorum, quodque appellare coepit 'sportulam,' quia primum daturus edixerat, uelut ad subitam condictamque cenulam inuitare se populum.
また同じ場所(サエプタ)で、臨時で期間が短く、数日間に限られる興行も行い、彼はそれを「スポルトゥラ(手軽なおもてなし)」と呼び始めた。 なぜなら、彼が最初にそれを催すにあたり、あたかも民衆を突然の、そして約束された簡単な食事(小宴)に招待するかのように布告したからである。
nec ullo spectaculi genere communior aut remissior erat, adeo ut oblatos uictoribus aureos prolata sinistra pariter cum uulgo uoce digitisque numeraret ac saepe hortando rogandoque ad hilaritatem homines prouocaret, dominos identidem appellans, immixtis interdum frigidis et arcessitis iocis;
そして、いかなる種類の見世物においても、彼はこれ以上に親しみやすく、またくつろいだ様子になることはなかった。 勝者に贈られる金貨を、左手を差し出して大衆と一緒に声と指で数え、しばしば励ましたり頼み込んだりして人々を陽気な気分にさせ、彼らを繰り返し「主人たち」と呼び、時には冷淡で不自然な冗談を交えることさえあった。
qualis est ut cum Palumbum postulantibus daturum se promisit, si captus esset.
たとえば、群衆が「パルンブス(野鳩)」を求めた際、もし捕まえることができたら与えようと約束した類のものである。
illud plane quantumuis salubriter et in tempore: cum essedario, pro quo quattuor fili deprecabantur, magno omnium fauore indulsisset rudem, tabulam ilico misit admonens populum, quanto opere liberos suscipere deberet, quos uideret et gladiatori praesidio gratiaeque esse.
しかし、次の出来事はきわめて健全で、時宜にかなったものであった。 四人の息子が懇願した戦車剣闘士(エッセダリウス)に対して、皆の大きな支持のもとで彼が職免状の木剣(ルディス)を与えたとき、すぐに次のような警告の書板を民衆に送り、子どもをもうけることがいかに大切であるかを示した。 「剣闘士にとっても、子どもが保護となり恩恵となることを今や目にしたのだから」と。
edidit et in Martio campo expugnationem direptionemque oppidi ad imaginem bellicam et deditionem Britanniae regum praeseditque paludatus.
彼はまた、マルス広場において、戦争の光景を模した町への強襲と略奪、そしてブリタニアの王たちの降伏を演じさせ、自らは将軍の外套(パルダメントゥム)をまとってこれに臨んだ。
quin et emissurus Fucinum lacum naumachiam ante commisit.
それどころか、フキヌス湖の排水を行う直前には、模擬海戦(ナウマキア)さえ催した。
sed cum proclamantibus naumachiariis: 'haue imperator, morituri te salutant!' respondisset: 'aut non,' neque post hanc uocem quasi uenia data quisquam dimicare uellet, diu cunctatus an omnes igni ferroque absumeret, tandem e sede sua prosiluit ac per ambitum lacus non sine foeda uacillatione discurrens partim minando partim adhortando ad pugnam compulit.
しかし、模擬海戦の乗り手たちが「皇帝万歳、死に行く者たちがあなたに挨拶いたします! 」と叫んだのに対し、彼が「あるいは、そうではない(死なない)かもな」と答えたため、この言葉の後に、まるで免除が与えられたかのように誰も戦おうとしなくなった。 彼は全員を火や刃で皆殺しにすべきか長くためらったが、ついに席から飛び出し、湖の周囲を(脚の障害のために)醜くよろめきながら走り回って、時には脅し、時には励まして、彼らを戦闘へと駆り立てた。
hoc spectaculo classis Sicula et Rhodia concurrerunt, duodenarum triremium singulae, exciente bucina Tritone argenteo, qui e medio lacu per machinam emerserat.
この見世物ではシキリア艦隊とロドス艦隊が激突し、それぞれ十二隻の三段櫂船から成り、湖の中央から機械仕掛けで現れた銀製のトリトンがラッパを吹いて合図を送った。
§22Quaedam circa caerimonias ciuilemque et militarem morem, item circa omnium ordinum statum domi forisque aut correxit aut exoleta reuocauit aut etiam noua instituit.
宗教儀礼、市民的および軍事的慣習、さらには国内外におけるあらゆる身分の状態について、彼はあるものを是正し、ある廃れていたものを復活させ、あるいは新しいものを制定した。
in cooptandis per collegia sacerdotibus neminem nisi iuratus nominauit;
神官団への神官の協同選出(コオプタティオ)においては、自身が誓いを立てた上でなければ誰も指名しなかった。
obseruauitque sedulo, ut quotiens terra in urbe mouisset, ferias aduocata contione praetor indiceret, utque dira aue in Capitolio uisa obsecratio haberetur, eamque ipse iure maximi pontificis pro rostris populo praeiret summotaque operariorum seruorumque turba.
また、市内で地震が発生したときはいつでも、法務官(プラエトル)が民会を召集して祝祭日(フェリアエ)を布告すること、また不吉な鳥がカピトリウムで目撃されたときにはお祓い(オブセクラティオ)が行われることを、彼は入念に遵守した。 そして、このお祓いにおいては、彼自らが最高神祇官の権能によって演壇(ロストラ)の前で民衆に祈りの言葉を先導し、その際、職人や奴隷たちの群れは遠ざけられた。
§23Rerum actum diuisum antea in hibernos aestiuosque menses coniunxit.
彼は、以前は冬の月と夏の月に分割されていた裁判期日を統合した。
iuris dictionem de fidei commissis quotannis et tantum in urbe delegari magistratibus solitam in perpetuum atque etiam per prouincias potestatibus demandauit.
従来は毎年、そしてローマ市内においてのみ政務官(マギストラトゥス)たちに委託されるのが常であった信託遺贈に関する裁判権を、永続的なものとし、また諸属州の統治者(ポテスタテス)たちにも委託した。
capiti Papiae Poppaeae legis a Tiberio Caesare, quasi sexagenarii generare non possent, addito obrogauit.
パピウス=ポッパエウス法の、まるで60歳の男は子をもうけることができないかのようにティベリウス・カエサルによって付け加えられた条項を、彼は修正・廃止した。
sanxit ut pupillis extra ordinem tutores a consulibus darentur, utque ii, quibus a magistratibus prouinciae interdicerentur, urbe quoque et Italia summouerentur.
彼は、被後見人(プピッリ)に対して特別に執政官によって後見人(トゥトレス)が与えられること、また、政務官によって属州への立ち入りを禁じられた者たちは、ローマ市およびイタリアからも追放されることを規定した。
ipse quosdam nouo exemplo relegauit, ut ultra lapidem tertium uetaret egredi ab urbe.
彼自身、新しい先例によって一部の者たちを流罪(レレガティオ)に処し、ローマ市から3マイル(第3マイルストーン)を超えて外へ出ることを禁じた。
De maiore negotio acturus in curia medius inter consulum sellas tribunicio subsellio sedebat.
元老院において重要な案件を議論しようとするときは、執政官の椅子の間の中央で、護民官のベンチに座った。
commeatus a senatu peti solitos benefici sui fecit.
従来は元老院に申請されるのが常であった一時離脱(休暇)の許可を、自らの恩恵(特権)によるものとした。

語釈・文法注

  1. ¦2¦saeculares — ludos(競技、祭り)が省略された形容詞の名詞化(対格複数)。アウグストゥスが紀元前17年に挙行した百年祭からまだ本来の周期(100年または110年)が経過していない紀元47年に、クラウディウスがこれを行ったことを指す。
  2. ¦6¦aut non — クラウディウスが発した言葉。剣闘士たちの「死にゆく者が挨拶します(morituri te salutant)」に対し、彼は「あるいはそうではない(死なない)かもしれない」と応じた。剣闘士たちはこれを「戦わなくてよい」または「免除(uenia)」が与えられたと解釈し、戦闘を拒否して混乱が生じた。
  3. ¦2¦uetaret — 接続法未完了過去。主節の動詞 relegauit に対する結果節(ut... uetaret)を導く。uetaret の意味上の主語はクラウディウス(主節の主語)であり、彼は「(彼らが)ローマ市から3マイルを超えて外出することを禁じるような方法で、一部の人々を流罪にした」という構造になる。

この箇所を引用する

スエトニウス, クラウディウス §21-23. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo015.humanitext-lat2:21-23

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。