Humanitext Reader

スエトニウス · クラウディウス §17-20

ブリタニア遠征と凱旋式および大規模な公共事業

6 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

クラウディウスによる唯一の軍事遠征であるブリタニア征服と凱旋式の挙行、ローマ市内の火災対応と冬期の食糧供給確保のための各種優遇制度、そして水道・フキヌス湖・オスティア港という大規模な公共事業について記述されています。

§17Expeditionem unam omnino suscepit eamque modicam.
彼は全体でただ一度の、それも小規模な遠征を行った。
cum decretis sibi a senatu ornamentis triumphalibus leuiorem maiestati principali titulum arbitraretur uelletque iusti triumphi decus, unde adquireret Britanniam potissimum elegit, neque temptatam ulli post Diuum Iulium et tunc tumultuantem ob non redditos transfugas.
元老院から凱旋式の装飾が議決されたが、これをプリンケプスの尊厳にとっては軽すぎる称号であると考え、正規の凱旋式の栄誉を望んだので、それを獲得できる場所として最もふさわしいブリタニアを選んだ。 ブリタニアは神君ユリウスの後は誰によっても試みられておらず、当時は引き渡されなかった亡命者たちのために騒乱状態にあった。
huc cum ab Ostia nauigaret, uehementi circio bis paene demersus est, prope Liguriam iuxtaque Stoechadas insulas.
ここへ彼がオスティアから航海していた際、リグリアの近く、またストエカデス諸島のそばで、激しい北西風のために二度も沈没しかけた。
quare a Massilia Gesoriacum usque pedestri itinere confecto inde transmisit ac sine ullo proelio aut sanguine intra paucissimos dies parte insulae in deditionem recepta, sexto quam profectus erat mense Romam rediit triumphauitque maximo apparatu.
それゆえマッシリアからゲソリアクムまで陸路を終え、そこから海を渡り、何の戦闘も流血もなく、ごく数日のうちに島の一部を降伏させると、出発してから6か月目にローマへ帰還し、きわめて盛大な準備をもって凱旋式を挙行した。
ad cuius spectaculum commeare in urbem non solum praesidibus prouinciarum permisit, uerum etiam exulibus quibusdam;
その観覧のために、属州総督たちだけでなく、一部の追放者たちにもローマ市への来訪を許可した。
atque inter hostilia spolia naualem coronam fastigio Palatinae domus iuxta ciuicam fixit, traiecti et quasi domiti Oceani insigne.
そして敵からの略奪品の中に、海を渡り、いわば服従させたことの象徴として、海戦冠をパラティヌスの邸宅の屋根に市民冠の隣に固定した。
currum eius Messalina uxor carpento secuta est;
彼の戦車には、妻メッサリナが二輪馬車で従った。
secuti et triumphalia ornamenta eodem bello adepti, sed ceteri pedibus et in praetexta, M. Crassus Frugi equo phalerato et in ueste palmata, quod eum honorem iterauerat.
同じ戦争で凱旋式の装飾を得た者たちも従ったが、他の者たちは徒歩でトガ・プラエテクスタを着て従ったのに対し、マルクス・クラッスス・フルギは、以前にその名誉を繰り返していたため、装飾された馬に乗り、棕櫚の刺繍のある衣を着て従った。
§18Vrbis annonaeque curam sollicitissime semper egit.
彼は首都と食糧供給の配慮を常にきわめて熱心を行った。
cum Aemiliana pertinacius arderent, in diribitorio duabus noctibus mansit ac deficiente militum ac familiarum turba auxilio plebem per magistratus ex omnibus uicis conuocauit ac positis ante se cum pecunia fiscis ad subueniendum hortatus est, repraesentans pro opera dignam cuique mercedem.
アエミリアナ地区が激しく燃え続けたとき、ディリビトリウムに二晩留まり、兵士や奴隷たちの群れの助けが不足すると、官職者たちを通じてすべての地区から平民を召集し、金銭の入った公金箱を自分の前に並べて消火を助けるよう促し、仕事に応じて各自にふさわしい報酬をその場で支払った。
artiore autem annona ob assiduas sterilitates detentus quondam medio foro a turba conuiciisque et simul fragminibus panis ita infestatus, ut aegre nec nisi postico euadere in Palatium ualuerit, nihil non excogitauit ad inuehendos etiam tempore hiberno commeatus.
しかし、度重なる凶作により食糧供給が逼迫した際、かつて広場の中央で群衆に引き留められて罵声を浴びせられ、同時にパンの破片を投げつけられて激しく襲撃されたため、かろうじて裏口からでなければ宮殿へと逃れることができなかったほどであった。 そのため、冬の時期であっても食糧を運び込ませるために、あらゆる手段を考え出した。
nam et negotiatoribus certa lucra proposuit suscepto in se damno, si cui quid per tempestates accidisset, et naues mercaturae causa fabricantibus magna commoda constituit pro condicione cuiusque:
すなわち、商人たちには、もし嵐によって誰かに何らかの損失が生じた場合にはその損失を自ら引き受けることにして確実な利益を約束し、また貿易用の船を建造する者たちには、各自の身分に応じて大きな特権を制定した。
§19ciui uacationem legis Papiae Poppaeae, Latino ius Quiritium, feminis ius IIII liberorum;
ローマ市民にはパピウス=ポッパエウス法の免除を、ラティウム身分の者にはローマ市民権を、女性には4人の子の特権を与えた。
quae constituta hodieque seruantur.
これら制定された規定は今日でも維持されている。
§20Opera magna potius †quam necessaria quam multa perfecit, sed uel praecipua: ductum aquarum a Gaio incohatum, item emissarium Fucini lacus portumque Ostiensem, quanquam sciret ex iis alterum ab Augusto precantibus assidue Marsis negatum, alterum a Diuo Iulio saepius destinatum ac propter difficultatem omissum.
彼は、数多くというよりはむしろ、必要不可欠で大規模な事業を完成させた。 とりわけ主要なものは、ガイウスによって開始された水道、同様にフキヌス湖の排水路、そしてオスティア港である。 もっとも、彼はそれらのうち一方はアウグストゥスがマルシ人たちの熱心な哀願にもかかわらず拒絶したものであり、もう一方は神君ユリウスが何度も計画したもののその困難さのために断念したものであることを知っていた。
Claudiae aquae gelidos et uberes fontes, quorum alteri Caeruleo, alteri Curtio et Albudigno nomen est, simulque riuum Anienis noui lapideo opere in urbem perduxit diuisitque in plurimos et ornatissimos lacus.
彼は、一方はカエリュレウス、他方はクルティウスおよびアルブディグヌスと名付けられた、クラウディア水道の冷たく豊かな水源を、同時に新アニオ水道の流れとともに、石造りの建造物によって市内へと導き、それを数多くの、かつきわめて美しく装飾された貯水池へと分配した。
Fucinum adgressus est non minus conpendii spe quam gloriae, cum quidam priuato sumptu emissuros se repromitterent, si sibi siccati agri concederentur.
フキヌス湖の工事には、栄光の望みと同じくらい利益の期待から着手した。 というのも、もし干拓された土地が自分たちに譲渡されるならば、民間資金で排水を行うと約束する者たちがいたからである。
per tria autem passuum milia partim effosso monte partim exciso canalem absoluit aegre et post undecim annos, quamuis continuis XXX hominum milibus sine intermissione operantibus.
彼は3マイルにわたって、一部は山を掘り進め、一部は切り開いて、3万人の人々が絶え間なく連続して働いていたにもかかわらず、11年の歳月の後にかろうじて運河を完成させた。
portum Ostiae extruxit circumducto dextra sinistraque brachio et ad introitum profundo iam solo mole obiecta;
オスティア港は、左右に防波堤を巡らし、入り口の水深が深い場所に防波堤を設けることによって建設した。
quam quo stabilius fundaret, nauem ante demersit, qua magnus obeliscus ex Aegypto fuerat aduectus, congestisque pilis superposuit altissimam turrem in exemplum Alexandrini Phari, ut ad nocturnos ignes cursum nauigia dirigerent.
それをより安定して基礎づけるために、かつてエジプトから巨大なオベリスクを運んできた船をあらかじめ沈め、積み重ねた杭の上に、アレクサンドリアのファロスを模したきわめて高い塔を建て、船が夜の灯火を頼りに針路を定めることができるようにした。

語釈・文法注

  1. 17.1unde adquireret — 関係代名詞 unde に導かれる接続法(adquireret は未完了過去)の節で、先行詞となる場所(この場合はBritanniam)の目的または特性(「そこから獲得すべき場所」)を表しています。
  2. 18.1repraesentans — 現在分詞 repraesentare は、ここでは「(将来の支払いを待たずに)その場で現金で即座に支払う」という商業・金融上の専門的な意味で使われています。
  3. 20.1potius †quam necessaria — 写本の伝承に混乱が見られる箇所(短剣符 † が付されている)です。potius quam magna...「必要不可欠というよりはむしろ大規模な」とする解釈や、非難ではなくクラウディウスの功績を称える文脈であることから「数多くというよりはむしろ、必要不可欠で大規模な」とする解釈などがあり、後者の解釈に基づいて翻訳しています。
  4. 20.2quamuis ... operantibus — 接続詞 quamuis が、接続法動詞を伴う従属節ではなく、独立アブレーション(XXX hominum milibus ... operantibus)に直接かかって「たとえ〜であったとしても」という譲歩の意味を表しています。これは銀期以降のラテン語によく見られる特徴的な構文です。

この箇所を引用する

スエトニウス, クラウディウス §17-20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo015.humanitext-lat2:17-20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。