§21Congiaria populo saepius distribuit.
그는 민중에게 빈번하게 특별 분배금(콘기아리아)을 나누어 주었다.
spectacula quoque complura et magnifica edidit, non usitata modo ac solitis locis, sed et commenticia et ex antiquitate repetita, et ubi praeterea nemo ante eum.
또한 수많은 성대한 볼거리들을 개최했는데, 통상적인 방식이나 늘 하던 장소뿐만 아니라, 스스로 고안해 낸 것이나 고대로부터 부활시킨 것, 그리고 이전에는 아무도 시도하지 않았던 장소에서도 열았다.
ludos dedicationis Pompeiani theatri, quod ambustum restituerat, e tribunali posito in orchestra commisit, cum prius apud superiores aedes supplicasset perque mediam caueam sedentibus ac silentibus cunctis descendisset.
화재 후에 자신이 복구한 폼페이우스 극장의 헌당 기념 경기를, 먼저 위쪽에 있는 신전에서 기도를 올린 후, 모두가 자리에 앉아 침묵을 지키는 가운데 객석 한가운데를 가로질러 내려가 오케스트라(귀빈석)에 설치된 연단에서 시작을 선언했다.
fecit et saeculares, quasi anticipatos ab Augusto nec legitimo tempori reseruatos, quamuis ipse in historiis suis prodat, intermissos eos Augustum multo post diligentissime annorum ratione subducta in ordinem redegisse.
그는 또한 마치 아우구스투스에 의해 앞당겨져서 합당한 시기를 위해 보존되지 않았다는 듯이 백년제(사에쿨라레스)를 개최했다. 비록 그가 스스로 쓴 역사서에서, 오랫동안 중단되었던 그 축제를 아우구스투스가 훨씬 뒤에 연수를 매우 꼼꼼하게 계산하여 제자리로 돌려놓았다고 밝히고 있음에도 불구하고 말이다.
quare uox praeconis irrisa est inuitantis more sollemni ad ludos, quos nec spectasset quisquam nec spectaturus esset, cum superessent adhuc qui spectauerant, et quidam histrionum producti olim tunc quoque producerentur.
이 때문에 "아무도 본 적이 없고 앞으로도 다시는 보지 못할 경기"로 엄숙한 관례에 따라 초대하는 포고관의 외침은 비웃음을 샀는데, 예전에 그것을 본 사람들이 아직 살아 있었고, 이전에 출연했던 광대들 중 일부가 이때에도 역시 출연했기 때문이다.
circenses frequenter etiam in Vaticano commisit, nonnumquam interiecta per quinos missus uenatione.
그는 바티카누스 언덕에서도 전차 경기(키르켄세스)를 자주 개최했으며, 때로는 다섯 차례의 레이스마다 야수 사냥(우에나티오)을 끼워 넣기도 했다.
circo uero maximo marmoreis carceribus auratisque metis, quae utraque et tofina ac lignea antea fuerant, exculto propria senatoribus constituit loca promiscue spectare solitis;
또한 대경기장(킬쿠스 막시무스)을, 이전에는 대리석과 나무로 되어 있던 것을 대리석 출발대(카르케레스)와 도금된 반환점(메타에)으로 장식하고, 이전에는 일반 대중과 섞여서 구경하던 원로원 의원들에게 전용 좌석을 제정해 주었다.
ac super quadrigarum certamina Troiae lusum exhibuit et Africanas, conficiente turma equitum praetorianorum, ducibus tribunis ipsoque praefecto;
그리고 사두전차 경기 외에도 '트로이아 게임'과 '아프리카의 볼거리(야수 사냥)'를 선보였는데, 이는 호민관들과 대장 본인의 지휘 아래 근위대 기병 분대에 의해 수행되었다.
praeterea Thessalos equites, qui feros tauros per spatia circi agunt insiliuntque defessos et ad terram cornibus detrahunt.
게다가 사나운 황소들을 경기장 안에서 몰고 다니다가 지친 황소 위로 뛰어올라 뿔을 잡고 땅으로 끌어내리는 테살리아 기병들도 보여주었다.
Gladiatoria munera plurifariam ac multiplicia exhibuit: anniuersarium in castris praetorianis sine uenatione apparatuque, iustum atque legitimum in Saeptis;
그는 검투사 경기(무네라)를 여러 곳에서 다양한 형태로 개최했다. 근위대 진영에서는 야수 사냥이나 화려한 준비가 없는 연례행사를, 사에프타에서는 정식적이고 합법적인 경기를 개최했다.
ibidem extraordinarium et breue dierumque paucorum, quodque appellare coepit 'sportulam,' quia primum daturus edixerat, uelut ad subitam condictamque cenulam inuitare se populum.
또한 같은 장소에서 며칠간만 진행되는 짧고 이례적인 경기도 개최했는데, 그는 이를 '스포르툴라(가벼운 대접)'라고 부르기 시작했다. 왜냐하면 그가 처음으로 이를 개최하려고 공표했을 때, 마치 민중을 갑작스럽고 약속된 간단한 저녁 식사에 초대하는 것처럼 말했기 때문이다.
nec ullo spectaculi genere communior aut remissior erat, adeo ut oblatos uictoribus aureos prolata sinistra pariter cum uulgo uoce digitisque numeraret ac saepe hortando rogandoque ad hilaritatem homines prouocaret, dominos identidem appellans, immixtis interdum frigidis et arcessitis iocis;
그리고 어떤 종류의 볼거리에서도 그는 이보다 더 친근하거나 홀가분해지지 않았는데, 승자들에게 제공되는 금화들을 왼손을 내밀어 대중과 마찬가지로 목소리와 손가락으로 세어 주었고, 자주 격려하고 부탁하면서 사람들을 유쾌하게 만들었으며, 그들을 거듭 "주인님들"이라 불렀고, 때로는 썰렁하고 억지스러운 농담을 섞기도 했다.
qualis est ut cum Palumbum postulantibus daturum se promisit, si captus esset.
예를 들어 군중이 '팔룸부스(멧비둘기)'를 요구하자, 만약 잡히면 주겠다고 약속했던 것과 같은 일이었다.
illud plane quantumuis salubriter et in tempore: cum essedario, pro quo quattuor fili deprecabantur, magno omnium fauore indulsisset rudem, tabulam ilico misit admonens populum, quanto opere liberos suscipere deberet, quos uideret et gladiatori praesidio gratiaeque esse.
다음의 일은 참으로 유익하고 시의적절했다. 네 명의 아들이 탄원한 전차 검투사(에세다리우스)에게 모두의 큰 성원 속에서 그가 목검(루디스)을 하사했을 때, 즉시 서판을 보내어 민중에게 자식을 낳는 일이 얼마나 중요한지 훈계했다. 자식들이 검투사에게조차 방패가 되고 은혜가 되는 것을 그들이 똑똑히 보았기 때문이었다.
edidit et in Martio campo expugnationem direptionemque oppidi ad imaginem bellicam et deditionem Britanniae regum praeseditque paludatus.
그는 또한 마르스 광장에서 전쟁을 모방한 도시의 함락과 약탈, 그리고 브리타니아 왕들의 항복을 연출했으며, 장군의 망토(팔루다멘툼)를 입고 이를 주재했다.
quin et emissurus Fucinum lacum naumachiam ante commisit.
더 나아가 푸키누스 호수의 물을 빼내기 직전에는 모의 해전(나우마키아)을 열기도 했다.
sed cum proclamantibus naumachiariis: 'haue imperator, morituri te salutant!' respondisset: 'aut non,' neque post hanc uocem quasi uenia data quisquam dimicare uellet, diu cunctatus an omnes igni ferroque absumeret, tandem e sede sua prosiluit ac per ambitum lacus non sine foeda uacillatione discurrens partim minando partim adhortando ad pugnam compulit.
그러나 모의 해전의 전사들이 "황제시여 만세, 죽으러 가는 자들이 당신께 인사드립니다!" 하고 외쳤을 때, 그가 "혹은 그렇지 않을 수도 있지" 하고 대답하자, 이 말 뒤에 마치 사면이라도 받은 것처럼 아무도 싸우려 하지 않았다. 그는 모두를 불과 칼로 몰살해 버릴까 오랫동안 망설이다가, 마침내 자리에서 벌떡 일어나 호수 주변을 추하게 비틀거리며 뛰어다니면서, 때로는 위협하고 때로는 격려하며 그들을 싸우도록 강요했다.
hoc spectaculo classis Sicula et Rhodia concurrerunt, duodenarum triremium singulae, exciente bucina Tritone argenteo, qui e medio lacu per machinam emerserat.
이 볼거리에서는 시칠리아 함락 함대와 로도스 함대가 격돌했는데, 각각 열두 척의 삼단노선으로 구성되었으며, 호수 한가운데서 기계장치로 솟아오른 은빛 트리톤이 나팔을 불어 신호를 보냈다.
§22Quaedam circa caerimonias ciuilemque et militarem morem, item circa omnium ordinum statum domi forisque aut correxit aut exoleta reuocauit aut etiam noua instituit.
종교 의례와 시민 및 군사 관습, 그리고 국내외의 모든 신분의 지위에 관하여, 그는 어떤 것들을 시정하거나 폐지된 것들을 부활시켰고, 혹은 새로운 규정을 제정하기도 했다.
in cooptandis per collegia sacerdotibus neminem nisi iuratus nominauit;
사제단에 사제를 공동 선출(코옵타티오)할 때 그는 선서를 한 뒤가 아니면 아무도 임명하지 않았다.
obseruauitque sedulo, ut quotiens terra in urbe mouisset, ferias aduocata contione praetor indiceret, utque dira aue in Capitolio uisa obsecratio haberetur, eamque ipse iure maximi pontificis pro rostris populo praeiret summotaque operariorum seruorumque turba.
또한 시내에 지진이 발생할 때마다 법무관(프라에토르)이 민회를 소집해 축일(페리아에)을 선포하도록 했고, 카피톨리움 언덕에서 불길한 새가 목격되었을 때에는 대속의 기도(옵세크라티오)가 거행되도록 철저히 준수했다. 이 기도는 그 자신이 대사제의 권한으로 연단(로스트라) 앞에서 민중에게 직접 기도를 인도했으며, 이때 노동자와 노예들의 무리는 멀리 격리되었다.
§23Rerum actum diuisum antea in hibernos aestiuosque menses coniunxit.
그는 이전에는 겨울철과 여름철의 달들로 나뉘어 있던 재판 회기를 통합했다.
iuris dictionem de fidei commissis quotannis et tantum in urbe delegari magistratibus solitam in perpetuum atque etiam per prouincias potestatibus demandauit.
이전에는 매년 그리고 로마 시내에서만 정무관(마기스트라투스)들에게 위임되는 것이 관례였던 신탁 유증에 대한 재판권을 영구적인 것으로 만들고, 여러 속주의 통치자(포테스타테스)들에게도 위임했다.
capiti Papiae Poppaeae legis a Tiberio Caesare, quasi sexagenarii generare non possent, addito obrogauit.
파피우스-포파이우스 법에 마치 60세의 남자는 자식을 낳을 수 없다는 듯이 티베리우스 카이사르에 의해 추가되었던 조항을 그는 수정 및 폐지했다.
sanxit ut pupillis extra ordinem tutores a consulibus darentur, utque ii, quibus a magistratibus prouinciae interdicerentur, urbe quoque et Italia summouerentur.
그는 피후견인(푸필리)들에게 특별히 집정관에 의해 후견인(투토레스)이 지정되도록 규정했으며, 정무관에 의해 속주 출입이 금지된 자들은 로마 시 및 이탈리아에서도 추방되도록 규정했다.
ipse quosdam nouo exemplo relegauit, ut ultra lapidem tertium uetaret egredi ab urbe.
그 자신은 새로운 선례를 만들어 어떤 이들을 유배(레레가티오) 보냈는데, 로마 시에서 세 번째 이정표(마일스톤) 밖으로 나가는 것을 금지했다.
De maiore negotio acturus in curia medius inter consulum sellas tribunicio subsellio sedebat.
원로원에서 더 중대한 안건을 논의하고자 할 때에는 집정관들의 의자들 사이 한가운데서 호민관의 벤치에 앉았다.
commeatus a senatu peti solitos benefici sui fecit.
이전에는 원로원에 청원하는 것이 관례였던 휴가 허가를 자신의 은혜(특권)로 삼았다.