§15in cognoscendo autem ac decernendo mira uarietate animi fuit, modo circumspectus et sagax, interdum inconsultus ac praeceps, nonnumquam friuolus amentique similis.
しかし、裁判と裁定においては、驚くほど一貫性のない気性の持ち主であり、あるときは慎重で鋭く、ときには軽率で性急、またあるときには軽薄で愚者のようであった。
cum decurias rerum actu expungeret, eum, qui dissimulata uacatione quam beneficio liberorum habebat responderat, ut cupidum iudicandi dimisit;
裁判の陪審員名簿から除外を行っていた際、子供を持つ特権による免除を隠して名簿の呼び出しに応答した者を、裁判を行うことに熱心すぎるとして免職にした。
alium interpellatum ab aduersariis de propria lite negantemque cognitionis rem sed ordinari iuris esse, agere causam confestim apud se coegit, proprio negotio documentum daturum, quam aequus iudex in alieno negotio futurus esset.
別の者が、自身の訴訟について対立当事者から追及され、これは通常の審理の件ではなく通常の法律手続きの件であると主張したとき、その場で自分の前で弁護を行うよう強制した。 自身の件において彼がどれほど公正な判事になり得るかを、他人の件において示すことになるだろうという理由で。
feminam non agnoscentem filium suum dubia utrimque argumentorum fide ad confessionem compulit indicto matrimonio iuuenis.
自分の息子を認めようとしないある女性に対して、双方の主張の信頼性が疑わしかったため、その若者との結婚を命じることによって自白へと追い込んだ。
absentibus secundum praesentes facillime dabat, nullo dilectu culpane quis an aliqua necessitate cessasset.
欠席者がいる場合、出席している側にきわめて安易に勝訴判決を与え、欠席した者が過失によるものか、あるいは何らかのやむを得ない事情によるものかを全く区別しなかった。
proclamante quodam praecidendas falsario manus, carnificem statim acciri cum machaera mensaque lanionia flagitauit.
ある者が、偽造犯の手を切り落とすべきだと叫ぶと、即座に死刑執行人を、大刀と肉切台とともに呼び寄せるよう要求した。
peregrinitatis reum orta inter aduocatos leui contentione, togatumne an palliatum dicere causam oporteret, quasi aequitatem integram ostentans, mutare habitum saepius et prout accusaretur defendereturue, iussit.
外国人籍の被告をめぐり、弁護士たちの間で、トガを着て弁論すべきか、それともパッリウムを着て弁論すべきかという軽い論争が起きたとき、彼はまるで非の打ち所のない公平さを示そうとするかのように、被告に対して、告発されるときと弁護されるときに応じて、何度も服装を着替えるよう命じた。
de quodam etiam negotio ita ex tabella pronuntiasse creditur, secundum eos se sentire, qui uera proposuissent.
また、ある訴訟においては、書板から次のように判決を読み上げたと信じられている。 「自分は、真実を提示した人々の意見に同意する」と。
propter quae usque eo euiluit, ut passim ac propalam contemptui esset.
これらのことのために、彼はいたるところで、また公然と軽蔑されるほどに、その威信を失った。
excusans quidam testem e prouincia ab eo uocatum negauit praesto esse posse dissimulata diu causa;
彼の呼び出した属州からの証人を免除しようとしたある者は、長い間その理由を隠した上で、出席することはできないと言い、ついに長時間の尋問の後にこう言った。
ac post longas demum interrogationes: 'mortuus est,' inquit, 'puto, licuit.
「死にました。 私の思うに、これは許される理由でしょう」と。
' alius gratias agens quod reum defendi pateretur, adiecit: 'et tamen fieri solet.
別の者は、被告が弁護されるのを彼が容認してくれたことに感謝を述べつつ、「もっとも、それは通常行われることですが」と付け加えた。
' illud quoque a maioribus natu audiebam, adeo causidicos patientia eius solitos abuti, ut discedentem e tribunali non solum uoce reuocarent, sed et lacinia togae retenta, interdum pede apprehenso detinerent.
私はまた年長者たちから、法廷弁護士たちが彼の忍耐力にあまりにも付け込むのが常であったため、彼が裁判席から退出しようとするときに、声で呼び戻すだけでなく、トガの端を掴んで引っ張ったり、時には足にしがみついたりして引き留めたという話も聞いた。
ac ne cui haec mira sint, litigatori Graeculo uox in altercatione excidit: καὶ σὺ γέρων εἶ καὶ μωρόσ.
そして、これらのことが誰にとっても不思議に思われないように、あるギリシア人の訴訟人が、言い争いの中でこのような言葉を口走った。 「お前は老人であり、かつ愚か者だ」。
equitem quidem Romanum obscaenitatis in feminas reum, sed falso et ab impotentibus inimicis conficto crimine, satis constat, cum scorta meritoria citari aduersus se et audiri pro testimonio uideret, graphium et libellos, quos tenebat in manu, ita cum magna stultitiae et saeuitiae exprobratione iecisse in faciem eius, ut genam non leuiter perstrinxerit.
女性に対する破廉恥な行為の罪で起訴された、あるローマ騎士が――もっともそれは虚偽であり、自制心のない敵たちによって捏造された罪状であったが――、自分に対して街娼たちが召喚され、証人として証言するのを目にしたとき、手に持っていた鉄筆と書板を、彼の愚かさと残酷さを激しく非難しながらその顔に投げつけ、頬に少なからぬ傷を負わせたということは、十分に確認されている。
§16Gessit et censuram intermissam diu post Plancum Paulumque censores, sed hanc quoque inaequabiliter uarioque et animo et euentu.
彼はまた、プランクスとパウルスが監察官を務めた後に長らく中断されていた監察官職を帯びたが、これをもまた、一貫性のない、多様な気性と結果をもって執り行った。
recognitione equitum iuuenem probri plenum, sed quem pater probatissimum sibi affirmabat, sine ignominia dimisit, habere dicens censorem suum;
騎士の査定において、悪行に満ちているものの、父親が自分にとってはきわめて非のうちどころがないと断言する若者を、不名誉を与えることなく放免し、彼は「自分自身の監察官」を持っているからだと言った。
alium corruptelis adulteriisque famosum nihil amplius quam monuit, ut aut parcius aetatulae indulgeret aut certe cautius;
買収や不義密通で悪名高い別の者に対しては、もっと若さに耽るのを控えるか、あるいはせめてもっと慎重にするようにとだけ警告し、さらに「なぜなら、君がどんな愛人を持っているかを、どうして私が知っているというのか」と付け加えた。
addiditque: 'quare enim ego scio, quam amicam habeas?' et cum orantibus familiaribus dempsisset cuidam appositam notam: 'litura tamen,' inquit, 'extet.
そして、友人たちの懇願により、ある人に課されていた不名誉の印を取り消した際、「しかし、抹消した跡は残るようにせよ」と言った。
' splendidum uirum Graeciaeque prouinciae principem, uerum Latini sermonis ignarum, non modo albo iudicum erasit, sed in peregrinitatem redegit.
ギリシア属州の第一人者である卓越した人物でありながら、ラテン語の知識がない者を、裁判官の名簿から削除しただけでなく、外国人の身分へと降格させた。
nec quemquam nisi sua uoce, utcumque quis posset, ac sine patrono rationem uitae passus est reddere.
そして、誰に対しても、どのようにであれ本人ができる限り、自身の声で、かつ弁護人なしに、自らの生き方についての弁明を行うことしか許さなかった。
notauitque multos, et quosdam inopinantis et ex causa noui generis, quod se inscio ac sine commeatu Italia excessissent;
また、多くの者を告罰したが、その中には、予期していなかった者や、新しい種類の理由による者もいた。 すなわち、彼の知らぬ間に、かつ休暇なしにイタリアを出国したという理由からであった。
quendam uero et quod comes regis in prouincia fuisset, referens, maiorum temporibus Rabirio Postumo Ptolemaeum Alexandriam crediti seruandi causa secuto crimen maiestatis apud iudices motum.
さらにある者に対しては、属州において王の随行員であったという理由で処罰し、祖先たちの時代に、ラビリウス・ポストゥムスが債権を回収するためにプトレマイオスに従ってアレクサンドリアへ行った際、裁判官の前で反逆罪の告発が起こされたことを引き合いに出した。
plures notare conatus, magna inquisitorum neglegentia sed suo maiore dedecore, innoxios fere repperit, quibuscumque caelibatum aut orbitatem aut egestatem obiceret, maritos, patres, opulentos se probantibus;
彼はさらに多くの者を処罰しようとしたが、調査官たちの大きな怠慢と、それ以上に彼自身の大きな不名誉によって、独身、子なし、あるいは貧困を非難した相手が、実際には夫であり、父親であり、富裕であることを証明したため、ほとんどが無実であると判明した。
eo quidem, qui sibimet uim ferro intulisse arguebatur, inlaesum corpus ueste deposita ostentante.
刃物で自傷行為をしたと主張されていたある者などは、服を脱いで無傷の体を見せたほどであった。
fuerunt et illa in censura eius notabilia, quod essedum argenteum sumptuose fabricatum ac uenale ad Sigillaria redimi concidique coram imperauit;
彼の監察官職においてはまた、以下のことも注目に値する。
quodque uno die XX edicta proposuit, inter quae duo, quorum altero admonebat, ut uberi uinearum prouentu bene dolia picarentur; altero, nihil aeque facere ad uiperae morsum quam taxi arboris sucum.
すなわち、贅沢に作られ、シギッラリアで売りに出されていた銀製の二輪馬車を買い取らせ、目の前で破壊することを命じたこと、そして、1日に20の布告を出したが、その中の2つのうち、一方ではブドウの豊作に備えて樽にしっかりと松脂を塗るようにと勧め、他方では、毒蛇の噛み傷にはイチイの木の樹液ほど効くものはないと告げていたことである。