§6Romae quidem, cum ad primam famam ualitudinis attonita et maesta ciuitas sequentis nuntios opperiretur, et repente iam uesperi incertis auctoribus conualuisse tandem percrebruisset, passim cum luminibus et uictimis in Capitolium concursum est ac paene reuolsae templi fores, ne quid gestientis uota reddere moraretur, expergefactus e somno Tiberius gratulantium uocibus atque undique concinentium:
salua Roma, salua patria, saluus est Germanicus.
実際ローマでは、彼の病状についての最初の風聞が届いたとき、市民は驚愕し悲嘆に暮れて、それに続く知らせを待っていたが、突然、すでに夕方になって、出所不明の噂ながら、ついに快復したという話が広まると、人々は松明と犠牲獣を携えて一斉にカピトリウムへと駆けつけ、歓喜に沸く人々が誓願を果たすのを何物も遅らせないようにと、神殿の扉が今にもこじ開けられんばかりとなった。 ティベリウスは、あちこちから一斉に唱和する、祝賀の人々の声によって眠りから叩き起こされた。 「ローマは安泰、祖国は安泰、ゲルマニクスは健在なり。
et ut demum fato functum palam factum est, non solaciis ullis, non edictis inhiberi luctus publicus potuit durauitque etiam per festos Decembris mensis dies.
」そして、ついに彼が他界したことが公表されると、いかなる慰めによっても、いかなる布告によっても公の喪を抑えることはできず、それは12月の祝祭の日々に至るまで続いた。
auxit gloriam desideriumque defuncti et atrocitas insequentium temporum, cunctis nec temere opinantibus reuerentia eius ac metu repressam Tiberi saeuitiam, quae mox eruperit.
亡き人への名声と慕情は、その後に続く時代の過酷さによっていっそう高められた。 人々は根拠なく考えていたわけではないが、ティベリウスの残虐さは彼への畏敬と恐れによって抑えられており、それがまもなく爆発したのであると。
§7habuit in matrimonio Agrippinam, M. Agrippae et Iuliae filiam, et ex ea nouem liberos tulit: quorum duo infantes adhuc rapti, unus iam puerascens insigni festiuitate, cuius effigiem habitu Cupidinis in aede Capitolinae Veneris Liuia dedicauit, Augustus in cubiculo suo positam, quotiensque introiret, exosculabatur;
彼はマルクス・アグリッパとユリアの娘であるアグリッピナを妻とし、彼女との間に9人の子供をもうけた。 そのうち2人はまだ乳児のうちに奪われ、1人は少年に達しようとする頃に、並外れた愛らしさのうちに亡くなった。 リウィアはその肖像をクピドの姿でカピトリウムのウェヌス神殿に捧げ、アウグストゥスはそれを自分の寝室に置き、入るたびに口づけをしていた。
ceteri superstites patri fuerunt, tres sexus feminini, Agrippina Drusilla Liuilla, continuo triennio natae;
残りの子供たちは父より長生きした。 3人は女子で、アグリッピナ、ドルシッラ、リウィッラであり、3年連続で生まれた。
totidem mares, Nero et Drusus et C. Caesar.
同数の男子は、ネロ、ドルスス、ガイウス・カエサルであった。
Neronem et Drusum senatus Tiberio criminante hostes iudicauit.
ネロとドルススは、ティベリウスの告発によって、元老院から国家の敵と判定された。
§8C. Caesar natus est pridie Kal. Sept. patre suo et C. Fonteio Capitone coss.
ガイウス・カエサルは、彼の父とガイウス・フォンテイウス・カピトがコンスルの年の9月のカレンダエの前日(8月31日)に生まれた。
ubi natus sit, incertum diuersitas tradentium facit.
彼がどこで生まれたかについては、記録者の見解の相違によって不確かである。
Cn. Lentulus Gaetulicus Tiburi genitum scribit, Plinius Secundus in Treueris uico Ambitaruio supra Confluentes;
グナエウス・レントゥルス・ガエトゥリクスは彼がティブルで生まれたと書き、プリーニウス・セクンドゥスはトレウェリの地の、コンフルエンテスの上流にあるアンビタルウィウムという村で生まれたと書いている。
addit etiam pro argumento aras ibi ostendi inscriptas
"ob agrippinae"
"pverperivm"
. uersiculi imperante mox eo diuulgati apud hibernas legiones procreatum indicant:
in castris natus, patriis nutritus in armis,
iam designati principis omen erat.
彼はさらに証拠として、そこに次のように刻まれた祭壇が示されていることを付け加えている。 "ob agrippinae" "pverperivm" 彼が皇帝になってまもなく広まった短い詩は、彼が冬営地の軍団のもとで生まれたことを示している。 「陣営に生まれ、父祖の兵器のただ中で育てられ、すでに指名されたプリンケプスの前兆であった。
ego in actis Anti editum inuenio.
」私自身は公文書の中に、アンティウムで生まれたとあるのを見出している。
Gaetulicum refellit Plinius quasi mentitum per adulationem, ut ad laudes iuuenis gloriosique principis aliquid etiam ex urbe Herculi sacra sumeret, abusumque audentius mendacio, quod ante annum fere natus Germanico filius Tiburi fuerat, appellatus et ipse C. Caesar, de cuius amabili pueritia immaturoque obitu supra diximus.
プリーニウスはガエトゥリクスを論駁している。 彼があたかもお世辞から嘘をつき、若く栄光あるプリンケプスの称賛のために、ヘラクレスに捧げられた都市から何かを引き出そうとしたかのように。 そして、その嘘をより大胆に悪用したのだと。 なぜなら、その約1年前にゲルマニクスにティブルで生まれた息子がおり、その子もガイウス・カエサルと呼ばれ、その愛らしい幼少期と早世については上に述べた通りであるが、これについての事実を混同したからである。
Plinium arguit ratio temporum.
だが、プリーニウスの説は年代計算によって反証される。
nam qui res Augusti memoriae mandarunt, Germanicum exacto consulatu in Galliam missum consentiunt iam nato Gaio.
というのも、アウグストゥスの事績を記録した人々は、ゲルマニクスがコンスル期を終えてガリアに派遣されたのは、すでにガイウスが生まれた後であるということで一致しているからである。
nec Plini opinionem inscriptio arae quicquam adiuuerit, cum Agrippina bis in ea regione filias enixa sit, et qualiscumque partus sine ullo sexus discrimine puerperium uocetur, quod antiqui etiam puellas pueras, sicut et pueros puellos dictitarent.
また、祭壇の碑文もプリーニウスの意見を何ら支持しない。 アグリッピナはその地域で2回、娘たちを出産しており、またどのような出産であっても、性別の区別なく「お産」と呼ばれるからである。 古代人は女の子のことも「女の子」と言い、ちょうど男の子を「男の子」と言ったように、繰り返し使っていたからである。
extat et Augusti epistula, ante paucos quam obiret menses ad Agrippinam neptem ita scripta de Gaio hoc—neque enim quisquam iam alius infans nomine pari tunc supererat—: 'puerum Gaium XV. Kal. Iun. si dii uolent, ut ducerent Talarius et Asillius, heri cum iis constitui.
アウグストゥスが亡くなる数ヶ月前に、孫娘のアグリッピナに宛てて、このガイウスについて書いた手紙も残っている――当時、同じ名前の乳児は他に誰も生き残っていなかったからである――。 「ガイウス坊やを、神々の御心に叶うなら、5月18日にタラリウスとアシリウスが連れて行くよう、昨日彼らと取り決めた。
mitto praeterea cum eo ex seruis meis medicum, quem scripsi Germanico si uellet ut retineret.
さらに、私の奴隷の中から医師を一人彼に同行させる。 ゲルマニクスが望むなら彼を引き留めるようにと書いておいた。
ualebis, mea Agrippina, et dabis operam ut ualens peruenias ad Germanicum tuum.
元気でいておくれ、私のアグリッピナ。 そして、あなたのゲルマニクスのもとへ元気に到着できるよう心がけなさい。
' abunde parere arbitror non potuisse ibi nasci Gaium, quo prope bimulus demum perductus ab urbe sit.
」私は、ガイウスがそこで生まれたはずがないことは十分に明らかであると考える。 なぜなら、彼はほぼ2歳になってようやく、ローマから連れて来られたからである。
uersiculorum quoque fidem eadem haec eleuant et eo facilius, quod ii sine auctore sunt.
この同じ事実が、あの短い詩の信頼性をも揺るがせる。 しかも作者不明であるから、なおさら容易にそうなる。
sequenda est igitur, quae sola restat et publici instrumenti auctoritas, praesertim cum Gaius Antium omnibus semper locis atque secessibus praelatum non aliter quam natale solum dilexerit tradaturque etiam sedem ac domicilium imperii taedio urbis transferre eo destinasse.
したがって、唯一残された公文書の権威に従うべきである。 特に、ガイウスがアンティウムを他のすべての場所や隠棲地よりも常に好み、そこをあたかも生まれ故郷であるかのように愛し、都市への嫌悪から帝国の首府および居所をそこに移そうとさえ決意していたと伝えられていることからもそうである。