Humanitext Reader

スエトニウス · ティベリウス §12-15

ロドス島からの帰還とアウグストゥスによる養子縁組

4 / 18 箇所 · ラテン語

要旨

ティベリウスは不遇のロドス島隠遁生活を送るが、危機に直面したことで帰還を懇願し、最終的にアウグストゥスから許されてローマへ戻る。のちにアウグストゥスの養子となり、帝国後継者の地位を確立する。

§12remansit igitur Rhodi contra uoluntatem, uix per matrem consecutus, ut ad uelandam ignominiam quasi legatus Augusto abesset.
したがって、彼は意に反してロドス島に留まり、不名誉を覆い隠すために、アウグストゥスのもとを離れてあたかも使節であるかのように不在でいることを、母親を通じてようやく勝ち取った。
Enimuero tunc non priuatum modo, sed etiam obnoxium et trepidum egit mediterraneis agris abditus uitansque praeternauigantium officia, quibus frequentabatur assidue, nemine cum imperio aut magistratu tendente quoquam quin deuerteret Rhodum.
実にそのとき、彼は一私人のように振る舞っただけでなく、内陸の地に身を隠し、自らを絶えず煩わせていた船で通りかかる人々からの表敬を避けながら、罪人のように、またおびえる者のように過ごした。 というのも、命令権や公職を持ってどこかへ赴く者で、ロドス島に立ち寄らない者は誰もいなかったからである。
et accesserunt maioris sollicitudinis causae.
そして、さらに大きな不安の理由が加わった。
namque priuignum Gaium Orienti praepositum, cum uisendi gratia traiecisset Samum, alieniorem sibi sensit ex criminationibus M. Lolli comitis et rectoris eius.
すなわち、東洋の軍司令官に任命された義理の息子ガイウスが、彼に会うためにサモス島に渡ってきたとき、その随行員であり教育係であったマルクス・ロリウスの告発のために、彼が自分に対して冷淡になっているのを感じたからである。
uenit etiam in suspicionem per quosdam beneficii sui centuriones a commeatu castra repetentis mandata ad complures dedisse ambigua et quae temptare singulorum animos ad nouas res uiderentur.
彼はまた、休暇から陣営へ戻る、かつて自らの恩恵を受けた何人かの百人隊長を通じて、多くの人々に対して、曖昧であり、また個々の人々の心を謀反へと誘うかのように見える指令を与えたという疑いさえ持たれるようになった。
de qua suspicione certior ab Augusto factus non cessauit efflagitare aliquem cuiuslibet ordinis custodem factis atque dictis suis.
この疑いについてアウグストゥスから知らされると、彼は自分の行動や発言を監視する、いかなる階級の者であれ監視役を自分につけるよう執拗に求め続けた。
§13equi quoque et armorum solitas exercitationes omisit redegitque se deposito patrio habitu ad pallium et crepidas atque in tali statu biennio fere permansit, contemptior in dies et inuisior, adeo ut imagines eius et statuas Nemausenses subuerterint ac familiari quondam conuiuio mentione eius orta extiterit qui Gaio polliceretur, confestim se, si iuberet, Rhodum nauigaturum caputque exulis—sic enim appellabatur—relaturum.
彼はまた、馬や武器のいつもの訓練をやめ、祖国の衣服を脱ぎ捨ててギリシア風の外套とサンダルという姿に自らを落とし込み、そのような状態で約2年間留まったが、日に日に軽蔑され、また嫌悪されるようになり、ついにネマウススの住民たちが彼の肖像や彫像を引き倒し、かつてのある親しい宴席において、彼の名が持ち上がった際、ガイウスに対して、もし命じられるなら、ただちにロドス島へ船出し、亡命者――彼らは彼のことをそう呼んでいた――の首を持ち帰るつもりだと約束する者さえ現れたほどであった。
quo praecipue non iam metu sed discrimine coactus est, tam suis quam matris inpensissimis precibus reditum expostulare, impetrauitque adiutus aliquantum etiam casu.
これによって、彼はもはや単なる恐れからではなく危機の切迫から余儀なくされ、自分自身の、また母親のきわめて切実な懇願によって帰還を願い出た。 そして、いくぶん偶然にも助けられて、それを勝ち取った。
destinatum Augusto erat, nihil super ea re nisi ex uoluntate maioris fili statuere; is forte tunc M. Lollio offensior, facilis exorabilisque in uitricum fuit.
アウグストゥスは、この件に関して年長の息子の意向によらなければ何も決定しないと決めていたが、ガイウスはそのときたまたまマルクス・ロリウスに対してかなり腹を立てており、義父に対して寛大で懇願に応じやすくなっていた。
permittente ergo Gaio reuocatus est, uerum sub condicione ne quam partem curamue rei p. attingeret.
したがって、ガイウスの許しを得て、彼は呼び戻されたが、ただし国家のいかなる役割や職務にも携わらないという条件のもとであった。
§14Rediit octauo post secessum anno, magna nec incerta spe futurorum, quam et ostentis et praedictionibus ab initio aetatis conceperat.
彼は引退から8年目に、将来に対する確実で大きな希望を抱いて帰還した。 その希望を、彼は幼少期から予兆や予言によって抱いていたのである。
Praegnans eo Liuia cum an marem editura esset, uariis captaret ominibus, ouum incubanti gallinae subductum nunc sua nunc ministrarum manu per uices usque fouit, quoad pullus insigniter cristatus exclusus est.
彼を身ごもっていたリウィアは、男児を産むことになるのかどうかを様々な前兆で探ろうとして、抱卵している雌鶏から抜き取った卵を、ある時は自分の手で、ある時は侍女たちの手で、交代で絶えず温め続けたが、ついに見事な冠羽を持つ雛が孵るにいたった。
ac de infante Scribonius mathematicus praeclara spopondit, etiam regnaturum quandoque, sed sine regio insigni, ignota scilicet tunc adhuc Caesarum potestate.
そして、その赤子について、占星術師のスクリボニウスが素晴らしい将来を請け合い、いつの日か王の標識なしに支配者となるだろうと予言した。 というのも、その当時はカエサルたちの権力がまだ知られていなかったからである。
et ingresso primam expeditionem ac per Macedoniam ducente exercitum in Syriam, accidit ut apud Philippos sacratae olim uictricium legionum arae sponte subitis conlucerent ignibus;
また、彼が最初の遠征に赴き、マケドニアを経由してシリアへと軍を率いていた際、かつて勝利した軍団のために捧げられた祭壇が、フィリッピにおいて突如、自然に火を放って輝くということが起きた。
et mox, cum Illyricum petens iuxta Patauium adisset Geryonis oraculum, sorte tracta, qua monebatur ut de consultationibus in Aponi fontem talos aureos iaceret, euenit ut summum numerum iacti ab eo ostenderent;
そしてその後、イリュリクムを目指す途中でパタウィウムの近くにあるゲリュオネスの神託所に立ち寄った際、引かれた籤によって、神託の答えを得るためにアポヌスの泉に金のサイコロを投げ入れるよう勧められたが、彼が投げ入れたサイコロが最高の目を示すということが起きた。
hodieque sub aqua uisuntur hi tali.
今日でも、これらのサイコロは水中に見えている。
ante paucos uero quam reuocaretur dies aquila numquam antea Rhodi conspecta in culmine domus eius assedit;
実際に彼が呼び戻される数日前に、ロドス島ではそれまで一度も見られたことのない鷲が彼の家の屋根にとどまった。
et pridie quam de reditu certior fieret, uestimenta mutanti tunica ardere uisa est.
そして彼が帰還の知らせを受ける前日、衣服を着替えていたところ、彼のチュニックが燃えているように見えた。
Thrasyllum quoque mathematicum, quem ut sapientiae professorem contubernio admouerat, tum maxime expertus est affirmantem naue prouisa gaudium afferri;
また、彼が知恵の教師として身近に置いていた占星術師のトラシュロスをも、彼はそのとき、船が見えたことで喜びがもたらされると彼が断言したことによって、最も確かな者として見出した。
cum quidem illum durius et contra praedicta cadentibus rebus ut falsum et secretorum temere conscium, eo ipso momento, dum spatiatur una, praecipitare in mare destinasset.
というのも、状況が過酷に、かつかつての予言とは異なって推移していたため、ティベリウスは彼のことを偽り者、かつ自らの秘密を軽率に知る者として、まさに一緒に散歩しているその瞬間に、海に突き落としにしようと決意していたからである。
§15Romam reuersus deducto in forum filio Druso statim e Carinis ac Pompeiana domo Esquilias in hortos Maecenatianos transmigrauit totumque se ad quietem contulit, priuata modo officia obiens ac publicorum munerum expers.
ローマに帰還し、息子ドルススをフォルムに伴った後、ただちにカリナエ地区のポンペイウスの家から、エスクィリヌス丘のマイケナスの庭園へと移り住み、自らをすっかり休息へと捧げ、私的な義務だけを果たし、公の任務から退いた生活を送った。
Gaio et Lucio intra triennium defunctis adoptatur ab Augusto simul cum fratre eorum M. Agrippa, coactus prius ipse Germanicum fratris sui filium adoptare.
3年以内にガイウスとルキウスが相次いで亡くなると、彼は彼らの弟であるマルクス・アグリッパとともにアウグストゥスによって養子に迎えられたが、彼自身もあらかじめ弟の息子ゲルマニクスを養子に迎えるよう余儀なくされた。
nec quicquam postea pro patre familias egit aut ius, quod amiserat, ex ulla parte retinuit.
その後は、彼は家父長としてのいかなる行動も行わず、喪失した権利を少しも維持しなかった。
nam neque donauit neque manumisit, ne hereditatem quidem aut legata percepit ulla aliter quam ut peculio referret accepta.
というのも、彼は贈与することも奴隷を解放することもなく、遺産や遺贈であっても、それを特有財産として受け入れたと記録すること以外には一切受け取らなかったからである。
nihil ex eo tempore praetermissum est ad maiestatem eius augendam ac multo magis, postquam Agrippa abdicato atque seposito certum erat, uni spem successionis incumbere;
その時以降、彼の威厳を高めるために何一つ見過ごされることはなく、アグリッパが勘当されて遠ざけられ、継承の希望が彼一人のみに懸かっていることが確実となった後は、なおさらそうであった。

語釈・文法注

  1. 12.1Augusto abesset — Augustoは分離の与格(または関係の与格)で、abesset(不在である)と連動して「アウグストゥスのもとを離れて不在にする」を意味する。
  2. 12.2nemine ... tendente ... quin deuerteret — nemine ... tendente は絶対的奪格構文で理由を提示する。quin deuerteret は否定の nemine に伴う接続法節で、「〜しない者は誰もいなかった(全員が立ち寄った)」という二重否定を形成する。
  3. 12.3repetentis — 現在分詞の対格複数形(古風な綴り -is は -es に相当)。centuriones を修飾し、「陣営へ戻る百人隊長たち」を指す。主格や属格の単数形と混同しないよう注意。
  4. 14.4ante paucos uero quam reuocaretur dies — 接続詞 antequam(〜する前に)が、名詞句 paucos ... dies を挟んで二つに引き裂かれた離隔(tmesis)の構文。「彼が呼び戻される数日前に」を意味する。
  5. 15.2aliter quam ut peculio referret accepta — aliter quam ut... は「〜する以外には〜ない」という限定を示す。養子に入ったティベリウスは家父長権を失ったため、法的にすべての取得財産を(アウグストゥスが実質的所有者となる) peculio(特有財産)として台帳に受領記録(referret accepta)するほかはなかったというローマ法の法的位置づけを表している。

この箇所を引用する

スエトニウス, ティベリウス §12-15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:12-15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。