Humanitext Reader

スエトニウス · ティベリウス §63-67

恐怖政治とセイアヌスの失脚および深まる苦悩

16 / 18 箇所 · ラテン語

要旨

ティベリウスが猜疑心と恐怖の中で生き、近郊の神託所の破壊を企てたことや、策略を用いてかつての寵臣セイアヌスを失脚させ破滅に追い込んだ経緯、さらにその後の深い精神的困窮と自己嫌悪、元老院への弁明、そして彼が「国家の父」の称号を頑なに拒否した理由を説明しています。

§63Quam inter haec non modo inuisus ac detestabilis, sed praetrepidus quoque atque etiam contumeliis obnoxius uixerit, multa indicia sunt.
これらの日々の間に、彼がいかに憎まれ忌み嫌われただけでなく、極度に恐れおののき、かつ侮辱にさらされて生きたかを示す多くの証拠がある。
haruspices secreto ac sine testibus consuli uetuit.
彼は、腸卜師を秘密裏に、かつ証人なしに諮問することを禁じた。
uicina uero urbi oracula etiam disicere conatus est, sed maiestate Praenestinarum sortium territus destitit, cum obsignatas deuectasque Romam non repperisset in arca nisi relata rursus ad templum.
さらに彼は、市近郊の神託所を破壊することさえ試みたが、プラエネステの神託の威厳に恐れおののいて断念した。 というのも、封印されてローマへ運ばれた[神託の]木札が、再び神殿に持ち帰られない限り、箱の中に見出されなかったからである。
unum et alterum consulares oblatis prouinciis non ausus a se dimittere usque eo detinuit, donec successores post aliquot annos praesentibus daret, cum interim manente officii titulo etiam delegaret plurima assidue, quae illi per legatos et adiutores suos exequenda curarent.
属州の統治を提示したにもかかわらず、自分のそばから遠ざける勇気がなく、数年後に彼らがその場にいる間に後任者を与えるまで、一、二人の執政官経験者をその地に留め置いた。 その間、彼らの役職の肩書きは維持されたままであり、彼らが代理人や助手を通じて遂行させるべき非常に多くの任務を、彼は絶えず委託していた。
§64nurum ac nepotes numquam aliter post damnationem quam catenatos obsutaque lectica loco mouit, prohibitis per militem obuiis ac uiatoribus respicere usquam uel consistere.
嫁と孫たちを有罪宣告の後に移動させる際には、鎖で繋ぎ、輿の覆いを縫い合わせた上でなければ決して移動させず、兵士を通じて、行き交う人々や旅人が彼らを振り返って見ることや立ち止まることを禁止した。
§65Seianum res nouas molientem, quamuis iam et natalem eius publice celebrari et imagines aureas coli passim uideret, uix tandem et astu magis ac dolo quam principali auctoritate subuertit.
陰謀を企てているセイアヌスを、すでに彼の誕生日が公に祝われ、黄金の像がいたるところで崇拝されているのを目にしていたにもかかわらず、ついにようやく、皇帝としての権威によるというよりは、むしろ策略と欺瞞によって破滅させた。
nam primo, ut a se per speciem honoris dimitteret, collegam sibi assumpsit in quinto consulatu, quem longo interuallo absens ob id ipsum susceperat.
というのも、まず、敬意を表する名目で彼を自らのそばから遠ざけるために、自らの五回目の執政官職において彼を同僚として迎えた。 彼はこの執政官職を、まさにその目的のために、長い間隔を置いた後に、不在のまま引き受けたのである。
deinde spe affinitatis ac tribuniciae potestatis deceptum inopinantem criminatus est pudenda miserandaque oratione, cum inter alia patres conscriptos precaretur, mitterent alterum e consulibus, qui se senem et solum in conspectum eorum cum aliquo militari praesidio perduceret.
次いで、姻戚関係と護民官特権の希望によって欺かれ、油断していた彼を、恥ずべきかつ哀れみを誘う上奏文をもって告発した。 その中で彼は、とりわけ、元老院議員たちに対し、年老いて孤独な自分を何らかの軍指示衛とともに彼らの面前に導いてくれるよう、二人の執政官のうちの一人を送ってほしいと哀願していた。
sic quoque diffidens tumultumque metuens Drusum nepotem, quem uinculis adhuc Romae continebat, solui, si res posceret, ducemque constitui praeceperat.
このようにしてもなお自身の立場を確信できず、暴動を恐れたため、ローマでまだ鎖に繋いで拘留していた孫のドルススを、もし事態が要求するならば釈放し、指導者に任命するよう命令していた。
aptatis etiam nauibus ad quascumque legiones meditabatur fugam, speculabundus ex altissima rupe identidem signa, quae, ne nuntii morarentur, tolli procul, ut quidque factum foret, mandauerat.
船をも準備させ、いかなる軍団へでも逃亡することを企てており、最も高い崖の上から、使者が遅れることのないようにと、何事かが起こるたびに遠くから掲げるよう命じておいた合図の旗を、何度も見張っていた。
uerum et oppressa coniuratione Seiani nihilo securior aut constantior per nouem proximos menses non egressus est uilla, quae uocatur Ionis.
しかし、セイアヌスの陰謀が鎮圧された後も、少しも安心することも落ち着くこともなく、その後の九ヶ月間、イオニスの別荘と呼ばれる邸宅から一歩も外に出なかった。
§66Vrebant insuper anxiam mentem uaria undique conuicia, nullo non damnatorum omne probri genus coram uel per libellos in orchestra positos ingerente.
さらに、彼の不安な心を、いたるところからの様々な罵詈雑言が苛んでいた。 有罪宣告されたすべての者が、面と向かって、あるいはオーケストラ席に置かれた文書を通じて、あらゆる種類の非難を浴びせかけていたからである。
quibus quidem diuersissime adficiebatur, modo ut prae pudore ignota et celata cuncta cuperet, nonnumquam eadem contemneret et proferret ultro atque uulgaret.
これらに対して彼は極めて対照的な影響を受けており、ある時には恥じ入るあまりにすべてが知られず隠されたままであることを望み、またある時にはそれらを侮蔑して自ら進んで暴露し世間に広めることさえあった。
quin et Artabani Parthorum regis laceratus est litteris parricidia et caedes et ignauiam et luxuriam obicientis monentisque, ut uoluntaria morte maximo iustissimoque ciuium odio quam primum satis faceret.
それどころか、パルティア王アルタバノスからの書簡によっても酷評された。 その書簡は彼に親殺し、虐殺、怠惰、放蕩の罪を浴びせ、市民たちの最大かつ最も正当な憎悪に対し、自発的な死をもってできるだけ早く償うようにと勧めるものであった。
§67postremo semet ipse pertaesus, tali epistulae principio tantum non summam malorum suorum professus est: 'quid scribam uobis, p.
最後には、彼自身も自分自身に嫌気がさし、元老院への手紙の冒頭で、自らの不幸の極みを告白せんばかりであった。
c. , aut quo modo scribam, aut quid omnino non scribam hoc tempore, dii me deaeque peius perdant quam cotidie perire sentio, si scio.
「元老院議員の諸君、私がこの時に当たって諸君に何を書くべきか、あるいはどのように書くべきか、あるいはそもそも何を書くべきでないか、もし私が知っているならば、神々と女神たちが、私が日々死んでいくと感じているよりも、さらに無残に私を滅ぼしてくださるように。
' Existimant quidam praescisse haec eum peritia futurorum ac multo ante, quanta se quandoque acerbitas et infamia maneret, prospexisse;
」一部の人々は、彼が未来の事柄に関する知識によってこれらのことを予知しており、いつの日か自分にどれほど大きな苦難と悪評が待ち受けているかをずっと以前に見通していたのだと考えている。
ideoque, ut imperium inierit, et patris patriae appellationem et ne in acta sua iuraretur obstinatissime recusasse, ne mox maiore dedecore impar tantis honoribus inueniretur.
そしてそれゆえに、帝位に就いたとき、「国家の父」の称号も、自らの決議に対する宣誓が行われることも極めて頑なに拒否したのだと。 それは、やがて自らがそのような多大な栄誉に見合わない者であることが判明し、より大きな不名誉を被ることがないようにするためであったという。
quod sane ex oratione eius, quam de utraque re habuit, colligi potest;
このことは、彼がその両方の件に関して行った演説から十分に察知することができる。
uel cum ait: similem se semper sui futurum nec umquam mutaturum mores suos, quam diu sanae mentis fuisset;
例えば、彼が次のように述べたときである。 「自分は常に自分自身に似たままであり、健全な精神である限り、自らの生き方を決して変えることはないだろう。
sed exempli causa cauendum esse, ne se senatus in acta cuiusquam obligaret, quia aliquo casu mutari posset.
しかし、悪しき先例とならぬよう、元老院が特定の人物の決議に縛られることのないように警戒すべきである。 なぜなら、何らかの事態によって変わってしまうこともあり得るからである。
et rursus: 'Si quando autem,' inquit, 'de moribus meis deuotoque uobis animo dubitaueritis,—quod prius quam eueniat, opto ut me supremus dies huic mutatae uestrae de me opinioni eripiat— nihil honoris adiciet mihi patria appellatio, uobis autem exprobrabit aut temeritatem delati mihi eius cognominis aut inconstantiam contrarii de me iudicii. '
」また、次のようにも述べた。 「しかし、もし万が一、諸君が私の生き方や、諸君に対する献身的な心について疑念を抱くことがあれば、――それが起こる前に、私の最後の日が、私に対する諸君のこの変わり果てた評価から私を連れ去ってくれることを望むが――『国家の父』の称号は私に何の栄誉も加えないばかりか、諸君に対しては、私にその尊称を授けた軽率さ、あるいは、それとは正反対の私に対する判断を下した一貫性のなさを非難することになるだろう。 」

語釈・文法注

  1. 63.1non repperisset ... nisi relata — 「non ... nisi」構文は「...しなければ...ない」、すなわち「...して初めて...した」という排他的限定を意味する。先行する「obsignatas deuectasque」は女性名詞の「sortes」(神託の木札)を修飾する女性複数対格形であるが、ここでの「relata」は中性複数形(完了分詞)であり、神託を告げる道具や書面一般を包括的に指している。
  2. 65.1collegam sibi assumpsit in quinto consulatu, quem longo interuallo absens ob id ipsum susceperat. — 関係代名詞「quem」の先行詞は「quinto consulatu」である。主格の形容詞「absens」(不在のまま)は、ティベリウスがローマを離れてカプリ島にいた状態を記述しており、「ob id ipsum」(まさにその目的のために)は、自身が不在にして距離を置くことで、セイアヌスに執政官同僚の栄誉を与えて油断させ破滅に導くという目的そのものを指している。
  3. 67.1si scio — 条件節「si scio」(もし私が知っているならば)が接続法による祈願文(dii me deaeque ... perdant)と結びつくことで、「私は全く知らない、途方に暮れている」という完全な無知と絶望的な混乱を逆説的に強調する、当時の書簡体などに見られる慣用的な表現である。
  4. 67.4huic mutatae uestrae de me opinioni eripiat — 動詞「eripere」(奪い去る、免れさせる)は、奪い取る対象や、その状態からの分離を表現する際に、奪格ではなく「分離の与格」を伴う。したがって、「opinioni」(評価、意見)は女性単数与格形である。

この箇所を引用する

スエトニウス, ティベリウス §63-67. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:63-67

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。