Humanitext Reader

苏维托尼乌斯 · 提贝里乌斯传 §63-67

深居孤岛的恐惧、塞雅努斯的覆灭与内心煎熬

第 16 段,共 18 段 · 拉丁语

内容简介

本章节描述了提贝里乌斯在猜忌与恐惧中度日、企图摧毁附近神谕所的行径,他如何通过诡计推翻前宠臣塞雅努斯,以及他随后面临的深重精神折磨与自怨自艾,并阐明了他因预见自己的恶名而坚决拒绝“祖国之父”称号的原因。

§63Quam inter haec non modo inuisus ac detestabilis, sed praetrepidus quoque atque etiam contumeliis obnoxius uixerit, multa indicia sunt.
在这些事发生期间,他不仅被人憎恨、令人厌恶,而且极度恐惧,甚至容易受到侮辱,对此有许多证据。
haruspices secreto ac sine testibus consuli uetuit.
他禁止在秘密且没有证人的情况下咨询哈鲁斯佩克斯(肠卜师)。
uicina uero urbi oracula etiam disicere conatus est, sed maiestate Praenestinarum sortium territus destitit, cum obsignatas deuectasque Romam non repperisset in arca nisi relata rursus ad templum.
他甚至企图摧毁城市附近的仙境神谕所,但因害怕普赖内斯泰神谕的威严而作罢,因为那些被封存并运到罗马的木签,除非再次送回神殿,否则在箱中便无法找到。
unum et alterum consulares oblatis prouinciis non ausus a se dimittere usque eo detinuit, donec successores post aliquot annos praesentibus daret, cum interim manente officii titulo etiam delegaret plurima assidue, quae illi per legatos et adiutores suos exequenda curarent.
有一两位执政官级的人物,在向他们提供了属州之后,他因不敢放他们离开自己身边,便将他们扣留了数年之久,直到他亲自给他们指定了在场的人作为继任者;在此期间,尽管他们的官职头衔依然保留,他仍不断地委派极其繁多的事务,让他们通过其代理人和助手去负责执行。
§64nurum ac nepotes numquam aliter post damnationem quam catenatos obsutaque lectica loco mouit, prohibitis per militem obuiis ac uiatoribus respicere usquam uel consistere.
在儿媳和孙辈被判罪之后,他将他们转移地方时,无一不是锁着链条并把舆轿缝合起来,还让士兵禁止路人和旅行者向任何地方看或停下脚步。
§65Seianum res nouas molientem, quamuis iam et natalem eius publice celebrari et imagines aureas coli passim uideret, uix tandem et astu magis ac dolo quam principali auctoritate subuertit.
塞雅努斯阴谋作乱,尽管他已经看到他的生日被公开庆祝,他的黄金雕像到处被崇拜,但最终,他几乎更多是通过策略和诡计,而非凭借皇帝的权威将其打倒。
nam primo, ut a se per speciem honoris dimitteret, collegam sibi assumpsit in quinto consulatu, quem longo interuallo absens ob id ipsum susceperat.
因为首先,为了以荣誉的外表让他离开自己身边,他在自己第五次担任执政官时将他选为同僚,而他正是为了这个目的,在间隔了很长时间后以缺席的方式接受了这一职位的。
deinde spe affinitatis ac tribuniciae potestatis deceptum inopinantem criminatus est pudenda miserandaque oratione, cum inter alia patres conscriptos precaretur, mitterent alterum e consulibus, qui se senem et solum in conspectum eorum cum aliquo militari praesidio perduceret.
接着,他利用联姻和护民官特权的前景将塞雅努斯欺骗,并在其毫无防备时,通过一篇令人羞愧且可怜的上奏文对其进行控告。 在这篇上奏文中,除了其他事情外,他还哀求元老院议员们派遣执政官之一,带领他这个年迈孤单的人在某种军事护卫下到他们面前。
sic quoque diffidens tumultumque metuens Drusum nepotem, quem uinculis adhuc Romae continebat, solui, si res posceret, ducemque constitui praeceperat.
即使如此,他仍心存疑虑并害怕发生骚乱,因而下令:如果局势需要,就释放当时仍被关押在罗马的孙子德鲁苏斯,并立其为领袖。
aptatis etiam nauibus ad quascumque legiones meditabatur fugam, speculabundus ex altissima rupe identidem signa, quae, ne nuntii morarentur, tolli procul, ut quidque factum foret, mandauerat.
他还准备了船只,企图逃往任何军团,他一遍又一遍地从最高的一块岩石上观察信号,为了不让信使耽搁,他曾命令在事情发生时从远处升起信号。
uerum et oppressa coniuratione Seiani nihilo securior aut constantior per nouem proximos menses non egressus est uilla, quae uocatur Ionis.
然而,即使塞雅努斯的阴谋被平定,他也没有感到更加安全或镇定,在接下来的九个月里,他没有离开过那座被称为“伊奥尼斯”的别墅。
§66Vrebant insuper anxiam mentem uaria undique conuicia, nullo non damnatorum omne probri genus coram uel per libellos in orchestra positos ingerente.
此外,来自四面八方的各种辱骂也折磨着他焦虑的心灵,每一个被判罪的人都当面或者通过放在乐池的传单,对他倾泻各种侮辱。
quibus quidem diuersissime adficiebatur, modo ut prae pudore ignota et celata cuncta cuperet, nonnumquam eadem contemneret et proferret ultro atque uulgaret.
对于这些,他的反应极其矛盾,有时因为羞耻而希望所有不为人知和隐秘的事情都保持现状,有时他又蔑视这些事情,甚至主动将其公布和传播。
quin et Artabani Parthorum regis laceratus est litteris parricidia et caedes et ignauiam et luxuriam obicientis monentisque, ut uoluntaria morte maximo iustissimoque ciuium odio quam primum satis faceret.
不仅如此,他还被帕提亚国王阿尔塔巴努斯的信件所伤害,信中指责他弑亲、屠杀、懦弱和奢侈,并建议他尽早以自杀来平息公民们最大且最正当的仇恨。
§67postremo semet ipse pertaesus, tali epistulae principio tantum non summam malorum suorum professus est: 'quid scribam uobis, p. c. , aut quo modo scribam, aut quid omnino non scribam hoc tempore, dii me deaeque peius perdant quam cotidie perire sentio, si scio.
最后,他对自己感到厌倦,在一封给元老院的信的开头,他几乎承认了自己痛苦的极点:“元老院议员们,此时我该给你们写些什么,或者该怎么写,或者根本不该写些什么,如果我知道的话,愿神明和女神们比我每天感觉到的消亡更惨烈地毁灭我。
' Existimant quidam praescisse haec eum peritia futurorum ac multo ante, quanta se quandoque acerbitas et infamia maneret, prospexisse; ideoque, ut imperium inierit, et patris patriae appellationem et ne in acta sua iuraretur obstinatissime recusasse, ne mox maiore dedecore impar tantis honoribus inueniretur.
” 有人认为,他凭借对未来的预知早已知道了这些,并早在很久以前就预见到随时会有多大的痛苦和恶名在等待着他;因此,当他入主帝国时,他极其顽固地拒绝了“祖国之父”的称号,也拒绝让元老院为他的法案宣誓,以免不久后因为配不上如此崇高的荣誉而发现自己陷入更大的耻辱。
quod sane ex oratione eius, quam de utraque re habuit, colligi potest; uel cum ait: similem se semper sui futurum nec umquam mutaturum mores suos, quam diu sanae mentis fuisset; sed exempli causa cauendum esse, ne se senatus in acta cuiusquam obligaret, quia aliquo casu mutari posset.
这确实可以从他关于这两件事所做的演说中推导出来;比如他说:他将永远像自己一样,只要神智清醒,就绝不改变自己的行为方式;但为了树立榜样,必须警惕元老院将自己束缚在任何人的法案上,因为由于某些变故,这些法案可能会改变。
et rursus: 'Si quando autem,' inquit, 'de moribus meis deuotoque uobis animo dubitaueritis,—quod prius quam eueniat, opto ut me supremus dies huic mutatae uestrae de me opinioni eripiat— nihil honoris adiciet mihi patria appellatio, uobis autem exprobrabit aut temeritatem delati mihi eius cognominis aut inconstantiam contrarii de me iudicii.
他又说: “但是,如果有一天,”他说,“你们对我的行为方式和我对你们的忠诚产生怀疑——在这种情况发生之前,我希望生命最后一天能把我从你们对我改变了的看法中夺走——‘祖国之父’的称号不仅不会给我增加荣誉,反而会指责你们要么是草率地授予了我这个尊称,要么是关于我的相反判断存在着反复无常。
'

词汇与语法注释

  1. 63.1non repperisset ... nisi relata — “non ... nisi”句式起排他性限制作用,意为“除非……否则不”,即“只有在……之后才”。尽管前文中的“obsignatas deuectasque”是阴性复数分词以修饰阴性名词“sortes”(神谕木签),但此处的“relata”是中性复数过去分词,泛指神谕的器具或文字载体。
  2. 65.1collegam sibi assumpsit in quinto consulatu, quem longo interuallo absens ob id ipsum susceperat. — 关系代词“quem”的先行词是“quinto consulatu”。主格形容词“absens”(缺席的)描述了提贝里乌斯远离罗马(身处卡普里岛)的状态;而“ob id ipsum”(正是为了那个目的)则指明他之所以以缺席方式接受执政官职位,正是为了通过授予执政官同僚的荣誉来使塞雅努斯放松警惕,进而将其铲除。
  3. 67.1si scio — 条件从句“si scio”(如果我知道)与表示祝愿的虚拟语气(“dii me deaeque ... perdant”)相结合,这是一种反讽式的惯用表达,用以强调完全的无知与绝望(即“我根本不知道该写什么”),这种用法常见于当时的拉丁语书信体中。
  4. 67.4huic mutatae uestrae de me opinioni eripiat — 动词“eripere”(夺走、使免于)在表示从某种状态或人手中剥夺、分离时,支配的是“分离与格”而非夺格。因此,这里的“opinioni”(看法、评价)是阴性单数与格形式。

引用这一段

苏维托尼乌斯, 提贝里乌斯传 §63-67. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:63-67

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。