Humanitext Reader

スエトニウス · ティベリウス §44-48

隠遁地での性的悪行と財政上の吝嗇

11 / 18 箇所 · ラテン語

要旨

ティベリウスの極端で異常な性的悪行や女性への冷酷な嫌がらせが暴露される一方、金銭に対する極端な吝嗇、建築物や公開競技の忌避、限定的な公的援助や兵士への冷遇といった彼の内政的特徴が語られます。

§44Maiore adhuc ac turpiore infamia flagrauit, uix ut referri audiriue, nedum credi fas sit, quasi pueros primae teneritudinis, quos pisciculos uocabat, institueret, ut natanti sibi inter femina uersarentur ac luderent lingua morsuque sensim adpetentes;
彼はさらに大きく、より卑劣な悪評で燃え上がった。 語られることも聞かれることも、まして信じられることも、神の法に照らしてほとんど許されないほどであった。 すなわち、最も幼い年齢の少年たち(彼は「小魚」と呼んでいた)を仕込み、自分が泳ぐ際、太ももの間にまとわりつかせ、舌や歯でそっとまさぐらせて戯れさせた。
atque etiam quasi infantes firmiores, necdum tamen lacte depulsos, inguini ceu papillae admoueret, pronior sane ad id genus libidinis et natura et aetate.
また、さらに成長しているがまだ乳離れしていない乳児を、乳首であるかのように自身の股間に近づけさせた。 彼はその種の情欲に、天性からも年齢からも実に傾きやすかったのである。
quare Parrasi quoque tabulam, in qua Meleagro Atalanta ore morigeratur, legatam sibi sub condicione, ut si argumento offenderetur decies pro ea sestertium acciperet, non modo praetulit, sed et in cubiculo dedicauit.
それゆえ、パッラシウスの絵画(アタランテがメレアグロスに口で従っている様子が描かれている)が、「もしその主題に不快感を抱くならば、その代わりに100万セステルティウスを受け取る」という条件付きで彼に遺贈されたとき、彼はその絵画を選択したばかりか、それを自身の寝室に飾って奉献した。
fertur etiam in sacrificando quondam captus facie ministri acerram praeferentis nequisse abstinere, quin paene uixdum re diuina peracta ibidem statim seductum constupraret simulque fratrem eius tibicinem;
また、かつて生贄を捧げている最中に、香箱を捧げ持っていた奉仕者の美貌に心を奪われ、儀式がほとんど終わりかけるやいなや、我慢できずにその者をその場ですぐに連れ出して陵辱し、同時にその兄弟である笛吹きも陵辱したと伝えられている。
atque utrique mox, quod mutuo flagitium exprobrarant, crura fregisse.
そして間もなく、双方が互いにその非道を非難し合ったため、二人の脚を折ったという。
§45feminarum quoque, et quidem illustrium, capitibus quanto opere solitus sit inludere, euidentissime apparuit Malloniae cuiusdam exitu, quam perductam nec quicquam amplius pati constantissime recusantem delatoribus obiecit ac ne ream quidem interpellare desiit, 'ecquid paeniteret';
女性たちの、それも身分の高い女性たちの名誉を、彼がいかに弄ぶことを常としていたかは、あるマッロニアの最期によって極めて明白に現れた。 彼女は連れて来られたが、それ以上の辱めを受けることを極めて毅然と拒んだため、彼は彼女を告発者たちに引き渡し、被告となった彼女に対して「何か後悔しているか」と問いかけるのをやめなかった。
donec ea relicto iudicio domum se abripuit ferroque transegit, obscaenitate oris hirsuto atque olido seni clare exprobrata.
ついに彼女は裁判の場を去って自宅に駆け戻り、剣で自らを貫いた。 その際、毛深く悪臭を放つ老人に、その口の淫らさを大声で非難した。
unde mora in Atellanico exhodio proximis ludis adsensu maximo excepta percrebruit, 'hircum uetulum capreis naturam ligurire. '
これに端を発して、次の競技会の際、アテッラ劇の幕合劇において「年老いた雄山羊がカプリで雌山羊たちの陰部を舐めている」という一節が、最大の賛同をもって迎えられ、広く流布した。
§46Pecuniae parcus ac tenax comites peregrinationum expeditionumque numquam salario, cibariis tantum sustentauit, una modo liberalitate ex indulgentia uitrici prosecutus, cum tribus classibus factis pro dignitate cuiusque, primae sescenta sestertia, secundae quadringenta distribuit, ducenta tertiae, quam non amicorum sed Graecorum appellabat.
金銭に対しては極めて倹約で執着が強く、旅や遠征の同行者たちに決して給料を払わず、食糧だけで養っていた。 ただ一度だけ、義父の寛大さに倣って恩恵を施したことがあった。 その際、彼らをそれぞれの身分に応じて3つの等級に分け、第1等級には60万セステルティウス、第2等級には40万、第3等級(彼はこれを「友人の等級」ではなく「ギリシア人たちの等級」と呼んでいた)には20万を分配した。
§47Princeps neque opera ulla magnifica fecit—nam et quae sola susceperat, Augusti templum restitutionemque Pompeiani theatri, imperfecta post tot annos reliquit —neque spectacula omnino edidit;
元首として、彼は壮大な建造物を何一つ造らなかった。 というのも、彼が唯一着手していたアウグストゥス神殿とポンペイウス劇場の修復でさえ、何年も経った後も未完成のまま放置したからである。 また、公開競技も全く催さなかった。
et iis, quae ab aliquo ederentur, rarissime interfuit, ne quid exposceretur, utique postquam comoedum Actium coactus est manumittere.
他人が催すものにも、何かを要求されるのを避けるため、極めて稀にしか出席しなかった。 特に、喜劇役者アクティウスを解放することを強いられてからはそうであった。
paucorum senatorum inopia sustentata, ne pluribus opem ferret, negauit se aliis subuenturum, nisi senatui iustas necessitatium causas probassent.
少数の元老院議員の貧困を救ったが、より多くの者に援助を施さなくて済むように、必要とする正当な理由を元老院に証明しない限り、他の誰をも援助しないと宣言した。
quo pacto plerosque modestia et pudore deterruit, in quibus Hortalum, Quinti Hortensi oratoris nepotem, qui permodica re familiari auctore Augusto quattuor liberos tulerat.
この方法によって、彼は多くの人々を気後れと恥じらいによって思いとどまらせた。 その中には、弁論家クィントゥス・ホルテンシウスの孫であるホルタルスも含まれていた。 彼は非常にわずかな財産しか持たなかったが、アウグストゥスの勧めによって4人の子供をもうけていた。
§48Publice munificentiam bis omnino exhibuit, pro posito milies sestertium gratuito in trienni tempus et rursus quibusdam dominis insularum, quae in monte Caelio deflagrarant, pretio restituto.
公的には、彼は全体でわずか2回しか寛大さを示さなかった。 1回目は1億セステルティウスを3年間の期限で無利子で貸し出すために提供したときであり、2回目はカエリウス丘で焼失したアパートのいくつかの所有者に対して、その価値を払い戻したときである。
quorum alterum magna difficultate nummaria populo auxilium flagitante coactus est facere, cum per senatus consultum sanxisset, ut faeneratores duas patrimonii partes in solo collocarent, debitores totidem aeris alieni statim soluerent, nec res expediretur;
このうち前者は、深刻な金融危機の中で民衆が援助を強く求めたため、やむを得ず行われたものであった。 その際、彼は元老院決議によって、金貸したちは資産の3分の2を土地に投資し、債務者たちは債務の同額を即座に返済すべきであると定めたが、事態が解決しなかったためである。
alterum ad mitigandam temporum atrocitatem.
後者は、当時の惨状を和らげるためのものであった。
quod tamen beneficium tanti aestimauit, ut montem Caelium appellatione mutata uocari Augustum iusserit.
しかし、彼はこの恩恵を非常に重視したため、カエリウス丘の名を変えて「アウグストゥス」と呼ぶよう命じた。
militi post duplicata ex Augusti testamento legata nihil umquam largitus est, praeterquam singula milia denariorum praetorianis, quod Seiano se non accommodassent, et quaedam munera Syriacis legionibus, quod solae nullam Seiani imaginem inter signa coluissent.
兵士に対しては、アウグストゥスの遺言による遺贈金を倍額にして支払った後は、何一つ与えなかった。 ただし、近衛兵にはセイアヌスに加担しなかったという理由で一人あたり1000デナリウスを、またシリアの軍団には、彼らだけが軍旗の中にセイアヌスの肖像を全く崇拝しなかったという理由で、いくらかの贈り物を分け与えた。
atque etiam missiones ueteranorum rarissimas fecit, ex senio mortem, ex morte compendium captans.
さらに、退役兵の除隊も極めて稀にしか行わなかった。 高齢による死を待ち、その死によって節約を図ったのである。
ne prouincias quidem liberalitate ulla subleuauit, excepta Asia, disiectis terrae motu ciuitatibus.
属州に対しても、地震によって諸都市が破壊されたアジアを除いては、いかなる寛大さをもってしても援助を施さなかった。

語釈・文法注

  1. §44.1uix ut referri audiriue, nedum credi fas sit — utは結果を表す接続詞であり、接続法現在fas sitを導く。nedumは「〜は言うに及ばず」「まして〜ない」を意味し、ここでは否定的な文脈を補強して、信じることが一層あり得ないことを示す。
  2. §44.2legatam sibi sub condicione, ut si argumento offenderetur decies pro ea sestertium acciperet — ut節は名詞的機能を持ち、condicioneの具体的内容を説明する(同格的同伴)。その内部のsi... offenderetur(接続法未完了過去)は条件節であり、acciperet(接続法未完了過去)は帰結節である。これは過去における反実仮想、または過去の時点から見た未来の仮定(時制の一致による)を表す。
  3. §47.1paucorum senatorum inopia sustentata — 名詞inopia(奪格)と完了分詞sustentata(女性単数奪格)による独立奪格構文(ablative absolute)。「少数の元老院議員の貧困が救われたものの」という譲歩や限定の意味を表し、後続のne pluribus opem ferret(より多くの者に援助を施さないように)という目的節に論理的につながる。
  4. §48.1cum per senatus consultum sanxisset, ut faeneratores duas patrimonii partes in solo collocarent — cumは歴史的・状況的(historical/circumstantial)接続詞で、接続法過去完了sanxissetを伴う。ut節は動詞sancire(規定する、布告する)の目的語となる名詞節(間接命令)であり、接続法未完了過去collocarentを伴う。

この箇所を引用する

スエトニウス, ティベリウス §44-48. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:44-48

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。