Humanitext Reader

スエトニウス · ティベリウス §33-37

司法への関与と風紀取締による治安維持

9 / 18 箇所 · ラテン語

要旨

ティベリウスが次第に皇帝としての主導権を握り、司法への介入、贅沢の取り締まり、社会道徳の維持、外国宗教の排除、および国内外の治安維持に努めた様子が描かれています。

§33Paulatim principem exeruit praestititque etsi uarium diu, commodiorem tamen saepius et ad utilitates publicas proniorem.
彼は徐々に皇帝(としての本性)を現し、長い間不安定ではあったものの、多くの場合にはより寛大で、公共の利益に寄与する姿勢を示した。
ac primo eatenus interueniebat, ne quid perperam fieret.
そして最初は、不正なことが行われないようにという限度においてのみ介入していた。
itaque et constitutiones senatus quasdam rescidit et magistratibus pro tribunali cognoscentibus plerumque se offerebat consiliarium assidebatque iuxtim uel exaduersum in parte primori;
そのため、元老院の特定の決定を取り消したり、裁判を行っている政務官たちに対しては、しばしば顧問として出頭し、彼らの隣、あるいは正面の最前列の席に並んで着席したりした。
et si quem reorum elabi gratia rumor esset, subitus aderat iudices que aut e plano aut e quaesitoris tribunali legum et religionis et noxae, de qua cognoscerent, admonebat;
また、被告の誰かが好意によって免罪されそうだという噂があれば、突如として現れ、平地から、あるいは審問官の裁判席から、陪審員たちに対して法律や誓い、そして彼らが審理している罪状について注意を促した。
atque etiam, si qua in publicis moribus desidia aut mala consuetudine labarent, corrigenda suscepit.
さらには、公の道徳において、怠惰や悪い習慣によって弛緩しているものがあれば、その是正を引き受けた。
§34ludorum ac munerum impensas corripuit mercedibus scaenicorum recisis paribusque gladiatorum ad certum numerum redactis.
彼は、演劇俳優の出演料を削減し、剣闘士の一対の数を一定数に制限することによって、競技会や見世物の費用を縮小した。
Corinthiorum uasorum pretia in immensum exarsisse tresque mullos triginta milibus nummum uenisse grauiter conquestus, adhibendum supellectili modum censuit annonamque macelli senatus arbitratu quotannis temperandam, dato aedilibus negotio popinas ganeasque usque eo inhibendi, ut ne opera quidem pistoria proponi uenalia sinerent.
コリントス製の器の価格が法外に高騰し、3匹のヒメジが3万セステルティウスで売られたことに強く苦情を申し立て、調度品に制限を設けるべきだと提案し、また食料市場の物価を元老院の裁量によって毎年調整すべきであるとし、按察官たちには、パン類さえも販売用に並べることを許さないほどに、居酒屋やどんちゃん騒ぎの店を厳しく取り締まる任務を与えた。
et ut parsimoniam publicam exemplo quoque iuuaret, sollemnibus ipse cenis pridiana saepe ac semesa obsonia apposuit dimidiatumque aprum, affirmans omnia eadem habere, quae totum.
また、公の倹約を自らの手本によっても助長するため、彼自身、公式の晩餐会において、しばしば前日の残り物や食べかけの料理、そして半分になった猪を供し、半分であっても丸ごと一頭と同じものをすべて備えているのだと主張した。
Cotidiana oscula edicto prohibuit, item strenarum commercium ne ultra Kal.
彼は布告によって日常的な接吻を禁止し、同様に新年の贈り物の授受が1月1日以降には行われないようにした。
Ian. exerceretur. consuerat quadriplam strenam, et de manu, reddere; sed offensus interpellari se toto mense ab iis qui potestatem sui die festo non habuissent, ultra non tulit.
彼は4倍の価値の新年の贈り物を、それも手ずから返礼する習慣があったが、祝日に彼への謁見が叶わなかった者たちによって一ヶ月中ずっと邪魔をされることに腹を立て、もはや容認しなかった。
§35matronas prostratae pudicitiae, quibus accusator publicus deesset, ut propinqui more maiorum de communi sententia coercerent auctor fuit.
貞操を失った既婚女性たちで、公の告発者がいない者については、親族が先祖の慣習に従い、共同の合意のもとで処罰するよう勧告した。
eq(uiti) R(omano) iuris iurandi gratiam fecit, uxorem in stupro generi compertam dimitteret, quam se numquam repudiaturum ante iurauerat.
あるローマの騎士に対しては、以前に決して離婚しないと誓っていたものの、婿との姦通が発覚した妻を離縁できるよう、誓いの義務を免除した。
feminae famosae, ut ad euitandas legum poenas iure ac dignitate matronali exoluerentur, lenocinium profiteri coeperant, et ex iuuentute utriusque ordinis profligatissimus quisque, quominus in opera scaenae harenaeque edenda senatus consulto teneretur, famosi iudicii notam sponte subibant; eos easque omnes, ne quod refugium in tali fraude cuiquam esset, exilio adfecit.
悪名高い女性たちが、法律の罰を免れるために既婚女性としての権利や尊厳から脱しようと、売春業を公言し始めており、また両階級の若者のうち最も身持ちの悪い者たちが、元老院決議による演劇や闘技場への出演義務に縛られないようにと、自ら進んで不名誉な裁判の判決を甘んじて受けていたが、彼はこのような欺瞞の中に誰も逃げ場を得られないように、これらすべての男女を追放刑に処した。
senatori latum clauum ademit, cum cognosset sub Kal.
ある元老院議員が、7月1日の直前に郊外の庭園へ引っ越したことを知ると、彼はその議員から太い紫の帯を剥奪した。
Iul. demigrasse in hortos, quo uilius post diem aedes in urbe conduceret.
その引っ越しは、期日が過ぎた後に市内の邸宅をより安く借りるためのものであった。
alium e quaestura remouit, quod uxorem pridie sortitionem ductam postridie repudiasset.
別の者を財務官の職から罷免した。 その理由は、彼が抽選の前日に結婚した妻を、翌日に離縁したからであった。
§36externas caerimonias, Aegyptios Iudaicosque ritus compescuit, coactis qui superstitione ea tenebantur religiosas uestes cum instrumento omni comburere.
彼は外国の儀式、特にエジプトやユダヤの儀式を抑制し、それらの迷信に囚われていた者たちに、宗教的な衣装をすべての器具とともに燃やすことを強制した。
Iudaeorum iuuentutem per speciem sacramenti in prouincias grauioris caeli distribuit, reliquos gentis eiusdem uel similia sectantes urbe summouit, sub poena perpetuae seruitutis nisi obtemperassent.
ユダヤ人の若者たちを、軍事誓約を口実にして、気候の厳しい属州へと分散させ、その民族の残りの人々や同様の信仰を信奉する者たちをローマ市から退去させた。 従わない場合には終身奴隷の刑に処するという条件であった。
expulit et mathematicos, sed deprecantibus ac se artem desituros promittentibus ueniam dedit.
彼は占星術師たちも追放したが、懇願し、その技術をやめると約束した者たちには恩赦を与えた。
§37In primis tuendae pacis a grassaturis ac latrociniis seditionumque licentia curam habuit.
彼は何よりも、暴漢や強盗、そして反乱の放縦から平和を守ることに細心の注意を払った。
stationes militum per Italiam solito frequentiores disposuit.
イタリア全土に、通常よりも高頻度で軍の駐屯地を配置した。
Romae castra constituit, quibus praetorianae cohortes uagae ante id tempus et per hospitia dispersae continerentur.
ローマには、それ以前はあちこちを彷徨い、民家に分散して宿営していた親衛隊を収容し、統制するための兵舎を建設した。
Populares tumultus et ortos grauissime coercuit et ne orerentur sedulo cauit.
民衆の暴動に対しては、発生したものについては極めて厳しく鎮圧し、また発生しないように入念に予防した。
caede in theatro per discordiam admissa capita factionum et histriones, propter quos dissidebatur, relegauit, nec ut reuocaret umquam ullis populi precibus potuit euinci.
劇場内での不和によって殺人が引き起こされた際、彼は派閥の首謀者たちや、その争いの原因となった役者たちを追放し、彼らを呼び戻すよう求める民衆のいかなる懇願にも、決して屈することはなかった。
cum Pollentina plebs funus cuiusdam primipilaris non prius ex foro misisset quam extorta pecunia per uim heredibus ad gladiatorium munus, cohortem ab urbe et aliam a Cotti regno dissimulata itineris causa detectis repente armis concinentibusque signis per diuersas portas in oppidum immisit ac partem maiorem plebei ac decurionum in perpetua uincula coiecit.
ポッレンティアの平民たちが、ある筆頭百人隊長の葬儀において、相続人たちから剣闘士競技の開催資金を暴力によって脅し取ってからでなければ、遺体を広場から送り出そうとしなかったとき、彼はローマ市から一個大隊を、またコッティウスの王国からもう一個大隊を、移動の目的を隠して送り込み、突如として武器をあらわにし、ラッパを鳴らしながら別々の門から町へと侵入させ、平民と地方議員の大部分を終身禁錮に処した。
aboleuit et ius moremque asylorum, quae usquam erant.
彼はまた、あらゆる場所に存在していた避難所の権利と慣習を廃止した。
Cyzicenis in ciues R. uiolentius quaedam ausis publice libertatem ademit, quam Mithridatico bello meruerant.
キジクスの人々が、ローマ市民に対して過度に暴力的な行為を働いたため、ミトリダテス戦争において彼らが獲得していた自由を、公的に剥奪した。
Hostiles motus nulla postea expeditione suscepta per legatos compescuit, ne per eos quidem nisi cunctanter et necessario.
その後の敵対的な動きに対しては、自ら遠征を行うことはなく、レガトゥスを通じて抑制し、それさえも躊躇いがちに、かつ必要不可欠な場合にのみ行った。
reges infestos suspectosque comminationibus magis et querelis quam ui repressit;
敵対的であったり、疑わしかったりする王たちを、武力によるよりも、むしろ脅しや抗議によって抑制した。
quosdam per blanditias atque promissa extractos ad se non remisit, ut Marobodum Germanum, Rhascuporim Thracem, Archelaum Cappadocem, cuius etiam regnum in formam prouinciae redegit.
中には、甘言や約束によって自分の元へと誘い出し、そのまま帰さなかった者たちもいた。 ゲルマン人のマルボドゥス、トラキア人のラスクポリス、カッパドキア人のアルケラオスがそれであり、アルケラオスの王国にいたっては、属州の形へと再編した。

語釈・文法注

  1. §33principem exeruit — exeruitはexserere(現す、引き出す)の完了形であり、一般に「本性を現す」を意味します。ここでのprincipemは形容詞的(元首としての、支配者としての)または名詞(元首)として使われており、直訳すれば「元首(としての本性)を現した」となります。目的格のse(自身を)が省略された形式、または直接的な目的語として解釈されます。
  2. §33e plano aut e quaesitoris tribunali — ローマの法廷における空間構造に基づいた表現です。「e plano」は「平地から(すなわち法廷の演壇の下から)」を意味し、対等な顧問や助言者としての非公式な発言を指します。一方、「e quaesitoris tribunali」は「審問官の裁判壇から」であり、公式の司法権力を行使する立場からの勧告を指し、ティベリウスが状況に応じて立場を使い分けて裁判に干渉したことを示しています。
  3. §35quominus ... teneretur — 接続詞quominusは、通常、妨げや拒絶、あるいは回避を表す表現(ここでは「senatus consulto teneretur(元老院決議に縛られる)」を避けるための「sponte subibant(自ら進んで不名誉な判決を受ける)」という文脈)に続いて、「〜しないように」という目的・結果の節を導きます。

この箇所を引用する

スエトニウス, ティベリウス §33-37. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:33-37

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。