Humanitext Reader

苏维托尼乌斯 · 提贝里乌斯传 §33-37

整饬司法风俗与维护公共秩序

第 9 段,共 18 段 · 拉丁语

内容简介

本章节叙述了提贝里乌斯如何逐渐掌握元首权力,干预司法、整治奢侈、维护社会道德、压制外来宗教,并致力于维系国内外和平与秩序。

§33Paulatim principem exeruit praestititque etsi uarium diu, commodiorem tamen saepius et ad utilitates publicas proniorem.
他逐渐显露出元首的本色,并证明了自己,尽管长期以来变化不定,但通常更为宽宏,更倾向于公共利益。
ac primo eatenus interueniebat, ne quid perperam fieret.
起初他的干预仅限于此,以免发生任何错乱。
itaque et constitutiones senatus quasdam rescidit et magistratibus pro tribunali cognoscentibus plerumque se offerebat consiliarium assidebatque iuxtim uel exaduersum in parte primori; et si quem reorum elabi gratia rumor esset, subitus aderat iudices que aut e plano aut e quaesitoris tribunali legum et religionis et noxae, de qua cognoscerent, admonebat; atque etiam, si qua in publicis moribus desidia aut mala consuetudine labarent, corrigenda suscepit.
因此,他既废除了一些元老院的决议,在政务官于审判席审案时,他也经常主动前去充当顾问,并坐在他们身旁,或在最前排的对面着座;如果谣传有哪个被告凭借私情得以脱罪,他就会突然出现,或是从平地上,或是从审问官的裁判席上,提醒判官们注意法律、誓言以及他们正在审理的罪行;此外,如果公共道德中有任何因懈怠或恶习而败坏之处,他都着手予以纠正。
§34ludorum ac munerum impensas corripuit mercedibus scaenicorum recisis paribusque gladiatorum ad certum numerum redactis.
他通过削减演员的片酬并将格斗士的对数限制在一定数量之内,缩减了竞演和秀场的开支。
Corinthiorum uasorum pretia in immensum exarsisse tresque mullos triginta milibus nummum uenisse grauiter conquestus, adhibendum supellectili modum censuit annonamque macelli senatus arbitratu quotannis temperandam, dato aedilibus negotio popinas ganeasque usque eo inhibendi, ut ne opera quidem pistoria proponi uenalia sinerent.
他极力抱怨科林斯铜器的价格暴涨到无法无天的地步、三条红鱼竟卖到三万塞斯特斯,因而主张应当对器具设置限度,且菜市场的物价应由元老院裁夺每年予以调整,并授权市政官严厉取缔小吃部和酒馆,乃至不准将面包糕点摆出来售卖。
et ut parsimoniam publicam exemplo quoque iuuaret, sollemnibus ipse cenis pridiana saepe ac semesa obsonia apposuit dimidiatumque aprum, affirmans omnia eadem habere, quae totum.
为了用自己的榜样来倡导公共节俭,他自己在正式的宴席上经常摆出前一天剩下的、吃了一半的菜肴以及半只野猪,声称半只野猪拥有一整只野猪所拥有的全部美味。
Cotidiana oscula edicto prohibuit, item strenarum commercium ne ultra Kal. Ian. exerceretur.
他通过法令禁止了日常的亲吻礼,同样也禁止在一月一日(元旦)之后继续进行新年贺礼的交换。
consuerat quadriplam strenam, et de manu, reddere; sed offensus interpellari se toto mense ab iis qui potestatem sui die festo non habuissent, ultra non tulit.
他曾习惯于亲手回赠四倍的新年贺礼;但由于在节日当天未能晋见他的人在整个月中不断来打扰他,他感到厌烦,便不再容忍了。
§35matronas prostratae pudicitiae, quibus accusator publicus deesset, ut propinqui more maiorum de communi sententia coercerent auctor fuit.
对于那些败坏贞操且缺少公共起诉人的已婚妇女,他建议由其亲属根据祖宗遗风,在达成共识的前提下予以惩处。
eq(uiti) R(omano) iuris iurandi gratiam fecit, uxorem in stupro generi compertam dimitteret, quam se numquam repudiaturum ante iurauerat.
他宽免了一位罗马骑士的誓言,允许其休掉被发现与女婿通奸的妻子,而他此前曾发誓绝不遗弃她。
feminae famosae, ut ad euitandas legum poenas iure ac dignitate matronali exoluerentur, lenocinium profiteri coeperant, et ex iuuentute utriusque ordinis profligatissimus quisque, quominus in opera scaenae harenaeque edenda senatus consulto teneretur, famosi iudicii notam sponte subibant; eos easque omnes, ne quod refugium in tali fraude cuiquam esset, exilio adfecit.
恶名昭彰的妇女为了逃避法律的惩罚,企图通过摆脱已婚妇女的权利和尊严来公开宣布从业卖淫;而两阶层青年中最放荡不羁的人,为了不受元老院关于出演戏剧或竞技场决议的束缚,竟自愿承受不名誉判决的污名;为了不让任何人在这种欺诈中找到退路,他将所有这些男女全部处以流放。
senatori latum clauum ademit, cum cognosset sub Kal. Iul. demigrasse in hortos, quo uilius post diem aedes in urbe conduceret.
当他得知一位元老在七月一日前夕搬到了郊外的庄园,以便在此日期之后能以更便宜的价格租下城里的住宅时,他剥夺了该元老的宽边紫带。
alium e quaestura remouit, quod uxorem pridie sortitionem ductam postridie repudiasset.
他免除了另一人的财务官职务,因为此人在决定任所的抽签前一天娶了妻子,却在抽签后一天将其休掉。
§36externas caerimonias, Aegyptios Iudaicosque ritus compescuit, coactis qui superstitione ea tenebantur religiosas uestes cum instrumento omni comburere.
他遏制了外国的仪式,即埃及和犹太的仪式,强迫那些受该迷信束缚的人将宗教服饰连同所有器具一起烧毁。
Iudaeorum iuuentutem per speciem sacramenti in prouincias grauioris caeli distribuit, reliquos gentis eiusdem uel similia sectantes urbe summouit, sub poena perpetuae seruitutis nisi obtemperassent.
他借军事宣誓之名,将犹太青年分派到气候恶劣的行省,并将该民族的其余人或信奉类似教派的人驱逐出城,违者处以终身奴役的惩罚。
expulit et mathematicos, sed deprecantibus ac se artem desituros promittentibus ueniam dedit.
他还驱逐了占星术士,但对那些哀求并保证将放弃这门技艺的人给予了宽免。
§37In primis tuendae pacis a grassaturis ac latrociniis seditionumque licentia curam habuit.
他首要关注的是防范暴徒、抢劫以及叛乱放纵,以维护和平。
stationes militum per Italiam solito frequentiores disposuit.
他在意大利各地部署了比平时更为密集的军事哨所。
Romae castra constituit, quibus praetorianae cohortes uagae ante id tempus et per hospitia dispersae continerentur.
他在罗马建立了一座军营,用以收容此前游荡并分散寄宿于各处的禁卫军大队。
Populares tumultus et ortos grauissime coercuit et ne orerentur sedulo cauit.
对于平民暴动,他既极严厉地镇压已发生的,也谨小慎微地防范未发生的。
caede in theatro per discordiam admissa capita factionum et histriones, propter quos dissidebatur, relegauit, nec ut reuocaret umquam ullis populi precibus potuit euinci.
当剧院内因派系不和而发生杀戮时,他将各派首领以及引起争端的演员予以流放,且无论民众如何哀求,也绝未能动摇他将其召回。
cum Pollentina plebs funus cuiusdam primipilaris non prius ex foro misisset quam extorta pecunia per uim heredibus ad gladiatorium munus, cohortem ab urbe et aliam a Cotti regno dissimulata itineris causa detectis repente armis concinentibusque signis per diuersas portas in oppidum immisit ac partem maiorem plebei ac decurionum in perpetua uincula coiecit.
当波伦提亚的平民在某位首席百夫长的葬礼上,非要用暴力向继承人勒索一笔举办格斗表演的资金才肯放行灵柩离开广场时,他隐瞒了行军目的,从罗马城派出一个大队,又从科蒂乌斯王国派出了另一个大队,它们突然亮出武器,吹响军号,从不同的城门攻入城中,他随即将大部分平民和地方议员关入终身监禁。
aboleuit et ius moremque asylorum, quae usquam erant.
他借此废除了各地普遍存在的避难所的权力和习俗。
Cyzicenis in ciues R. uiolentius quaedam ausis publice libertatem ademit, quam Mithridatico bello meruerant.
由于基齐库斯人敢于对罗马公民施加某种暴行,他公开剥夺了他们在米特里达梯战争中赢得的自由。
Hostiles motus nulla postea expeditione suscepta per legatos compescuit, ne per eos quidem nisi cunctanter et necessario.
此后,他没有亲自进行任何远征,而是通过副将平息了敌对行动,而且即使通过他们,也只是迟疑地、在必要时才进行。
reges infestos suspectosque comminationibus magis et querelis quam ui repressit; quosdam per blanditias atque promissa extractos ad se non remisit, ut Marobodum Germanum, Rhascuporim Thracem, Archelaum Cappadocem, cuius etiam regnum in formam prouinciae redegit.
对于怀有敌意和令人怀疑的国王,他更多是通过威胁和申斥而非武力予以压制;而某些国王在被他的甜言蜜语和承诺诱引至其身边后,他便不再放还,例如日耳曼人马罗博杜斯、色雷斯人拉斯库波里斯、卡帕多西亚人阿基劳斯,他甚至将后者的王国改组为了行省的形式。

词汇与语法注释

  1. §33principem exeruit — exeruit是exserere(显露、展现)的完成式。principem在此既可作名词宾语(显露出元首的本色),亦可作宾语补足语(省略了反身代词se,意为“展现自己为元首”),意指提贝里乌斯最终展露了其统治者的本质。
  2. §33e plano aut e quaesitoris tribunali — 这一对比反映了罗马法庭的空间和法律结构。e plano(在平地上)指站在普通的地面上、以非正式的咨询人身份发言;而e tribunali(在审判席上)则指坐在高起的裁判坛上、行使正式的司法权威。这表明提贝里乌斯根据需要采取不同姿态干预司法。
  3. §35quominus ... teneretur — 连接词quominus在此引导一个表示防止或规避的从句。上下文是指放荡的青年人自愿接受不名誉的判决,以此来规避或防止自己受到元老院关于出演戏剧或竞技场决议的约束。

引用这一段

苏维托尼乌斯, 提贝里乌斯传 §33-37. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:33-37

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。