Humanitext Reader

スエトニウス · カエサル §81-83

死の前兆と三月十五日の暗殺および遺言書

18 / 19 箇所 · ラテン語

要旨

カエサルの暗殺を予告する数々の不吉な前兆と、三月十五日にポンペイウスの議事堂で彼が暗殺される経緯、およびその後の彼の遺言書の開封と内容が記述されている。

§81Sed Caesari futura caedes euidentibus prodigiis denuntiata est.
しかし、カエサルに迫り来る死は、明白な前兆によって予告されていた。
paucos ante menses, cum in colonia Capua deducti lege Iulia coloni ad extruendas uillas uetustissima sepulcra disicerent idque eo studiosius facerent, quod aliquantum uasculorum operis antiqui scrutantes reperiebant, tabula aenea in monimento, in quo dicebatur Capys conditor Capuae sepultus, inuenta est conscripta litteris uerbisque Graecis hac sententia: quandoque ossa Capyis detecta essent, fore ut illo prognatus manu consanguineorum necaretur magnisque mox Italiae cladibus uindicaretur.
数ヶ月前、カプアに植民された入植者たちが、ユリウス法に基づいて別荘を建設するために極めて古い墓を壊していたところ、熱心に探せば古い意匠の小器がいくつか見つかったため、いっそう熱心にこれを行っていたが、カプアの創建者カピュスが埋葬されていると言われていた記念碑の中から、ギリシアの文字と語で次のような趣旨が記された青銅の板が発見された。 すなわち、カピュスの骨が暴かれるときにはいつでも、彼の子孫が親族の手によって殺され、やがてイタリアの大災害によってその仇が討たれるであろう、というものであった。
cuius rei, ne quis fabulosam aut commenticiam putet, auctor est Cornelius Balbus, familiarissimus Caesaris.
この出来事を誰かが作り話や虚構だと思わないように、カエサルの極めて親しい友人であるコルネリウス・バルブスがその情報源として存在している。
proximis diebus equorum greges, quos in traiciendo Rubiconi flumini consecrarat ac uagos et sine custode dimiserat, comperit pertinacissime pabulo abstinere ubertimque flere.
また、その数日前、彼がルビコン川を渡る際に奉献し、囲いも番人もなしに放牧していた馬の群れが、極めて頑なに草を食べることを拒み、涙を流していることを彼は知った。
et immolantem haruspex Spurinna monuit, caueret periculum, quod non ultra Martias Idus proferretur.
さらに、犠牲を捧げていたとき、内臓占い師のプリーニャは、三月十五日を過ぎないうちに訪れる危険を警戒するようにと彼に警告した。
pridie autem easdem Idus auem regaliolum cum laureo ramulo Pompeianae curiae se inferentem uolucres uarii generis ex proximo nemore persecutae ibidem discerpserunt.
その前日には、一羽のミソサザイが、月桂樹の小枝をくわえてポンペイウスの議事堂に入り込もうとしたところ、近くの森から追ってきた様々な種類の鳥たちによって、その場所で引き裂かれた。
ea uero nocte, cui inluxit dies caedis, et ipse sibi uisus est per quietem interdum supra nubes uolitare, alias cum Ioue dextram iungere;
そして、まさに虐殺の日の夜明けを迎えるその夜、彼自身も夢の中で、ある時は雲の上を飛び、ある時はユピテルと右手を結んでいるように感じた。
et Calpurnia uxor imaginata est conlabi fastigium domus maritumque in gremio suo confodi;
また妻のカルプルニアは、家の屋根飾りが崩れ落ち、夫が自分の膝の上で刺し殺される夢を見た。
ac subito cubiculi fores sponte patuerunt.
すると突然、寝室の扉が自ずから開いた。
Ob haec simul et ob infirmam ualitudinem diu cunctatus an se contineret et quae apud senatum proposuerat agere differret, tandem Decimo Bruto adhortante, ne frequentis ac iam dudum opperientis destitueret, quinta fere hora progressus est libellumque insidiarum indicem ab obuio quodam porrectum libellis ceteris, quos sinistra manu tenebat, quasi mox lecturus commiscuit.
これらの前兆と、同時に体調が優れなかったことのために、彼は自制して元老院で提案しようとしていた事項を延期すべきかどうか長くためらったが、ついにデキムス・ブルトゥスが、大勢の、そしてすでに長く待ちわびている人々を見捨てるべきではないと促したため、五時頃に出発した。 そして、途中で出会ったある人物から差し出された、陰謀を告発する書状を、後で読むつもりであるかのように、左手に持っていた他の書類の中に混ぜ合わせた。
dein pluribus hostiis caesis, cum litare non posset, introiit curiam spreta religione Spurinnamque irridens et ut falsum arguens, quod sine ulla sua noxa Idus Martiae adessent: quanquam is uenisse quidem eas diceret, sed non praeterisse.
その後、多くの犠牲獣が屠られたものの、神意の良好な兆候を得ることができなかったが、彼は信仰を軽視して議事堂に入り、何ら実害もなく三月十五日が到来したと言ってスプリーニャを嘲笑い、彼が嘘つきであることを証明しようとした。 しかしスプリーニャは、確かにその日は来たが、まだ過ぎ去ってはいないと答えた。
§82assidentem conspirati specie officii circumsteterunt, ilicoque Cimber Tillius, qui primas partes susceperat, quasi aliquid rogaturus propius accessit renuentique et gestu in aliud tempus differenti ab utroque umero togam adprehendit: deinde clamantem: 'ista quidem uis est!' alter e Cascis auersum uulnerat paulum infra iugulum.
彼が席に着くと、陰謀者たちが表敬を装って取り囲んだ。 すぐに、最初の役割を引き受けていたティッリウス・キンベルが、何かを嘆願するかのように近づき、拒絶して身振りで別の機会に引き延ばそうとするカエサルの両肩からトガを掴み取った。 彼が「これは暴力だ! 」と叫んだとき、カスカの一人が背後から彼の喉の少し下を負傷させた。
Caesar Cascae brachium arreptum graphio traiecit conatusque prosilire alio uulnere tardatus est;
カエサルはカスカの腕を掴んで鉄筆で突き刺し、飛びのこうとしたが、別の傷によって阻まれた。
utque animaduertit undique se strictis pugionibus peti, toga caput obuoluit, simul sinistra manu sinum ad ima crura deduxit, quo honestius caderet etiam inferiore corporis parte uelata.
四方八方から抜かれた短剣で自分が狙われていることに気づくと、彼はトガで頭を覆い、同時に左手で衣服の裾を足元まで引き下げ、体の下部も覆われた状態でより端正に倒れるようにした。
atque ita tribus et uiginti plagis confossus est uno modo ad primum ictum gemitu sine uoce edito, etsi tradiderunt quidam Marco Bruto irruenti dixisse: kai\ su\ te/knon;
このようにして、彼は二十三箇所の傷を負って突き刺され、最初の打撃の際の一声の呻き声だけで、言葉を発することはなかった。 ただし、ある人々が伝えているところによれば、襲いかかってきたマルクス・ブルトゥスに対して彼は、「我が子よ、お前もか」と言ったという。
exanimis diffugientibus cunctis aliquamdiu iacuit, donec lecticae impositum, dependente brachio, tres seruoli domum rettulerunt.
全員が逃げ去った後、彼は息絶えたまましばらくの間横たわっていたが、やがて三人の卑しい奴隷たちが彼を担架に乗せ、腕をだらりと垂れ下げた状態で自宅へと連れ帰った。
nec in tot uulneribus, ut Antistius medicus existimabat, letale ullum repertum est, nisi quod secundo loco in pectore acceperat.
医師アンティスティウスの見立てによれば、これほど多くの傷の中で、胸に受けた二番目の傷を除いては、致命的なものは一つも発見されなかった。
Fuerat animus coniuratis corpus occisi in Tiberim trahere, bona publicare, acta rescindere, sed metu Marci Antoni consulis et magistri equitum Lepidi destiterunt.
陰謀者たちは殺害された遺体をテヴェレ川に投げ込み、財産を没収し、彼の行った決定を取り消すつもりであったが、執政官マルクス・アントニウスと騎兵長官レピドゥスの恐怖のために思いとどまった。
§83postulante ergo Lucio Pisone socero testamentum eius aperitur recitaturque in Antoni domo, quod Idibus Septembribus proximis in Lauicano suo fecerat demandaueratque uirgini Vestali maximae.
そこで、義父ルキウス・ピソの要求により、彼の遺言書が開封され、アントニウスの邸宅で朗読された。 これは彼が直前の九月十五日にラウィカヌムの荘園で作成し、筆頭ヴェスタの処女に託したものであった。
Quintus Tubero tradit heredem ab eo scribi solitum ex consulatu ipsius primo usque ad initium ciuilis belli Cn. Pompeium, idque militibus pro contione recitatum.
クィントゥス・トゥベロの伝えるところによれば、彼は最初の執政官期から内乱の始まりに至るまで、グナエウス・ポンペイウスを相続人として指定するのが常であり、それは兵士たちの前で公に朗読されていたという。
sed nouissimo testamento tres instituit heredes sororum nepotes, Gaium Octauium ex dodrante, et Lucium Pinarium et Quintum Pedium ex quadrante reliquo;
しかし、最新の遺言書において、彼は姉妹たちの孫である三人の相続人を指定した。 ガイウス・オクタウィウスに四分の三を、そしてルキウス・ピナリウスとクィントゥス・ペディウスに残りの四分の一を分配した。
in ima cera Gaium Octauium etiam in familiam nomenque adoptauit;
遺言書の末尾において、彼はガイウス・オクタウィウスを自らの家系と名の中に養子として迎え入れた。
plerosque percussorum in tutoribus fili, si qui sibi nasceretur, nominauit, Decimum Brutum etiam in secundis heredibus.
また、もし自分に息子が生まれた場合のその保護者の中に、襲撃者の多くを指名しており、デキムス・ブルトゥスをも第二順位の相続人の中に指名していた。
populo hortos circa Tiberim publice et uiritim trecenos sestertios legauit.
民衆に対しては、テヴェレ川周辺の庭園を公のものとして遺贈し、一人あたり三百セステルティウスを遺贈した。

語釈・文法注

  1. 81fore ut illo prognatus manu consanguineorum necaretur — fore ut は non-factual もしくは未来の事実を導く表現であり、ここでは間接話法における未来不定詞(futurum esse ut)に相当します。illo は切除(分離)の奪格で、Capys を指します。prognatus(彼から生まれた者)が名詞的に用いられ、カエサルを暗示しています。
  2. 81quod non ultra Martias Idus proferretur — quod は先行詞 periculum を修飾する関係代名詞ですが、動詞が接続法 proferretur となっているのは、これが事実の描写ではなく、警告の内容(制限・性格・あるいは間接話法の影響)であることを示しています。
  3. 82utque animaduertit undique se strictis pugionibus peti — 接続詞 ut は直説法完了形 animaduertit とともに「〜したとき」を表す時間節を形成します。その目的語として、対格不定詞構文(se... peti:自分が狙われていること)が続いています。strictis pugionibus は奪格(手段、あるいは絶対奪格)です。
  4. 83ex dodrante ... ex quadrante — ローマの遺産相続における分数の表現です。アス(全体:12分の12)を基準とし、dodrans は12分の9(すなわち4分の3)、quadrans は12分の3(すなわち4分の1)を意味します。したがってオクタウィウスが全体の4分の3、ピナリウスとペディウスが残りの4分の1を分割して相続したことになります。

この箇所を引用する

スエトニウス, カエサル §81-83. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo011.humanitext-lat2:81-83

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。