§77nec minoris inpotentiae uoces propalam edebat, ut Titus Ampius scribit: nihil esse rem publicam, appellationem modo sine corpore ac specie. Sullam nescisse litteras, qui dictaturam deposuerit. debere homines consideratius iam loqui secum ac pro legibus habere quae dicat.
また、ティトゥス・アンピウスが書いているように、彼は劣らず傲慢な発言を公然と口にしていた。 すなわち、国家など無であり、実体も外見もない単なる名前にすぎないということ、独裁官を辞任したスッラは文字を知らなかったということ、そして人々は今やもっと慎重に自分と言葉を交わすべきであり、自分が言うことを法律とみなすべきであるということ、がそれである。
eoque arrogantiae progressus est, ut haruspice tristia et sine corde exta quondam nuntiante futura diceret laetiora, cum uellet; nec pro ostento ducendum, si pecudi cor defuisset.
さらに彼は傲慢さのあまり、かつて内臓占い師が不吉で心臓のない内臓を報告したとき、自分が望むときにはいつでも兆候はより良くなるであろうと言い、犠牲獣に心臓が欠けていても前兆とみなすべきではない、と言ったほどであった。
§78Verum praecipuam et exitiabilem sibi inuidiam hinc maxime mouit.
しかし、自分に対する決定的な、そして致命的な反感を、彼は特に次のことから引き起こした。
adeuntis se cum plurimis honorificentissimisque decretis uniuersos patres conscriptos sedens pro aede Veneris Genetricis excepit.
数多くの極めて名誉ある決議を携えて近づいてきた元老院議員全員を、彼は祖神ウェヌスの神殿の前に座ったままで迎えたのである。
quidam putant retentum a Cornelio Balbo, cum conaretur assurgere;
ある人々は、彼が立ち上がろうとしたときに、コルネリウス・バルブスによって引き留められたのだと考えている。
alii, ne conatum quidem omnino, sed etiam admonentem Gaium Trebatium ut assurgeret minus familiari uultu respexisse.
他の人々は、立ち上がろうとさえ全くせず、それどころか立ち上がるよう促したガイウス・トレバティウスを、不機嫌な顔つきで見つめ返したと考えている。
idque factum eius tanto intolerabilius est uisum, quod ipse triumphanti et subsellia tribunicia praeteruehenti sibi unum e collegio Pontium Aquilam non assurrexisse adeo indignatus sit, ut proclamauerit: 'repete ergo a me Aquila rem publicam tribunus!' et nec destiterit per continuos dies quicquam cuiquam nisi sub exceptione polliceri: 'si tamen per Pontium Aquilam licuerit. '
そして、彼のこの行動は、それだけいっそう容認しがたいものと思われた。 というのも、彼自身が凱旋式の際、護民官席の前を通り過ぎたとき、同僚団の一人であるポンティウス・アクィラが自分に対して立ち上がらなかったことにひどく憤慨し、「それなら、アクィラよ、護民官として私から国家を取り戻すがよい! 」と叫んだほどであり、またその後何日もの間、誰かに何かを約束する際には必ず「ただし、ポンティウス・アクィラが許してくれるならばだが」という但し書きを付け加えることを止めなかったほどであったからである。
§79adiecit ad tam insignem despecti senatus contumeliam multo arrogantius factum.
彼は、このように顕著な元老院軽視の侮辱に加えて、はるかに傲慢な行為を重ねた。
nam cum in sacrificio Latinarum reuertente eo inter inmodicas ac nouas populi acclamationes quidam e turba statuae eius coronam lauream candida fascia praeligata inposuisset et tribuni plebis Epidius Marullus Caesetiusque Flauus coronae fasciam detrahi hominemque duci in uincula iussissent, dolens seu parum prospere motam regni mentionem siue, ut ferebat, ereptam sibi gloriam recusandi, tribunos grauiter increpitos potestate priuauit.
というのも、ラティウムの祭りの犠牲式から彼が帰還する際、民衆の過度で新しい歓呼の声の中で、群衆の一人が彼の像に、白い帯が結ばれた月桂冠を載せたところ、平民護民官のエピディウス・マルッルスとカエセティウス・フラウスが、冠から帯を取り除き、その男を投獄するよう命じたが、カエサルは王位についての言及が不首尾に終わったことを悔やんだためか、あるいは彼が主張したように、辞退するという栄誉を奪われたことを悔やんだためか、護民官たちを厳しく叱責し、その権限を剥奪した。
neque ex eo infamiam affectati etiam regii nominis discutere ualuit, quanquam et plebei regem se salutanti Caesarem se, non regem esse responderit et Lupercalibus pro rostris a consule Antonio admotum saepius capiti suo diadema reppulerit atque in Capitolium Ioui Optimo Maximo miserit.
そしてそれ以後、彼は王の称号をも渇望しているという悪評を払拭することができなかった。 たとえ彼が、自分を王と呼んで挨拶する平民に対し「私はカエサルであり、王ではない」と答え、またルペルカリア祭において、ロストラ壇上で執政官アントニウスによって自分の頭に何度も差し出された王冠を拒絶し、カピトリウムの至高至大のユピテルに送ったとしても、である。
quin etiam uaria fama percrebruit migraturum Alexandream uel Ilium, translatis simul opibus imperii exhaustaque Italia dilectibus et procuratione urbis amicis permissa, proximo autem senatu Lucium Cottam quindecimuirum sententiam dicturum, ut, quoniam fatalibus libris contineretur Parthos nisi a rege non posse uinci, Caesar rex appellaretur.
それどころか、彼がアレクサンドリアかイリウムに移住するつもりであり、同時に帝国の富を移転し、イタリアからは徴兵によって人的資源を使い果たし、ローマ市の管理は友人たちに委ねるという噂や、次の元老院会議において、十五人委員の一人であるルキウス・コッタが、運命の書にパルティア人は王によってでなければ征服できないと記されているためカエサルを王と呼ぶべきである、という意見を述べるつもりだという噂など、様々な噂が広まった。
§80quae causa coniuratis maturandi fuit destinata negotia, ne assentiri necesse esset.
これが、陰謀者たちにとって、賛成することを余儀なくされないために、予定していた計画を急がせる原因となった。
Consilia igitur dispersim antea habita et quae saepe bini terniue ceperant, in unum omnes contulerunt, ne populo quidem iam praesenti statu laeto, sed clam palamque detrectante dominationem atque assertores flagitante.
それゆえ、以前はあちこちで個別に持たれ、しばしば二人や三人で立てられていた計画を、彼らは全員で一つに統合した。 民衆でさえ、もはや現在の状態を喜んでおらず、密かに、また公然と支配を拒絶し、解放者たちを要求していたからである。
peregrinis in senatum allectis libellus propositus est: 'Bonum factum: ne quis senatori nouo curiam monstrare uelit!' et illa uulgo cane bantur:
Gallos Caesar in triumphum ducit, idem in curiam:
Galli bracas deposuerunt, latum clauum sumpserunt.
外国人が元老院に招き入れられたため、次のような貼り紙が掲示された。 「良き行い。 新参の元老院議員に元老院議場の場所を誰も教えようとしてはならない! 」そして大衆の間では次のような歌が歌われた。 カエサルはガリア人たちを凱旋式に引いてゆき、同じ彼らを元老院議場に引いてゆく。 ガリア人たちはズボンを脱ぎ、幅広の紫の帯の衣を身にまとった。
Quinto Maximo suffecto trimenstrique consule theatrum introeunte, cum lictor animaduerti ex more iussisset, ab uniuersis conclamatum est non esse eum consulem.
三ヶ月任期の補充執政官であるクィントゥス・マクシムスが劇場に入場したとき、護衛兵が慣習に従って敬意を払うよう命じたところ、全員から、彼は執政官ではない、と叫び声が上がった。
post remotos Caesetium et Marullum tribunos reperta sunt proximis comitiis complura suffragia consules eos declarantium.
護民官のカエセティウスとマルッルスが罷免された後、次の選挙において、彼らを執政官に宣言する多数の票が見つかった。
subscripsere quidam Luci Bruti statuae: 'utinam uiueres!' item ipsius Caesaris:
Brutus, quia reges eiecit, consul primus factus est:
hic, quia consules eiecit, rex postremo factus est.
ある人々は、ルキウス・ブルトゥスの像に「おお、お前が生きのびていてくれたら! 」と書き込み、またカエサル自身の像にも同様に書き込んだ。 ブルトゥスは、王たちを追い出したために、最初の執政官となった。 この男は、執政官たちを追い出したために、最後には王となった。
conspiratum est in eum a sexaginta amplius, Gaio Cassio Marcoque et Decimo Bruto principibus conspirationis.
彼に対する陰謀が、ガイウス・カッシウス、マルクス・ブルトゥス、およびデキムス・ブルトゥスを陰謀の首謀者として、六十名以上の人々によって企てられた。
qui primum cunctati utrumne in Campo per comitia tribus ad suffragia uocantem partibus diuisis e ponte deicerent atque exceptum trucidarent, an in Sacra uia uel in aditu theatri adorirentur, postquam senatus Idibus Martiis in Pompei curiam edictus est, facile tempus et locum praetulerunt.
彼らは最初、カンプス・マルティウスにおいて選挙の際に部族を投票へと呼び出しているカエサルを、手分けをして投票用の橋から突き落とし、下で受け止めて惨殺すべきか、あるいは聖なる道において、もしくは劇場の入り口において襲撃すべきかと迷っていたが、三月十五日に元老院がポンペイウスの議事堂に召集されたのちは、この時間と場所をたやすく決定した。