Humanitext Reader

スエトニウス · カエサル §84-89

カエサルの葬儀と神格化および暗殺者たちの最期

19 / 19 箇所 · ラテン語

要旨

カエサルの壮麗な葬儀と、民衆・異邦人の哀悼、追悼のための柱の建立について描写し、彼の死への予見や態度、および神格化、そして暗殺者たちの最期について述べる。

§84Funere indicto rogus extructus est in Martio campo iuxta Iuliae tumulum et pro rostris aurata aedes ad simulacrum templi Veneris Genetricis collocata;
葬儀が布告されると、マルスの原のユリアの墓の傍らに火葬の薪が積み上げられ、演壇の前には、生みの親なるウェヌス神殿を模した黄金の小神殿が配置された。
intraque lectus eburneus auro ac purpura stratus et ad caput tropaeum cum ueste, in qua fuerat occisus.
その内部には、金と紫の布で飾られた象牙の寝台が置かれ、枕元には、彼が殺害されたときに身につけていた衣服とともに、戦利品飾りが掲げられた。
praeferentibus munera, quia suffecturus dies non uidebatur, praeceptum, ut omisso ordine, quibus quisque uellet itineribus urbis, portaret in Campum.
供え物を持参する人々に対しては、一日では足りそうにないと思われたため、順序を無視して、それぞれが市内の望む道を通ってマルスの原へと運ぶようにとの命令が出された。
inter ludos cantata sunt quaedam ad miserationem et inuidiam caedis eius accommodata, ex Pacuui Armorum iudicio: men seruasse, ut essent qui me perderent? et ex Electra Acili ad similem sententiam.
競技の合間には、パックウィウスの『武具の裁判』から、「私が彼らを救ったのは、私を滅ぼす者たちが存在するためであったのか」という歌や、アキリウスの『エレクトラ』から、同様の趣旨の歌など、彼の殺害に対する同情と憤りを誘うのに適したいくつかの歌が歌われた。
laudationis loco consul Antonius per praeconem pronuntiauit senatus consultum, quo omnia simul ei diuina atque humana decreuerat, item ius iurandum, quo se cuncti pro salute unius astrinxerant;
追悼演説の代わりに、執政官アントニウスは布告人を介して、元老院が決議したすべての神的ならびに人間的栄誉を彼に授けるという決議書を読み上げ、さらに、一人の安全のために全員が自らを縛り付けた誓約をも読み上げ、これらに彼自身からごくわずかの言葉を加えた。
quibus perpauca a se uerba addidit. lectum pro rostris in forum magistratus et honoribus functi detulerunt.
政務官たちおよび名誉職を務め上げた人々が、演壇の前、フォーラムへと寝台を運び下ろした。
quem cum pars in Capitolini Iouis cella cremare pars in curia Pompei destinaret, repente duo quidam gladiis succincti ac bina iacula gestantes ardentibus cereis succenderunt confestimque circumstantium turba uirgulta arida et cum subselliis tribunalia, quicquid praeterea ad donum aderat, congessit.
それを、ある人々はカピトリウムのユピテル神殿の内陣で、他の人々はポンペイウスの議事堂で火葬しようと考えていたとき、突然、剣を帯び、それぞれ二本の投げ槍を手にした二人の男が、燃え盛る蝋燭でこれに点火し、直ちに周囲にいた群衆が、乾燥した柴や、ベンチ付きの裁判壇、その他その場にあった贈り物を次々と投げ入れた。
deinde tibicines et scaenici artifices uestem, quam ex triumphorum instrumento ad praesentem usum induerant, detractam sibi atque discissam iniecere flammae et ueteranorum militum legionarii arma sua, quibus exculti funus celebrabant; matronae etiam pleraeque ornamenta sua, quae gerebant, et liberorum bullas atque praetextas.
次いで、笛吹きや舞台俳優たちは、凱旋式の備品からこの時のために身につけていた衣服を、剥ぎ取って引き裂き、炎の中に投げ入れた。 また、退役兵の軍団兵たちは、身を飾って葬儀に参列していた自らの武具を、さらに多くの既婚婦人たちも、身に着けていた宝飾品や、子供たちのブッラや縁取り付きトガを投げ入れた。
In summo publico luctu exterarum gentium multitudo circulatim suo quaeque more lamentata est praecipueque Iudaei, qui etiam noctibus continuis bustum frequentarunt.
この極限の公の哀悼の中で、異邦人の群衆が、それぞれ独自の風習に従ってあちこちで取り囲んで哀悼し、とりわけユダヤ人たちは、何日もの夜にわたって火葬の跡に集まった。
§85plebs statim a funere ad domum Bruti et Cassi cum facibus tetendit atque aegre repulsa obuium sibi Heluium Cinnam per errorem nominis, quasi Cornelius is esset, quem grauiter pridie contionatum de Caesare requirebat, occidit caputque eius praefixum hastae circumtulit.
民衆は葬儀の直後、松明を持ってブルトゥスとカッシウスの邸宅へと向かい、辛うじて撃退されると、途中で出会ったヘルウィウス・キンナを、名前の誤りによって、彼が、前日にカエサルを厳しく非難する演説を行ったとして民衆が捜索していたコルネリウスであるかのように誤認して殺害し、その首を槍の先に突き刺して持ち回った。
postea solidam columnam prope uiginti pedum lapidis Numidici in foro statuit inscripsitque "parenti patriae" .
その後、フォーラムにヌミディア産の大理石からなる、ほぼ二十フィートの一塊の柱を建て、これに「祖国の父に」と刻んだ。
apud eam longo tempore sacrificare, uota suscipere, controuersias quasdam interposito per Caesarem iure iurando distrahere perseuerauit.
その傍らで、長い間にわたって、犠牲を捧げ、誓いを立て、カエサルの名による誓言を介入させて特定の紛争を解決することを続けた。
§86Suspicionem Caesar quibusdam suorum reliquit neque uoluisse se diutius uiuere neque curasse quod ualitudine minus prospera uteretur, ideoque et quae religiones monerent et quae renuntiarent amici neglexisse.
カエサルは、身内の何人かに次のような疑念を残した。 すなわち、彼はこれ以上長く生きたいとは思っておらず、体調が思わしくないことを気にかけておらず、それゆえに神霊が警告することや、友人たちが告げることを無視したのだ、と。
sunt qui putent, confisum eum nouissimo illo senatus consulto ac iure iurando etiam custodias Hispanorum cum gladiis †adinspectantium se remouisse.
中には次のように考える者もいる。 彼は、あの最新の元老院決議と誓約に信頼を置いて、剣を帯びて身辺を警護していたヒスパニア人の護衛をも退けたのだ、と。
alii e diuerso opinantur insidias undique imminentis subire semel quam cauere solitum ferunt: non tam sua quam rei publicae interesse, uti saluus esset: se iam pridem potentiae gloriaeque abunde adeptum; rem publicam, si quid sibi eueniret, neque quietam fore et aliquanto deteriore condicione ciuilia bella subituram.
他方で、逆の意見を持つ者たちは、彼が四方八方から迫る陰謀を常に警戒するよりは、一度それを受けてしまうことを好んだと伝えている。 すなわち、彼が安全であることは、彼自身のためというよりは、むしろ国家にとって重要であり、彼はすでに随分前に権力と栄光を十分に獲得していたが、もし自分に何かあれば、国家は平穏ではなくなり、はるかに悪い条件下で内乱を被ることになるだろう、と考えていたのだと。
§87illud plane inter omnes fere constitit, talem ei mortem paene ex sententia obtigisse.
次のこと、すなわち彼にそのような死がほぼ望み通りに訪れたということは、ほぼすべての人の間で完全に一致している。
nam et quondam, cum apud Xenophontem legisset Cyrum ultima ualitudine mandasse quaedam de funere suo, aspernatus tam lentum mortis genus subitam sibi celeremque optauerat; et pridie quam occideretur, in sermone nato super cenam apud Marcum Lepidum, quisnam esset finis uitae commodissimus, repentinum inopinatumque praetulerat.
というのも、かつてクセノフォンの著作において、キュロスが最後の病の床で自らの葬儀についていくつかの指示を与えたのを読んだとき、これほど緩慢な死に方を嫌悪して、自分には突然の速やかな死を望んでいたからであり、また、彼が殺害される前日、マルクス・レピドゥス邸での夕食の席で「どのような人生の最期が最も好ましいか」という話題が生じた際、突然で予期せぬ死を好ましいとしたからである。
§88Periit sexto et quinquagensimo aetatis anno atque in deorum numerum relatus est, non ore modo decernentium, sed et persuasione uolgi.
彼は五十六歳で亡くなり、単に決議を下した者たちの口先だけでなく、民衆の確信によっても神々の列に加えられた。
siquidem ludis, quos primos consecrato ei heres Augustus edebat, stella crinita per septem continuos dies fulsit exoriens circa undecimam horam, creditumque est animam esse Caesaris in caelum recepti;
実際、神格化された彼のために、相続人アウグストゥスが初めて開催した競技会の間、彗星が七日間にわたって連続して輝き、第十一時頃に昇った。 そしてそれは、天に迎え入れられたカエサルの魂であると信じられた。
et hac de causa simulacro eius in uertice additur stella.
この理由から、彼の像の頭頂部には星が付け加えられている。
Curiam, in qua occisus est, obstrui placuit Idusque Martias Parricidium nominari, ac ne umquam eo die senatus ageretur.
彼が殺害された議事堂は閉鎖されること、そして三月十五日は「尊属殺」と呼ばれること、また、その日には決して元老院が開催されないことが決定された。
§89percussorum autem fere neque triennio quisquam amplius superuixit neque sua morte defunctus est. damnati omnes alius alio casu periit, pars naufragio, pars proelio;
他方、襲撃者たちのうち、三年以上生き延びた者は一人もおらず、また自然死を遂げた者もいなかった。 有罪判決を受けた者たちは全員、それぞれ異なる災難によって死亡した。
nonnulli semet eodem illo pugione, quo Caesarem uiolauerant, interemerunt.
一部は難破で、一部は戦闘で、また数人は、カエサルを害したのとまさに同じ短剣で自らを殺害した。

語釈・文法注

  1. §84praeferentibus munera — 与格現在分詞。非人称受動 `praeceptum [est]`(命令された)の間接目的語として機能しており、「(葬儀に)供え物を持参する人々に対して(以下のように命令された)」と解釈される。一部に奪格絶対とする解釈もあるが、与格と取る方が `praeceptum` との結びつきが自然である。
  2. §84men seruasse — 不満や憤りを表す「対格+不定詞」の構文。代名詞 `me` に疑問の小辞 `-ne` が接続して `men` となり、全体として「私が(彼らを)救ったというのか、〜のために?」という驚きや反発を伴う修辞的疑問を表している。
  3. §86non tam sua quam rei publicae interesse — 非人称動詞 `interesse`(〜にとって重要である、関心事である)の構文。関与する主体が三人称代名詞の場合は所有代名詞の奪格単数女性(`sua`)を、名詞の場合は属格(`rei publicae`)を取る規則に従っており、主語は `uti saluus esset`(彼が安全であること)である。
  4. §89damnati omnes alius alio casu periit — 複数主語 `damnati omnes`(有罪判決を受けた者全員)に対して、代名詞の対置表現 `alius alio`(それぞれ異なる〜によって)が挿入されたことで、動詞 `periit` が個別の主語(`alius`)に引かれて三人称単数形になっている。

この箇所を引用する

スエトニウス, カエサル §84-89. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo011.humanitext-lat2:84-89

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。