Humanitext Reader

スエトニウス · カエサル §74-76

カエサルの寛容さと過剰な栄誉の享受

16 / 19 箇所 · ラテン語

要旨

カエサルが政敵や裏切り者に対して示した異例の寛大さと温厚さを記述する一方で、彼が過剰な特権の享受や国家官職の私物化を進め、ついには暗殺を正当化されるに至った経緯を説明する。

§74sed et in ulciscendo natura lenissimus piratas, a quibus captus est, cum in dicionem redegisset, quoniam suffixurum se cruci ante iurauerat, iugulari prius iussit, deinde suffigi;
しかしまた、復讐においても本性において極めて温厚であったカエサルは、自分を捕らえた海賊たちを支配下に置いた時、以前に彼らを十字架につけると誓っていたため、まず喉をかき切るよう命じ、それから十字架につけさせた。
Cornelio Phagitae, cuius quondam nocturnas insidias aeger ac latens, ne perduceretur ad Sullam, uix praemio dato euaserat, numquam nocere sustinuit;
かつて自分が病身で身を隠していた際、スッラのもとへ連行されないよう、賄賂を支払うことでその夜襲をかろうじて免れた相手であったコルネリウス・ファギタに対しては、決して危害を加えることをしなかった。
Philemonem a manu seruum, qui necem suam per uenenum inimicis promiserat, non grauius quam simplici morte puniit;
敵に対して毒による自分の暗殺を約束していた秘書奴隷のピレモンに対しては、単なる死以上の重い処罰は科さなかった。
in Publium Clodium Pompeiae uxoris suae adulterum atque eadem de causa pollutarum caerimoniarum reum testis citatus negauit se quicquam comperisse, quamuis et mater Aurelia et soror Iulia apud eosdem iudices omnia ex fide rettulissent;
自分の妻ポンペイアと姦通し、同じ理由で聖なる儀式を汚したとして起訴されたプブリウス・クロディウスに対する裁判において、証人として召喚された際には、母アウレリアや姉妹ユリアが同じ裁判官たちの前で真実をすべて証言していたにもかかわらず、自分は何も知っていないと否定した。
interrogatusque, cur igitur repudiasset uxorem: 'quoniam,' inquit, 'meos tam suspicione quam crimine iudico carere oportere. '
そして、ではなぜ妻を離縁したのかと問われると、「私の身内の者は、犯罪だけでなく、疑いからも自由でなければならないと私は判断するからだ」と言った。
§75moderationem uero clementiamque cum in administratione tum in uictoria belli ciuilis admirabilem exhibuit.
実に、内戦の遂行においても、またその勝利においても、彼は驚くべき節度と寛大さを示した。
denuntiante Pompeio pro hostibus se habiturum qui rei publicae defuissent, ipse medios et neutrius partis suorum sibi numero futuros pronuntiauit.
ポンペイウスが、国家に尽くさなかった(味方しなかった)者たちを敵とみなすと宣言したのに対し、カエサル自身は、中立の者たちやどちらの側にも属さない者たちを、自分の味方として数えるつもりであると宣言した。
quibus autem ex commendatione Pompei ordines dederat, potestatem transeundi ad eum omnibus fecit.
また、ポンペイウスの推薦によって官職を与えていた者たち全員に、彼の側へ移る許可を与えた。
motis apud Ilerdam deditionis condicionibus, cum, assiduo inter utrasque partes usu atque commercio, Afranius et Petreius deprehensos intra castra Iulianos subita paenitentia interfecissent, admissam in se perfidiam non sustinuit imitari.
イレルダにおいて降伏の条件が話し合われていた際、両陣営の間の絶え間ない交流や交渉の結果、アフラニウスとペトレイウスが突然心変わりして、自陣内で捕らえたカエサル派の兵士たちを殺害したが、カエサルは自分に対して働かれたその裏切りを模倣することを潔しとしなかった。
acie Pharsalica proclamauit, ut ciuibus parceretur, deincepsque nemini non suorum quem uellet unum partis aduersae seruare concessit.
ファルサロスの戦いにおいては、市民の命を救うよう大声で命じ、その後は、自分の側の兵士なら誰にでも、敵対する側の望む一人を救うことを許した。
nec ulli perisse nisi in proelio reperientur, exceptis dum taxat Afranio et Fausto et Lucio Caesare iuuene;
そして、わずかにアフラニウス、ファウストゥス、および若きルキウス・カエサルを除いては、戦闘以外で命を落とした者は一人も見いだされない。
ac ne hos quidem uoluntate ipsius interemptos putant, quorum tamen et priores post impetratam ueniam rebellauerant et Caesar libertis seruisque eius ferro et igni crudelem in modum enectis bestias quoque ad munus populi comparatas contrucidauerat.
しかも、彼らでさえカエサル自身の意志によって殺害されたのではないと考えられている。 もっとも、彼らのうち前二者は赦免を得た後に再び反乱を起こしており、ルキウス・カエサルにいたっては、カエサルの解放奴隷や奴隷たちを剣や火によって残忍な方法で虐殺し、民衆の競技のために用意されていた野獣をも虐殺していたのである。
denique tempore extremo etiam quibus nondum ignouerat, cunctis in Italiam redire permisit magistratusque et imperia capere;
最後に、晩年には、まだ赦免していなかった者たち全員に対してもイタリアへ帰還することを許可し、公職や軍指揮権に就くことを認めた。
sed et statuas Luci Sullae atque Pompei a plebe disiectas reposuit;
さらに、民衆によって引き倒されていたルキウス・スッラやポンペイウスの像を元通りに再建した。
ac si qua posthac aut cogitarentur grauius aduersus se aut dicerentur, inhibere maluit quam uindicare.
そして、もし今後、自分に対してさらに敵対的なことが企てられたり、言われたりしても、それを処罰するよりはむしろ制止することを好んだ。
itaque et detectas coniurationes conuentusque nocturnos non ultra arguit, quam ut edicto ostenderet esse sibi notas, et acerbe loquentibus satis habuit pro contione denuntiare ne perseuerarent, Aulique Caecinae criminosissimo libro et Pitholai carminibus maledicentissimis laceratam existimationem suam ciuili animo tulit.
それゆえ、発覚した陰謀や夜間の会合についても、布告によってそれが自分に知られていることを示す以上に厳しく追及することはせず、また自分を辛辣に批判する者たちに対しては、民衆への演説において、それを止めよと警告するだけで十分とした。 そして、アウルス・カエキナの極めて告発的な書物や、ピトラオスの極めて誹謗中傷に満ちた詩によって自らの名誉が切り刻まれた際にも、市民としての寛容な心をもって耐え忍んだ。
§76Praegrauant tamen cetera facta dictaque eius, ut et abusus dominatione et iure caesus existimetur.
しかしながら、彼の他の言動は、これらの美徳を上回って余りある重さがあり、その結果、彼は権力を濫用し、正当に殺害されたとみなされている。
non enim honores modo nimios recepit: continuum consulatum, perpetuam dictaturam praefecturamque morum, insuper praenomen Imperatoris, cognomen Patris patriae, statuam inter reges, suggestum in orchestra;
というのも、彼は過度な名誉を受け入れただけではない。 すなわち、連続した執政官職、終身独裁官職、風紀監督官職、さらには「インペラトル」の前名、「祖国の父」の家族名、王たちの間への彼の像の設置、オーケストラにおける特別席などである。
sed et ampliora etiam humano fastigio decerni sibi passus est: sedem auream in curia et pro tribunali, tensam et ferculum circensi pompa, templa, aras, simulacra iuxta deos, puluinar, flaminem, lupercos, appellationem mensis e suo nomine;
そればかりか、彼は人間の分不相応な、さらに壮大な栄誉さえも自分に決議されることを許した。 すなわち、元老院議場および法廷における黄金の椅子、キルクスの行列における神々の車や神輿、神殿、祭壇、神々と並ぶ神像、神座、神官、ルペルクス、自分の名前にちなんだ月の命名などである。
ac nullos non honores ad libidinem cepit et dedit.
そして、彼は思いのままにあらゆる名誉を受け取り、また与えた。
tertium et quartum consulatum titulo tenus gessit contentus dictaturae potestate decretae cum consulatibus simul atque utroque anno binos consules substituit sibi in ternos nouissimos menses, ita ut medio tempore comitia nulla habuerit praeter tribunorum et aedilium plebis praefectosque pro praetoribus constituerit, qui apsente se res urbanas administrarent.
3度目と4度目の執政官職を彼は名目だけにすぎず務め、執政官職と同時に決議された独裁官の権力に満足し、それぞれの年において、最後の3ヶ月間、自分の代わりに2人ずつの補充執政官を任命した。 そのため、その中間の期間には、護民官と平民按察官の選挙以外にはいかなる民会も開催せず、自分が不在の間に市中の政務を管理させるために、法務官代理の権限を持つ長官たちを任命した。
pridie autem Kalendas Ianuarias repentina consulis morte cessantem honorem in paucas horas petenti dedit.
また、1月1日の前日に、執政官が急死した際、その職を懇願した者に対し、わずか数時間だけ、空席となったその栄誉を与えた。
eadem licentia spreto patrio more magistratus in pluris annos ordinauit, decem praetoris uiris consularia ornamenta tribuit, ciuitate donatos et quosdam e semibarbaris Gallorum recepit in curiam.
同様の勝手気ままさをもって、祖先の慣習を軽視し、複数年にわたる官職をあらかじめ定め、10名の法務官経験者に執政官級の装飾を与え、市民権を与えられた者たちや、ガリアの半野蛮人の一部をも元老院に受け入れた。
praeterea monetae publicisque uectigalibus peculiares seruos praeposuit.
さらに、造幣所や公的な租税の管理に、自分の私的な奴隷を任命した。
trium legionum, quas Alexandreae relinquebat, curam et imperium Rufioni liberti sui filio exoleto suo demandauit.
アレクサンドリアに残してきた3つの軍団の管理と指揮権を、自らの解放奴隷の息子であり、かつて自分の男色相手であったルフィオに委ねた。

語釈・文法注

  1. 74iugulari prius iussit, deinde suffigi — 対格不定詞構文。iugulari と suffigi は受動態不定詞で、iussit の補語。捕らえられた海賊たちを「十字架にかける」という以前の誓い(iurauerat)を守りつつも、息の根を止めてから磔にすることで彼らの受ける苦痛を和らげようとした、カエサルの本性における温厚さ(lenitas)を説明している。
  2. 74Cornelio Phagitae — 与格。後続する関係節の記述を挟んで、主節の動詞的表現である numquam nocere sustinuit の nocere(与格支配)に係っている。主語はカエサルであり、かつて自分を脅かした宿敵に対しても報復しなかったことを示す。
  3. 74in Publium Clodium... testis citatus — 前置詞 in +対格は「〜に対して(不利益に、告発者として)」の意味。証人(testis)として召喚されたカエサルが、対立関係や身内の証言にもかかわらず、クロディウスに不利な証言を拒んだという法廷での態度を示している。
  4. 75denuntiante Pompeio... ipse... pronuntiauit — 前半の denuntiante Pompeio... は絶対的奪格。後半の主節の主語 ipse (カエサル)と対比関係にある。ポンペイウスが中立者を敵と見なしたのに対し、カエサルは彼らを自分の側(suorum sibi numero futuros = sibi in numero suorum futuros)に数えると宣言したという対照的な姿勢を示す。
  5. 75non ultra arguit, quam ut... — non ultra... quam ut(〜する以上に…しない、〜するにとどめる)という制限の相関的表現。カエサルが、発見された陰謀に対して過度な追及や処罰を行わず、単に「知っている」という事実を布告に示すにとどめた寛容さを強調している。
  6. 76Praegrauant tamen cetera facta dictaque eius, ut... existimetur — Praegrauant は自動詞で「(天秤を傾けるほど)重きをなす、圧倒する」の意味。主語は cetera facta dictaque eius。ut は結果節で「その結果〜とみなされる」を導く。カエサルが前節までに示された美徳を持っていたとしても、他方で行った専横な振る舞いや言動の方がはるかに罪深く、暗殺の正当化を招いたという論理の転換部である。
  7. 76titulo tenus — 名詞 titulus の奪格と後置前置詞 tenus(〜まで、〜の限度において)の組み合わせ。「名目上だけで」「形式的にのみ」の意味で、カエサルが執政官の称号だけを持ちつつ、実際には独裁官の絶対的権力で国政を支配していた様子を表す。

この箇所を引用する

スエトニウス, カエサル §74-76. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo011.humanitext-lat2:74-76

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。