Humanitext Reader

スエトニウス · カエサル §56-59

著述活動とその文体および軍事指揮における特徴

13 / 19 箇所 · ラテン語

要旨

The unworldly

§56reliquit et rerum suarum commentarios Gallici ciuilisque belli Pompeiani.
彼はまた、自身の業績の記録として、ガリア戦争とポンペイウスとの内戦の記録を遺した。
nam Alexandrini Africique et Hispaniensis incertus auctor est: alii Oppium putant, alii Hirtium, qui etiam Gallici belli nouissimum imperfectumque librum suppleuerit.
というのは、アレクサンドリア、アフリカ、ヒスパニアの戦争の記録は著者が不詳だからである。 ある人々はオッピウスを著者と考え、他の人々は、ガリア戦争の最後の未完の書を補ったヒルティウスと考えている。
de commentariis Caesaris Cicero in eodem Bruto sic refert: 'commentarios scripsit ualde quidem probandos: nudi sunt, recti et uenusti, omni ornatu orationis tamquam ueste detracta;
カエサルの『記録』について、キケロは同じ『ブルトゥス』の中で次のように報告している。 「彼は極めて称賛されるべき『記録』を書いた。 それらは簡素で、真っ直ぐで、優雅であり、演説のあらゆる装飾がまるで衣服のように剥ぎ取られている。
sed dum uoluit alios habere parata, unde sumerent qui uellent scribere historiam, ineptis gratum fortasse fecit, qui illa uolent calamistris inurere, sanos quidem homines a scribendo deterruit.
しかし、歴史を書こうと望む人々がそこから素材を得られるように、他人に準備されたものを与えようとしたものの、おそらくは、それらに縮れ毛ごてを当てて飾り立てようとする愚か者たちに恩恵を与えた一方で、正気の人々に対しては執筆を思いとどまらせてしまったのだ。
' de isdem commentariis Hirtius ita praedicat: 'adeo probantur omnium iudicio, ut praerepta, non praebita facultas scriptoribus uideatur.
」同じ『記録』について、ヒルティウスは次のように公言している。 「それらはすべての人の判断において非常に称賛されているため、後世の書き手たちに機会が提供されたのではなく、むしろ奪い去られたように思われるほどである。
cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio;
しかし、この事に対する我々の驚嘆は、他の人々よりも大きい。
ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perscripserit, scimus.
なぜなら、他の人々は彼がいかに良く、かつ誤りなくそれらを書いたかを知っているが、我々は彼がいかに容易に、かつ迅速に書き上げたかをも知っているからである。
' Pollio Asinius parum diligenter parumque integra ueritate compositos putat, cum Caesar pleraque et quae per alios erant gesta temere crediderit et quae per se, uel consulto uel etiam memoria lapsus perperam ediderit; existimatque rescripturum et correcturum fuisse.
」アシニウス・ポッリオは、それらが極めて不注意に、また不十分な真実性をもってまとめられたと考えている。 なぜなら、カエサルは、他者によってなされた多くのことを軽率に信じ込み、また自身によってなされたことについても、故意にあるいは記憶違いによって誤って公表したからであり、彼はカエサルが書き直し、訂正したであろうと考えている。
reliquit et 'de analogia' duos libros et 'Anticatones' totidem ac praeterea poema quod inscribitur Iter.
彼はまた『類比について』二巻と、同数の『アンティカト』、さらに『旅』と題された詩一編を遺した。
quorum librorum primos in transitu Alpium, cum ex citeriore Gallia conuentibus peractis ad exercitum rediret, sequentes sub tempus Mundensis proelii fecit; nouissimum, dum ab urbe in Hispaniam ulteriorem quarto et uicensimo die peruenit.
これらの書物のうち、最初のものは、彼が手前のガリアから司法集会を終えて軍隊のもとへ戻るためのアルプス越えの途中に執筆し、次のものはムンダの戦いの頃に、最後のものはローマ市から遠い方のヒスパニアに二十四日間で到着する間に執筆した。
epistulae quoque eius ad senatum extant, quas primum uidetur ad paginas et formam memorialis libelli conuertisse, cum antea consules et duces non nisi transuersa charta scriptas mitterent.
元老院に宛てた彼の書簡も残っており、それらを彼は、以前は執政官や将軍たちが紙を横にして書いたものを送っていたのに対し、初めてページかつ手帳の形式に改めたようである。
extant et ad Ciceronem, item ad familiares domesticis de rebus, in quibus, si qua occultius perferenda erant, per notas scripsit, id est sic structo litterarum ordine, ut nullum uerbum effici posset: quae si qui inuestigare et persequi uelit, quartam elementorum litteram, id est D pro A et perinde reliquas commutet.
キケロに宛てた書簡や、身内のことについての友人たちへの書簡も残っている。 それらにおいて、もし秘密裏に伝えられるべきことがあれば、彼は暗号を用いて書いた。 すなわち、文字の配列を、いかなる単語も形成されないように構成したのである。 もし誰かがこれらを解読し追跡したいと望むなら、アルファベットの4番目の文字、すなわちAの代わりにDを、そして他の文字も同様に置き換えればよい。
feruntur et †aituero ab adulescentulo quaedam scripta, ut 'Laudes Herculis,' tragoedia 'Oedipus,' item 'Dicta collectanea': quos omnis libellos uetuit Augustus publicari in epistula, quam breuem admodum ac simplicem ad Pompeium Macrum, cui ordinandas bibliothecas delegauerat, misit.
また、彼が少年時代に書いたとされるいくつかの著作も伝わっている。 例えば『ヘラクレスの賛歌』、悲劇『オイディプス』、また『語録集』である。 アウグストゥスは、図書館の整理を委ねていたポンペイウス・マケルに宛てて送った、極めて短く簡素な書簡の中で、これらすべての小著が公開されることを禁止した。
§57Armorum et equitandi peritissimus, laboris ultra fidem patiens erat.
彼は武器の扱いと乗馬に極めて熟達しており、信じられないほど忍耐強く労働に耐えた。
in agmine nonnumquam equo, sae pius pedibus anteibat, capite detecto, seu sol seu imber esset;
行軍においては、時に馬に乗り、よりしばしば徒歩で先頭を進んだ。 太陽が照りつけようと雨が降ろうと、頭には何も被らなかった。
longissimas uias incredibili celeritate confecit, expeditus, meritoria raeda, centena passuum milia in singulos dies;
信じられないほどの速さで極めて長い道のりを走破した。 身軽な格好で、雇った馬車を使い、一日に百マイルを進んだ。
si flumina morarentur, nando traiciens uel innixus inflatis utribus, ut persaepe nuntios de se praeuenerit.
もし川が彼を遅らせるなら、泳いで渡るか、膨らませた革袋に寄りかかって渡り、その結果、非常にしばしば自分に関する知らせよりも先に到着したほどであった。
§58in obeundis expeditionibus dubium cautior an audentior, exercitum neque per insidiosa itinera duxit umquam nisi perspeculatus locorum situs, neque in Britanniam transuexit, nisi ante per se portus et nauigationem et accessum ad insulam explorasset.
遠征を行うにあたって、彼がより慎重であったか、より大胆であったかは疑わしい。 彼は、あらかじめ場所の地形を十分に偵察することなしには、伏兵の恐れがある道を通って軍隊を率いることは決してなかった。 また、あらかじめ自身で港や航路、その島への接近方法を調査することなしには、ブリタニアへ渡らせることもなかった。
at idem obsessione castrorum in Germania nuntiata per stationes hostium Gallico habitu penetrauit ad suos.
しかしその同じ男が、ゲルマニアにおける陣営の包囲が報じられたときには、ガリア人の服装をして敵の番兵たちの間を通り抜け、味方のもとへと浸透した。
a Brundisio Dyrrachium inter oppositas classes hieme transmisit cessantibusque copiis, quas subsequi iusserat, cum ad accersendas frustra saepe misisset, nouissime ipse clam noctu paruulum nauigium solus obuoluto capite conscendit, neque aut quis esset ante detexit aut gubernatorem cedere aduersae tempestati passus est quam paene obrutus fluctibus.
ブルンディシウムからディッラキウムへ、冬の間に敵の対抗する艦隊の間を縫って渡海した。 そして、彼が追従するよう命じていた軍隊が滞り、呼び寄せるためにしばしば無駄に使者を送った後、ついに彼は自ら、夜間に密かに、頭を包んで、一人で小さな船に乗り込んだ。 そして、波にほとんど飲み込まれそうになるまで、自分が何者であるかを明かすことも、舵取りが逆風に屈することも許さなかった。
§59ne religione quidem ulla a quoquam incepto absterritus umquam uel retardatus est.
彼はいかなる不吉な兆候によっても、いかなる企てからも決して威嚇されず、引き留められもしなかった。
cum immolanti aufugisset hostia, profectionem aduersus Scipionem et Iubam non distulit.
生贄を捧げている最中に生贄の獣が逃げ出したときにも、スキピオとユバに対する出発を延期しなかった。
prolapsus etiam in egressu nauis uerso ad melius omine: 'teneo te,' inquit, 'Africa.
また、船から降りる際に転倒したときには、その兆候をより良いものへと転じさせて、「アフリカよ、私はお前を掴んでいるぞ」と言った。
' ad eludendas autem uaticinationes, quibus felix et inuictum in ea prouincia fataliter Scipionum nomen ferebatur, despectissimum quendam ex Corneliorum genere, cui ad opprobrium uitae Saluitoni cognomen erat, in castris secum habuit.
さらに、その属州においてはスキピオという名が宿命的に幸運であり不敗であるとされていた予言を無効にするために、コルネリウス氏族の者で、その生き方に対する嘲りのためにサルウィトという家族名を持つ極めて卑小な人物を、陣営内に同行させておいた。

語釈・文法注

  1. 56calamistris inurere — 「縮れ毛ごてで(髪を)巻く」という理髪の比喩であり、文体を不自然かつ過剰に装飾することを意味する。
  2. 56transuersa charta — 従来の公文書や報告書が巻物(パピルス)の横幅いっぱいに、巻物を横に広げながら(縦に巻く形で)書かれていた慣行を指す。カエサルはこれを冊子状(paginas)に綴じる形式に改めた。
  3. 58dubium cautior an audentior — 主語(カエサル)を修飾する形容詞句で、非人称的な表現(「彼が慎重であったか大胆であったかは疑わしい」)として機能している。
  4. 59verso ad melius omine — 独立奪格構文。「(不吉な)前兆をより良いものへと転じて」の意。船から降りる際に転倒した(prolapsus)という不吉な出来事を、自ら「アフリカを掴んだ」と言い換えることで好転させた状況を指す。

この箇所を引用する

スエトニウス, カエサル §56-59. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo011.humanitext-lat2:56-59

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。