§52dilexit et reginas, inter quas Eunoen Mauram Bogudis uxorem, cui maritoque eius plurima et immensa tribuit, ut Naso scripsit;
彼は女王たちをも愛した。 その中にはボグドの妻、マウリタニアのエウノエがおり、ナソが書いているように、彼女とその夫に数多くの莫大な贈り物を授けた。
sed maxime Cleopatram, cum qua et conuiuia in primam lucem saepe protraxit et eadem naue thalamego paene Aethiopia tenus Aegyptum penetrauit, nisi exercitus sequi recusasset, quam denique accitam in urbem non nisi maximis honoribus praemiisque auctam remisit filiumque natum appellare nomine suo passus est.
しかし最も愛したのはクレオパトラであり、彼女とはしばしば夜明けまで宴会を長引かせ、また同じ寝室付きの遊覧船で、軍隊が追従を拒まなければ、エジプトを通り抜けてほとんどエチオピアの国境にまで達するところであった。 ついには彼女をローマ市に招き、非常に大きな名誉と恩賞を与えて帰国させ、生まれた息子に自分の名前を名乗ることを許した。
quem quidem nonnulli Graecorum similem quoque Caesari et forma et incessu tradiderunt.
この息子については、ギリシア人の一部が、容姿も歩き方もカエサルに似ていると伝えている。
M. Antonius adgnitum etiam ab eo senatui adfirmauit, quae scire C. Matium et C. Oppium reliquosque Caesaris amicos;
マルクス・アントニウスは、彼がその子を認知したことを元老院に対して断言し、この事実はガイウス・マティウスやガイウス・オッピウス、およびカエサルの他の友人たちも知っていることだと主張した。
quorum Gaius Oppius, quasi plane defensione ac patrocinio res egeret, librum edidit, non esse Caesaris filium, quem Cleopatra dicat.
彼らのうちガイウス・オッピウスは、まるで弁護や擁護がどうしても必要な事態であるかのように、「クレオパトラが言うその子はカエサルの息子ではない」という本を出版した。
Heluius Cinna tr. pl. plerisque confessus est habuisse se scriptam paratamque legem, quam Caesar ferre iussisset cum ipse abesset, uti uxores liberorum quaerendorum causa quas et quot uellet ducere liceret.
護民官ヘルウィウス・キンナは、カエサル自身が不在のときに提案するよう命じた法案を、自分が起草して準備していたと多くの人々に告白した。 それは、子をもうけるために、自分が望む女性を何人でも妻として娶ることを許す、というものであった。
at ne cui dubium omnino sit et impudicitiae et adulteriorum flagrasse infamia, Curio pater quadam eum oratione omnium mulierum uirum et omnium uirorum mulierem appellat.
しかし、彼が破廉恥な行為と姦通の悪名で燃え上がっていたことに誰一人として疑いを持たせないために、父クリオはある演説の中で彼を「すべての女の夫であり、すべての男の妻である」と呼んでいる。
§53Vini parcissimum ne inimici quidem negauerunt.
彼が極めて節酒家であったことは、敵対者たちでさえ否定しなかった。
Marci Catonis est: unum ex omnibus Caesarem ad euertendam rem publicam sobrium accessisse.
マルクス・カトの言葉がある。 「すべての人間の中で、国家を転覆するためにしらふで取り組んだのはカエサルただ一人である。
nam circa uictum Gaius Oppius adeo indifferentem docet, ut quondam ab hospite conditum oleum pro uiridi adpositum aspernantibus ceteris solum etiam largius appetisse scribat, ne hospitem aut neglegentiae aut rusticitatis uideretur arguere.
」また食事に関して、ガイウス・オッピウスが伝えるところによれば、彼は極めて無頓着であったため、かつて主人が新鮮なオリーブ油の代わりに調味された古い油を出したとき、他の者たちが嫌がったのに対し、彼だけはむしろ多めに求めて食べたという。 これは、主人が不注意か無作法であると責めているように見えないようにするためであった。
§54abstinentiam neque in imperiis neque in magistratibus praestitit.
彼は属州統治においても官職においても、清廉さを示さなかった。
ut enim quidam monumentis suis testati sunt, in Hispania pro consule et a sociis pecunias accepit emendicatas in auxilium aeris alieni et Lusitanorum quaedam oppida, quanquam nec imperata detrectarent et aduenienti portas patefacerent, diripuit hostiliter.
実際、一部の人々がその記録で証言しているように、彼はヒスパニアでプロコンスルとして、同盟者たちから借金返済の援助と称して懇願し強要した資金を受け取り、ルシタニアの一部の町々については、彼らが命令を拒まず到着した彼に門を開いたにもかかわらず、敵に対するように略奪した。
in Gallia fana templaque deum donis referta expilauit, urbes diruit saepius ob praedam quam ob delictum;
ガリアでは、神々の贈り物で満ちていた神殿や社を略奪し、都市を破壊したのは罪を罰するためというよりは略奪のためであることの方が多かった。
unde factum, ut auro abundaret ternisque milibus nummum in libras promercale per Italiam prouinciasque diuenderet.
その結果、彼の元には黄金が溢れ、イタリアおよび属州全土で金1ポンドあたり3000ヌムスの交換比率で安売りした。
in primo consulatu tria milia pondo auri furatus e Capitolio tantundem inaurati aeris reposuit.
最初の執政官期には、カピトリウムから3000ポンド相当の金を盗み出し、同量の金メッキした銅を代わりに置いた。
societates ac regna pretio dedit, ut qui uni Ptolemaeo prope sex milia talentorum suo Pompeique nomine abstulerit.
同盟関係や王権を金で売り、プトレマイオス一人からだけでも、自分とポンペイウスの名において約6000タレントを巻き上げた。
postea uero euidentissimis rapinis ac sacrilegis et onera bellorum ciuilium et triumphorum ac munerum sustinuit impendia.
その後は、極めて明白な略奪と神物冒涜によって、内乱の費用や凱旋式および催し物の莫大な出費を賄った。
§55Eloquentia militarique re aut aequauit praestantissimorum gloriam aut excessit.
雄弁術と軍事において、彼は極めて優れた人々の栄光に肩を並べるか、あるいはそれを凌駕した。
post accusationem Dolabellae haud dubie principibus patronis adnumeratus est.
ドラベッラを告発した後は、疑いなく一流の弁護士の列に加えられた。
certe Cicero ad Brutum oratores enumerans negat se uidere, cui debeat Caesar cedere, aitque eum elegantem, splendidam quoque atque etiam magnificam et generosam quodam modo rationem dicendi tenere;
確かに、キケロはブルトゥスに宛てて雄弁家たちを列挙する中で、カエサルが誰の後塵を拝すべきか分からないと述べ、彼が洗練され、華麗で、さらには壮麗で、ある意味で高貴な話し方を身につけていると語っている。
et ad Cornelium Nepotem de eodem ita scripsit:
'quid? oratorem quem huic antepones eorum, qui nihil aliud egerunt? quis sententiis aut acutior aut crebrior? quis uerbis aut ornatior aut elegantior?' genus eloquentiae dum taxat adulescens adhuc Strabonis Caesaris secutus uidetur, cuius etiam ex oratione, quae inscribitur 'pro Sardis,' ad uerbum nonnulla transtulit in diuinationem suam.
また、コルネリウス・ネポスに対しては、彼について次のように書いている。 「さて、雄弁術だけを専門にしてきた者たちのうち、誰を彼より上に置くというのか。 誰が思想において彼より鋭く、あるいは豊かであるか。 誰が言葉において彼より華やかで、あるいは洗練されているか。 」彼の雄弁の文体は、少なくともまだ若い頃は、カエサル・ストラボのものを模倣していたようで、彼の「サルディニア人のため」と題された演説から、いくつかの箇所を自身の予備審問の演説へ一字一句そのまま引用している。
pronuntiasse autem dicitur uoce acuta, ardenti motu gestuque, non sine uenustate.
また、彼は甲高い声と、熱のこもった動作や身振りで、優雅さを欠くことなく演説したと言われている。
orationes aliquas reliquit, inter quas temere quaedam feruntur.
いくつかの演説を遺しているが、その中には彼のものではないと軽率に噂されているものもある。
'pro Quinto Metello' non immerito Augustus existimat magis ab actuaris exceptam male subsequentibus uerba dicentis, quam ab ipso editam;
アウグストゥスは、「クィントゥス・メテッルスを弁護して」の演説について、彼自身が公表したものというよりは、むしろ速記官たちが語り手の言葉を十分に追いきれずに書き取ったものと考えるのが妥当であるとしている。
nam in quibusdam exemplaribus inuenio ne inscriptam quidem 'pro Metello,' sed 'quam scripsit Metello,' cum ex persona Caesaris sermo sit Metellum seque aduersus communium obtrectatorum criminationes purgantis.
事実、いくつかの写本では「メテッルスを弁護して」という題名すらなく、「彼がメテッルスのために書いたもの」とされているが、そこでの語りはカエサルの人格として、共通の政敵の非難に対してメテッルスと自身を弁護する内容になっている。
'apud milites' quoque 'in Hispania' idem Augustus uix ipsius putat, quae tamen duplex fertur: una quasi priore habita proelio, altera posteriore, quo Asinius Pollio ne tempus quidem contionandi habuisse eum dicit subita hostium incursione.
「ヒスパニアでの兵士たちへの演説」についても、やはりアウグストゥスは彼のものとは考えがたいとしている。 しかしこれは2つのバージョンで伝わっており、一つは最初の戦闘の前に、もう一つは後の戦闘の前に語られたとされるが、アシニウス・ポッリオによれば、敵の突然の襲撃のために彼には演説を行う時間さえなかったという。