§56reliquit et rerum suarum commentarios Gallici ciuilisque belli Pompeiani.
그는 또한 자신의 업적의 기록으로 갈리아 전쟁과 폼페이우스와의 내전에 관한 전기(기록)를 남겼다.
nam Alexandrini Africique et Hispaniensis incertus auctor est: alii Oppium putant, alii Hirtium, qui etiam Gallici belli nouissimum imperfectumque librum suppleuerit.
알렉산드리아, 아프리카, 히스파니아 전쟁 전기의 저자는 불분명한데, 어떤 이들은 오피우스를, 다른 이들은 갈리아 전쟁의 마지막 미완성본을 보완한 히르티우스를 저자로 여긴다.
de commentariis Caesaris Cicero in eodem Bruto sic refert:
'commentarios scripsit ualde quidem probandos: nudi sunt, recti et uenusti, omni ornatu orationis tamquam ueste detracta;
카이사르의 기록에 대해 키케로는 같은 '브루투스'에서 다음과 같이 전한다. '그가 쓴 기록은 실로 대단히 찬사받을 만하다. 그것들은 장식이 없고 곧으며 우아하여, 연설의 모든 꾸밈이 마치 의복처럼 벗겨져 있다.
sed dum uoluit alios habere parata, unde sumerent qui uellent scribere historiam, ineptis gratum fortasse fecit, qui illa uolent calamistris inurere, sanos quidem homines a scribendo deterruit. '
de isdem commentariis Hirtius ita praedicat: 'adeo probantur omnium iudicio, ut praerepta, non praebita facultas scriptoribus uideatur.
그러나 그가 역사서를 쓰고자 하는 이들이 가져다 쓸 수 있도록 다른 이들을 위해 소재를 준비해 두려 했던 반면, 그것들에 머리인두를 대어 인위적으로 꾸미고자 하는 어리석은 자들에게는 어쩌면 좋은 일을 해 준 셈이지만, 정신이 제대로 박힌 이들에게는 글을 쓰는 것을 단념하게 만들었다.' 동일한 기록에 대해 히르티우스는 이렇게 공언한다. '그것들은 모든 이의 판단에서 아주 칭송받고 있어서, 후세의 저술가들에게 기회가 제공된 것이 아니라 오히려 빼앗긴 것처럼 보일 정도이다.
cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio;
그러나 이에 대한 우리의 감탄은 다른 이들보다 더 크다.
ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perscripserit, scimus. '
Pollio Asinius parum diligenter parumque integra ueritate compositos putat, cum Caesar pleraque et quae per alios erant gesta temere crediderit et quae per se, uel consulto uel etiam memoria lapsus perperam ediderit; existimatque rescripturum et correcturum fuisse.
다른 이들은 그가 얼마나 훌륭하고 결점 없이 썼는지를 알 뿐이지만, 우리는 그가 얼마나 쉽고 빠르게 그것을 써 내려갔는지도 알기 때문이다.' 아시니우스 폴리오는 그 기록들이 충분히 주의 깊지 못하고 진실성이 부족한 상태로 저술되었다고 생각하는데, 카이사르가 타인에 의해 행해진 많은 일들을 경솔하게 믿었고, 자신이 행한 일에 대해서도 고의로 혹은 기억의 오류로 인해 잘못 공표했기 때문이며, 그가 살아 있었다면 다시 쓰고 고쳤을 것이라고 여긴다.
reliquit et 'de analogia' duos libros et 'Anticatones' totidem ac praeterea poema quod inscribitur Iter.
그는 또한 '유비에 대하여' 두 권과 같은 수의 '안티카토', 그리고 그 외에 '여정'이라 제명된 시 한 편을 남겼다.
quorum librorum primos in transitu Alpium, cum ex citeriore Gallia conuentibus peractis ad exercitum rediret, sequentes sub tempus Mundensis proelii fecit; nouissimum, dum ab urbe in Hispaniam ulteriorem quarto et uicensimo die peruenit.
이 책들 중에서 첫 번째 것들은 행정법회를 마치고 속가리아에서 군대로 돌아가기 위해 알프스를 넘어가는 도중에 썼고, 그다음 것들은 문다 전투가 일어날 무렵에, 마지막 것은 로마 시에서 먼 히스파니아로 24일 만에 도착하는 동안에 지었다.
epistulae quoque eius ad senatum extant, quas primum uidetur ad paginas et formam memorialis libelli conuertisse, cum antea consules et duces non nisi transuersa charta scriptas mitterent.
원로원에 보낸 그의 서한들도 남아 있는데, 이전에는 집정관들과 장군들이 종이를 가로로 해서 쓴 것만을 보냈던 것에 반해, 그가 최초로 페이지와 수첩 형태로 양식을 바꾼 것으로 보인다.
extant et ad Ciceronem, item ad familiares domesticis de rebus, in quibus, si qua occultius perferenda erant, per notas scripsit, id est sic structo litterarum ordine, ut nullum uerbum effici posset: quae si qui inuestigare et persequi uelit, quartam elementorum litteram, id est D pro A et perinde reliquas commutet.
키케로에게 보낸 서한들과 비밀리에 전해야 할 사적인 일들에 관해 벗들에게 보낸 서한들도 남아 있는데, 그 속에서 전달되어야 할 비밀이 있는 경우 암호로 썼다. 즉, 단어가 형성될 수 없도록 글자 순서를 배열한 것이다. 만약 누구나 이를 조사하고 밝혀내고자 한다면, 알파벳의 네 번째 글자, 즉 A 대신 D를 쓰고 다른 글자들도 그에 준하여 바꾸면 된다.
feruntur et †aituero ab adulescentulo quaedam scripta, ut 'Laudes Herculis,' tragoedia 'Oedipus,' item 'Dicta collectanea': quos omnis libellos uetuit Augustus publicari in epistula, quam breuem admodum ac simplicem ad Pompeium Macrum, cui ordinandas bibliothecas delegauerat, misit.
또한 그가 아주 젊었을 때 쓴 것으로 전해지는 것들도 있는데, '헤라클레스 찬가', 비극 '오이디푸스', 그리고 '어록집'이다. 아우구스투스는 도서관 정리를 위임했던 폼페이우스 마케르에게 보낸 매우 짧고 단순한 서한에서 이 모든 소책자들이 공개되는 것을 금지했다.
§57Armorum et equitandi peritissimus, laboris ultra fidem patiens erat.
그는 무기를 다루는 것과 말 타기에 매우 능숙했으며, 상상 이상으로 노고를 잘 견뎠다.
in agmine nonnumquam equo, sae pius pedibus anteibat, capite detecto, seu sol seu imber esset;
행군할 때 때로는 말을 타고, 더 자주 맨머리로 해가 뜨거나 비가 오거나 상관없이 걸어서 앞장섰다.
longissimas uias incredibili celeritate confecit, expeditus, meritoria raeda, centena passuum milia in singulos dies;
믿기지 않을 정도의 속도로 매우 먼 길을 주파했는데, 가벼운 채비로 마차를 타고 하루에 100마일을 이동했다.
si flumina morarentur, nando traiciens uel innixus inflatis utribus, ut persaepe nuntios de se praeuenerit.
강이 앞길을 막아서면 헤엄쳐 건너거나 부풀린 가죽 부대에 몸을 의지해 건너갔으며, 그리하여 자신에 관한 전령들보다 아주 자주 먼저 도착하곤 했다.
§58in obeundis expeditionibus dubium cautior an audentior, exercitum neque per insidiosa itinera duxit umquam nisi perspeculatus locorum situs, neque in Britanniam transuexit, nisi ante per se portus et nauigationem et accessum ad insulam explorasset.
원정에 나설 때 그가 더 신중했는지 더 대담했는지는 의문이다. 그는 미리 장소의 지형을 정찰하지 않고서는 결코 복병이 있을 법한 길로 군대를 이끌지 않았고, 또한 미리 몸소 항구와 항로 및 섬으로의 접근성을 조사하지 않고서는 브리타니아로 건너가지 않았다.
at idem obsessione castrorum in Germania nuntiata per stationes hostium Gallico habitu penetrauit ad suos.
그러나 같은 인물이 게르마니아에 있는 진영이 포위되었다는 소식을 듣고는 고을 사람의 옷을 입고 적의 초소를 뚫고 자기편에게로 나아갔다.
a Brundisio Dyrrachium inter oppositas classes hieme transmisit cessantibusque copiis, quas subsequi iusserat, cum ad accersendas frustra saepe misisset, nouissime ipse clam noctu paruulum nauigium solus obuoluto capite conscendit, neque aut quis esset ante detexit aut gubernatorem cedere aduersae tempestati passus est quam paene obrutus fluctibus.
브룬디시움에서 디라키움까지 겨울에 적대하는 함대들 사이를 뚫고 건너갔으며, 그가 뒤따라오라고 명령했던 군대가 지체되고 그들을 불러오기 위해 헛되이 전령을 보낸 일이 잦아지자, 마침내 밤중에 몰래 혼자 머리를 감싸 쥐고 작은 배에 올라탔으며, 파도에 거의 휩쓸리기 전까지는 자신이 누구인지 밝히지 않았고 조타수가 역풍에 굴복하는 것도 허락하지 않았다.
§59ne religione quidem ulla a quoquam incepto absterritus umquam uel retardatus est.
그는 어떤 미신적 징조에 의해서도 결코 자신의 계획을 포기하거나 지체하지 않았다.
cum immolanti aufugisset hostia, profectionem aduersus Scipionem et Iubam non distulit.
제물을 바치다 제물이 달아났을 때에도 스키피오와 유바를 대적하기 위한 출발을 미루지 않았다.
prolapsus etiam in egressu nauis uerso ad melius omine: 'teneo te,' inquit, 'Africa. ' ad eludendas autem uaticinationes, quibus felix et inuictum in ea prouincia fataliter Scipionum nomen ferebatur, despectissimum quendam ex Corneliorum genere, cui ad opprobrium uitae Saluitoni cognomen erat, in castris secum habuit.
또한 배에서 내릴 때 넘어졌으나 징조를 좋은 쪽으로 바꾸어 말하기를