Humanitext Reader

スエトニウス · カエサル §46-51

私生活における贅沢と美術愛好および女性関係の噂

11 / 19 箇所 · ラテン語

要旨

カエサルの私生活における贅沢さや美術品への執着、家庭内の厳格な規律が紹介された後、ニコメデス王との同性愛関係の噂や、数々の著名な既婚女性たちとの派手な不倫関係について語られる。

§46habitauit primo in Subura modicis aedibus, post autem pontificatum maximum in Sacra uia domo publica.
最初はスブラのつつましい家に住んだが、最高神祇官に就任した後は、聖なる道にある公邸に住んだ。
munditiarum lautitiarumque studiosissimum multi prodiderunt: uillam in Nemorensi a fundamentis incohatam magnoque sumptu absolutam, quia non tota ad animum ei responderat, totam diruisse, quanquam tenuem adhuc et obaeratum; in expeditionibus tessellata et sectilia pauimenta circumtulisse; §47Britanniam petisse spe margaritarum, quarum amplitudinem conferentem interdum sua manu exegisse pondus; gemmas, toreumata, signa, tabulas operis antiqui semper animosissime comparasse; seruitia rectiora politioraque inmenso pretio, et cuius ipsum etiam puderet, sic ut rationibus uetaret inferri; §48conuiuatum assidue per prouincias duobus tricliniis, uno quo sagati palliatiue, altero quo togati cum inlustrioribus prouinciarum discumberent.
多くの者が、彼が清潔さと贅沢さに極めて執着していたと伝えている。 すなわち、ネミの地で基礎から着工され、巨額の費用をかけて完成した別荘を、すべて自分の思い通りになっていなかったという理由で、まだ財政が厳しく借金を抱えていたにもかかわらず完全に破壊したこと、遠征中にはモザイクや切石の床板を持ち歩いていたこと、真珠を求めてブリタニアを襲撃したが、その大きさを比較する際、時には自らの手で重さを量ったこと、宝石、浮き彫り、彫像、古代の絵画を常に極めて熱心に収集したこと、容姿が端麗で教養のある奴隷を、自らも恥じるほどの法外な価格で購入し、そのため帳簿に記載することを禁じたこと、属州では常に2つの食堂で宴会を催し、一方には軍服や外套を着た者たちを、他方にはトガを着用した者たちを属州の有力者たちとともに着席させたこと。
domesticam disciplinam in paruis ac maioribus rebus diligenter adeo seuereque rexit, ut pistorem alium quam sibi panem conuiuis subicientem compedibus uinxerit, libertum gratissimum ob adulteratam equitis Romani uxorem, quamuis nullo querente, capitali poena adfecerit.
家内の規律を、些細なことでも重大なことでも非常に念入りかつ厳格に維持したため、自分に出すものとは異なるパンを客に出したパン職人を足枷で縛り、ローマ騎士の妻と姦通した極めてお気に入りの解放奴隷を、誰も告発しなかったにもかかわらず死刑に処したほどであった。
§49Pudicitiae eius famam nihil quidem praeter Nicomedis contubernium laesit, graui tamen et perenni obprobrio et ad omnium conuicia exposito.
彼の操守の評判を傷つけたものは、ニコメデスとの同居以外には何もなかったが、それは重く不朽の不名誉であり、あらゆる人々の悪口にさらされた。
omitto Calui Licini notissimos uersus: Bithynia quicquid et pedicator Caesaris umquam habuit. praetereo actiones Dolabellae et Curionis patris, in quibus eum Dolabella 'paelicem reginae, spondam interiorem regiae lecticae,' at Curio 'stabulum Nicomedis et Bithynicum fornicem' dicunt.
カルウス・リキニウスの極めて有名な詩行は省くことにしよう。 「ビテュニアが、そしてカエサルの男色相手が、かつて所有したすべてのもの」ドラベッラや父クリオの演説も不問に付そう。 その中で、ドラベッラは彼を「女王の愛人、王宮の輿の内側の寝台」と呼び、クリオは「ニコメデスの売春宿、ビテュニアの娼家」と呼んでいる。
missa etiam facio edicta Bibuli, quibus proscripsit collegam suum Bithynicam reginam, eique antea regem fuisse cordi, nunc esse regnum.
ビブルスの告示も不問に付そう。 その中で彼は同僚を「ビテュニアの女王」と告発し、以前は王が彼の心にあり、今は王国が心にあると書いた。
quo tempore, ut Marcus Brutus refert, Octauius etiam quidam ualitudine mentis liberius dicax conuentu maximo, cum Pompeium regem appellasset, ipsum reginam salutauit.
その時期に、マルクス・ブルトゥスが伝えるところによると、精神を病んでいて無遠慮に放言するオクタウィウスという人物が、大群衆の集まりの中で、ポンペイウスを「王」と呼んだ後、彼自身を「女王」と挨拶した。
sed C. Memmius etiam ad cyathum †et ui Nicomedi stetisse obicit, cum reliquis exoletis, pleno conuiuio, accubantibus nonnullis urbicis negotiatoribus, quorum refert nomina.
しかしガイウス・メンミウスはさらに、彼が他の愛童たちとともに、大宴会の席上で、何人かの都市の商人が同席する中(彼は彼らの名前を挙げている)、ニコメデスの酌取りとして、また肉体的に奉仕するために控えていたと非難している。
Cicero uero non contentus in quibusdam epistulis scripsisse a satellitibus eum in cubiculum regium eductum in aureo lecto ueste purpurea decubuisse floremque aetatis a Venere orti in Bithynia contaminatum, quondam etiam in senatu defendenti ei Ny sae causam, filiae Nicomedis, beneficiaque regis in se commemoranti: 'remoue,' inquit, 'istaec, oro te, quando notum est, et quid ille tibi et quid illi tute dederis.
キケロにいたっては、いくつかの書簡の中で、彼が側近たちによって王の寝室へ連れて行かれ、金の寝台の上に紫の衣をまとって横たわり、ウェヌスの血を引く者の若さの盛りがビテュニアで汚されたと書いただけで満足しなかった。 かつて元老院で、彼がニコメデスの娘ニュサの弁護を引き受け、その王が自分に施してくれた恩義を列挙していたとき、「そんな話は脇に置いてくれ、頼むから。 あの男が君に何を与え、君自身があの男に何を与えたかは、誰もが知っているのだから」と言い放った。
' Gallico denique triumpho milites eius inter cetera carmina, qualia currum prosequentes ioculariter canunt, etiam illud uulgatissimum pronuntiauerunt: Gallias Caesar subegit, Nicomedes Caesarem: ecce Caesar nunc triumphat qui subegit Gallias, Nicomedes non triumphat qui subegit Caesarem.
ついにガリア凱旋式において、彼の兵士たちは、戦車に従いながら戯れに歌う歌の中でも、極めて有名な次の歌を唱えた。 「ガリアをカエサルは征服し、ニコメデスはカエサルを征服した。 見よ、ガリアを征服したカエサルは今、凱旋式を行っているが、カエサルを征服したニコメデスは凱旋式を行っていない。
§50pronum et sumptuosum in libidines fuisse constans opinio est, plurimasque et illustres feminas corrupisse, in quibus Postumiam Serui Sulpici, Lolliam Auli Gabini, Tertullam Marci Crassi, etiam Cn. Pompei Muciam.
」彼が情欲に溺れやすく、それに大金を投じたこと、そして多くの著名な女性たちを誘惑したことは、一致した世評である。 その中にはセルウィウス・スルピキウスの妻ポストゥミア、アウルス・ガビニウスの妻ロッリア、マルクス・クラッススの妻テルトゥラ、さらにはグナエウス・ポンペイウスの妻ムキアが含まれていた。
nam certe Pompeio et a Curionibus patre et filio et a multis exprobratum est, quod cuius causa post tres liberos exegisset uxorem et quem gemens Aegisthum appellare consuesset, eius postea filiam potentiae cupiditate in matrimonium recepisset.
実にポンペイウスは、父子二人のクリオや多くの人々から、彼のために3人の子供をもうけた後で妻を追い出し、ため息をつきながら「アイギストス」と呼んでいた男の娘を、後に権力への欲望から妻に迎えたと非難された。
sed ante alias dilexit Marci Bruti matrem Seruiliam, cui et proximo suo consulatu sexagiens sestertium margaritam mercatus est et bello ciuili super alias donationes amplissima praedia ex auctionibus hastae minimo addixit;
しかし何よりも、彼はマルクス・ブルトゥスの母セルウィリアを愛した。 彼女のために、自らの最初の執政官期に600万セステルティウスの真珠を購入し、内乱中には他の贈り物のほかに、競売において極めて広大な領地を最低価格で落札させた。
cum quidem plerisque uilitatem mirantibus facetissime Cicero: 'quo melius,' inquit, 'emptum sciatis, tertia deducta';
多くの人々がその安さに驚いていたとき、キケロが極めて機知に富んだ冗談を言った。 「どれほど安く購入されたかを知ってもらうために言えば、3分の1が差し引かれているのだよ。
existimabatur enim Seruilia etiam filiam suam Tertiam Caesari conciliare.
」というのも、セルウィリアは自分の娘テルトゥラをもカエサルの仲間に引き込んでいると考えられていたからである。
§51ne prouincialibus quidem matrimoniis abstinuisse uel hoc disticho apparet iactato aeque a militibus per Gallicum triumphum: urbani, seruate uxores: moechum caluom adducimus.
彼が属州民の婚姻に対しても手を下すのを控えなかったことは、やはりガリア凱旋式で兵士たちが大声で唱えた次の二行詩からも明らかである。 「市民たちよ、妻たちを守れ。 禿げの姦通男を連れて帰るぞ。
aurum in Gallia effutuisti, hic sumpsisti mutuum.
お前はガリアで金を女に使い果たし、ここで借金をしたのだ。 」

語釈・文法注

  1. §46uillam in Nemorensi ... diruisse — 主節の動詞 `multi prodiderunt`(多くの者が伝えている)の目的語となる対格不定詞句(AcI)の始まりを示しており、カエサルの行動を説明する不定詞(`diruisse`, `circumtulisse`, `petisse` など)が後に並列されている。
  2. §47cuius ipsum etiam puderet — 関係代名詞 `cuius` が導く制限または結果を表す接続法節。非人称動詞 `pudet` は、恥じる対象を属格(`cuius` = seruitia)、恥じる主体を対格(`ipsum` = Caesar)で取る。
  3. §48alium quam sibi — `alium quam` 構文で「〜とは異なる(パン)」の意。間接再帰代名詞 `sibi` は、主節の主語であるカエサル自身を指す。
  4. §50quo melius ... tertia deducta — 比較級 `melius` を伴う目的節を導く接続詞 `quo`(=`ut eo`)の用法。また `tertia deducta` は「3分の1の割引」と、セルウィリアの娘「テルトゥラ(Tertia)の斡旋」をかけた、キケロによる有名な二重の意味(ダブル・ミーニング)の奪格絶対。

この箇所を引用する

スエトニウス, カエサル §46-51. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo011.humanitext-lat2:46-51

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。