§21Sub idem tempus Calpurniam L. Pisonis filiam successuri sibi in consulatu duxit uxorem suamque, Iuliam, Gnaeo Pompeio conlocauit repudiato priore sponso Seruilio Caepione, cuius uel praecipua opera paulo ante Bibulum inpugnauerat.
ほぼ同じ頃、カエサルは執政官職において自らの後任となる予定のルキウス・ピソの娘カルプルニアを妻に迎え、自身の娘ユリアをグナエウス・ポンペイウスに嫁がせた。 その前の婚約者セルウィリウス・カエピオとの婚約を解消した上でのことであったが、このカエピオの援助(とりわけ際立った協力)によって、カエサルは少し前にビブルスを攻撃していたのである。
ac post nouam adfinitatem Pompeium primum rogare sententiam coepit, cum Crassum soleret essetque consuetudo, ut quem ordinem interrogandi sententias consul Kal. Ianuariis instituisset, eum toto anno conseruaret.
そして、この新たな姻戚関係の後、彼はまずポンペイウスに意見を求め始めた。 それまではクラッススに求めるのが常であり、また、執政官が1月1日に設定した意見を問う順番を、年間を通じて維持することが慣例であったにもかかわらず。
§22Socero igitur generoque suffragantibus ex omni prouinciarum copia Gallias potissimum elegit, †cuius emolumento et oportunitate idonea sit materia triumphorum.
したがって、義父と婿の後押しを得て、あらゆる属州の選択肢の中から、ガリア諸属州をとりわけ選び取った。 †その利益と好都合な条件が、凱旋式のふさわしい素材となるからであった。
et initio quidem Galliam Cisalpinam Illyrico adiecto lege Vatinia accepit; mox per senatum Comatam quoque, ueritis patribus ne, si ipsi negassent, populus et hanc daret.
†そして当初は、ワティニウス法によってイリュリクムが加わったキサルピナ・ガリアを受け取ったが、まもなく元老院を通じてもコマタ・ガリアをも得た。 これは、もし自分たちが拒否すれば、民衆がこれも与えてしまうだろうと元老院議員たちが恐れたためであった。
quo gaudio elatus non temperauit, quin paucos post dies frequenti curia iactaret, inuitis et gementibus aduersaris adeptum se quae concupisset, proinde ex eo insultaturum omnium capitibus;
この喜びに浮き立ち、彼は自制できず、数日後、議員が多数集まる議場において、敵対者たちが嫌がり、嘆く中で自分が望んだものを手に入れたこと、したがって今後はすべての者の頭の上にのしかかってやるつもりだと自慢した。
ac negante quodam per contumeliam facile hoc ulli feminae fore, responderit quasi adludens: in Suria quoque regnasse Sameramin magnamque Asiae partem Amazonas tenuisse quondam.
これに対して、ある者が侮辱を込めて、それはどんな女にとっても容易なことではないと言い否定したところ、カエサルは冗談めかしてこう答えた。 かつてシリアにおいてもセミラミスが支配し、アジアの大部分をアマゾンたちが領有していたのだ、と。
§23Functus consulatu Gaio Memmio Lucioque Domitio praetoribus de superioris anni actis referentibus cognitionem senatui detulit;
執政官期を終えると、法務官のガイウス・メンミウスとルキウス・ドミティウスが前年の彼の業績について問題提起をしたため、彼はその審議を元老院に委ねた。
nec illo suscipiente triduoque per inritas altercationes absumpto in prouinciam abiit.
しかし、元老院がそれを引き受けず、無益な論争によって3日間が浪費されると、彼は属州へと出発した。
et statim quaestor eius in praeiudicium aliquot criminibus arreptus est.
すると直ちに、彼の財務官が、予備審問としていくつかの罪状で告発された。
mox et ipse a Lucio Antistio tr. pl. postulatus appellato demum collegio optinuit, cum rei publicae causa abesset reus ne fieret.
まもなく彼自身も、護民官ルキウス・アンティスティウスによって告訴されたが、ついに護民官同僚会に訴えることで、国家の公務のために不在であるという理由で被告人とならないようにすることに成功した。
ad securitatem ergo posteri temporis in magno negotio habuit obligare semper annuos magistratus et e petitoribus non alios adiuuare aut ad honorem pati peruenire, quam qui sibi recepissent propugnaturos absentiam suam;
したがって、将来の安全のために、毎年選出される政務官たちを常に縛り付けておくことを重大な関心事とし、立候補者たちのうち、自らが不在の間、自分の身を守ることを引き受けてくれた者以外の者を助けたり、官職に就くことを許したりしなかった。
cuius pacti non dubitauit a quibusdam ius iurandum atque etiam syngrapham exigere.
この合意について、彼は一部の者から誓約や、さらには借用証書を要求することすら躊躇しなかった。
§24sed cum Lucius Domitius consulatus candidatus palam minaretur consulem se effecturum quod praetor nequisset adempturumque ei exercitus, Crassum Pompeiumque in urbem prouinciae suae Lucam extractos conpulit, ut detrudendi Domitii causa consulatum alterum peterent, perfecitque †utrumque, ut in quinquennium sibi imperium prorogaretur.
しかし、執政官候補者ルキウス・ドミティウスが、自分が執政官になった暁には、法務官時代にできなかったこと、すなわちカエサルから軍隊を取り上げることを実行すると公然と脅したため、カエサルは、クラッススとポンペイウスを自らの属州の都市ルカへと呼び出し、彼らにドミティウスを排斥するために二度目の執政官職に立候補するよう迫り、†彼らを通じて(あるいは双方を成し遂げて)†、自らの命令権が5年間延長されるようにした。
qua fiducia ad legiones, quas a re publica acceperat, alias priuato sumptu addidit, unam etiam ex Transalpinis conscriptam, uocabulo quoque Gallico—Alauda enim appellabatur—, quam disciplina cultuque Romano institutam et ornatam postea uniuersam ciuitate donauit.
この自信から、国家から受け取っていた軍団に加えて、私財を投じて他の軍団を追加した。 その中には、アルプス以北のガリア人から徴募され、ガリア語の名前(「アラウダ(ヒバリ)」と呼ばれていた)を持つものすら一つ含まれていた。 彼はこの軍団をローマの規律と装備で訓練し、整え、のちに軍団全体に市民権を与えた。
nec deinde ulla belli occasione, ne iniusti quidem ac periculosi abstinuit, tam foederatis quam infestis ac feris gentibus ultro lacessitis, adeo ut senatus quondam legatos ad explorandum statum Galliarum mittendos decreuerit ac nonnulli dedendum eum hostibus censuerint.
これ以降、彼は不義の、また危険なものであっても、いかなる戦争の機会も避けることがなく、同盟関係にある部族も、敵対的で野蛮な部族も同様に、自ら進んで挑発した。 その結果、元老院はある時、ガリアの状況を調査するために使節団を送ることを決議し、一部の議員は彼を敵に引き渡すべきだと主張したほどであった。
sed prospere cedentibus rebus et saepius et plurium quam quisquam umquam dierum supplicationes impetrauit.
しかし、物事が好転するにつれ、彼は誰よりも頻繁に、またより多くの日数の感謝祭を勝ち取った。
§25gessit autem nouem annis, quibus in imperio fuit, haec fere.
彼が命令権を持っていた9年間に、成し遂げたことはほぼ以下の通りである。
Omnem Galliam, quae saltu Pyrenaeo Alpibusque et monte Cebenna, fluminibus Rheno ac Rhodano continetur patetque circuitu ad bis et tricies centum milia passuum, praeter socias ac bene meritas ciuitates in prouinciae formam redegit, eique cccc in singulos annos stipendii nomine inposuit.
ピレネーの森林地帯、アルプス、ケベンナ山脈、ライン川およびローヌ川によって囲まれ、その周囲の広さが320万歩に達する全ガリア(ただし、同盟関係にあり功績のあった部族国家を除く)を属州の形式に改め、これに貢納金として毎年4000万セステルティウスを課した。
Germanos, qui trans Rhenum incolunt, primus Romanorum ponte fabricato adgressus maximis adfecit cladibus;
ライン川の向こうに住むゲルマン人に対して、ローマ人として初めて橋を架けて攻撃を仕掛け、大打撃を与えた。
adgressus est et Britannos ignotos antea superatisque pecunias et obsides imperauit;
また、それまで未知であったブリタンニア人をも攻撃し、彼らを降伏させて金銭と人質を要求した。
per tot successus ter nec amplius aduersum casum expertus: in Britannia classe ui tempestatis prope absumpta et in Gallia ad Gergouiam legione fusa et in Germanorum finibus Titurio et Aurunculeio legatis per insidias caesis.
これほど多くの成功の中で、逆境を経験したのは3回に過ぎない。 ブリタンニアにおいて暴風雨の猛威によって艦隊がほぼ壊滅したこと、ガリアにおいてゲルゴウィアで軍団が敗走したこと、そしてゲルマン人の領土において、副官のティトゥリウスとアウルンクレイウスが伏兵によって殺害されたことである。