§15.88sustinuit, nil umquam hac carne libentius edit.
死体をかじり続けることを耐え抜いた者も、この肉ほど美味そうに食べたものはかつてなかった。
なぜなら、これほど甚だしい悪行において、君が「はたして最初の喉が快楽を感じたのだろうか」と尋ねたり疑ったりしてはならないからだ。
ultimus autem §15.91qui stetit, absumpto iam toto corpore ductis §15.92per terram digitis aliquid de sanguine gustat.
しかし、最後に立っていた者は、すでに死体全体が消費され尽くされた後、地面に指を滑らせて、血をいくらか味わうのである。
§15.93Vascones, haec fama est, alimentis talibus olim §15.94produxere animas, sed res diversa, sed illic §15.95fortunae invidia est bellorumque ultima, casus §15.96extremi, longae dira obsidionis egestas:
かつてウァスコネス人は、噂によれば、このような食物によって命を長らえさせたが、事情は異なり、あちらでは運命の敵意、そして戦争の極限、極限の危難、長引きし包囲戦の恐るべき欠乏があった。
§15.97huius enim, quod nunc agitur, miserabile debet §15.98exemplum esse cibi, sicut modo dicta mihi gens: §15.99post omnis herbas, post cuncta animalia, quidquid §15.100cogebat vacui ventris furor, hostibus ipsis §15.101pallorem ac maciem et tenuis miserantibus artus, §15.102membra aliena fame lacerabant, esse parati
というのも、今問題にしているカニバリズムにおいて、哀れむべき食物の例とされるべきなのは、私が今しがた述べたあの民族のケースであり、あらゆる草を食べ尽くし、あらゆる動物を食べ尽くし、空っぽの胃袋の狂気が強いるものなら何であれ貪り尽くし、敵自身でさえもが彼らの青白さと痩せ細り、細い手足を哀れむほどになった時、飢えのために他人の身体を引き裂いて食べた。
§15.103et sua.
自らの身体さえも食べる覚悟をして。
quisnam hominum veniam dare quisve deorum §15.104ventribus abnueret dira atque inmania passis,
人間であれ神であれ、誰が恐るべき凄まじい苦痛を耐え忍んだ胃袋に、許しを拒み得ただろうか。
そして、彼らがその身体を食べていた死者たちの霊魂さえ、彼らを許すことができたのではないか。
§15.107Zenonis praecepta monent, nec enim omnia, quaedam
私たちには、より善くゼノンの教えが警告を告げている。
§15.108pro vita facienda putant;
命のためにあらゆることをすべきなのではなく、ある種のことをすべきだとストア派は考えるからだ。
sed Cantaber unde §15.109Stoicus, antiqui praesertim aetate Metelli?
しかし、カンタブル人がどこからストア派となったのだろうか、それも特に古のメテッルスの時代において?
§15.110nunc totus Graias nostrasque habet orbis Athenas,
今や全世界が、ギリシアの、そして我々のローマのアテナイ教養を有している。
雄弁なガリアはブリタンニアの弁護士たちに教えを授け、今やトゥーレさえも、修辞学の教師を雇うことを語っている。
§15.113nobilis ille tamen populus quem diximus, et par §15.114virtute atque fide sed maior clade Zacynthos
だが、我々が言及したあの高貴な民や、勇気と忠誠においては比肩するが、その破滅においてはより大規模なザキュントスは、そのような行為を弁明できる。
quippe illa nefandi Taurica sacri §15.117inventrix homines (ut iam quae carmina tradunt §15.118digna fide credas) tantum immolat, ulterius nil §15.119aut gravius cultro timet hostia, quis modo casus
なぜなら、あの忌まわしい聖なる儀式の創始者たるタウリカの地は、人間を、詩が伝える物語を今や信頼に値すると信じるとしても、ただ生贄に捧げるだけであり、犠牲者は生贄のナイフ以上のもの、あるいはそれより重いものを恐れることはないからだ。
§15.120inpulit hos? quae tanta fames infestaque vallo
しかし、いかなる災難が彼らを駆り立てたのか。
§15.121arma coegerunt tam detestabile monstrum
いかなる凄まじい飢えが、あるいは塹壕に迫る敵の武器が、これほど忌まわしい怪挙を敢えて行うよう強制したのか。
乾いたメンフィスの土地で、上昇することを拒むナイル川に対して、他の方法で恨み言を言おうとしたとでもいうのか。
§15.124qua nec terribiles Cimbri nec Brittones umquam §15.125Sauromataeque truces aut inmanes Agathyrsi, §15.126hac saevit rabie imbelle et inutile vulgus, §15.127parvula fictilibus solitum dare vela phaselis §15.128et brevibus pictae remis incumbere testae.
恐るべきキンブリ人も、ブリトネス人も、かつて凶暴なサウロマタエ人も、あるいは巨大なアガテュルシ人も猛威を振るったことのないこのような狂気をもって、戦うこともできず役に立たない群衆が猛威を振るっているのだ、彼らは、粘土で作られた小舟に小さな帆を張り、彩色された陶器の短い櫂に身をかがめることに慣れているのである。
§15.129nec poenam sceleri invenies nec digna parabis §15.130supplicia his populis, in quorum mente pares sunt §15.131et similes ira atque fames, mollissima corda
この民に対して、君は罪に対する適当な罰を見出すことも、ふさわしい処罰を用意することもできないだろう。 彼らの心の中では、等しく同様のものなのだ、怒りと飢えは。
§15.132humano generi dare se natura fatetur,
自然は、人間に最も柔らかい心を与えたと自ら認めている。
§15.133quae lacrimas dedit;
人間に涙を与えたことで。
haec nostri pars optima sensus.
これが私たちの感覚の最善の部分である。
§15.134plorare ergo iubet causam dicentis amici §15.135squaloremque rei, pupillum ad iura vocantem §15.136circumscriptorem, cuius manantia fletu §15.137ora puellares faciunt incerta capilli.
それゆえ、自然は、弁護を求める友人のために、また被告の惨めな姿のために、あるいは詐取者を法廷に告発する孤児のために泣くことを命じる。 その孤児の涙に濡れた顔は、少女のような髪の毛のために、男か女か定かではなくなっている。
§15.138naturae imperio gemimus, cum funus adultae
私たちは自然の命令によって嘆く。
大人の乙女の葬儀に出くわす時、あるいは、乳児が土に閉じ込められる時、それが火葬の火には小さすぎる乳児である時。
quis enim bonus et face dignus §15.141arcana, qualem Cereris vult esse sacerdos, §15.142ulla aliena sibi credit mala? separat hoc nos §15.143a grege mutorum, atque ideo venerabile soli
なぜなら、神秘の松明にふさわしい善き人で、ケレスの神官がそうあるべきだと望むような人で、他人の不幸を自分に無関係なものと信じる者がいるだろうか。 このことが、私たちを物言わぬ獣の群れから隔てている。
§15.144sortiti ingenium divinorumque capaces §15.145atque exercendis pariendisque artibus apti §15.146sensum a caelesti demissum traximus arce,
そしてそれゆえに、私たちだけが尊ぶべき資質を授けられ、神的なものを受け入れる能力があり、技術を実践し生み出すのに適しており、天上の城砦から送られた感覚を引き出したのだ。
§15.147cuius egent prona et terram spectantia.
うつむき、地を見つめる者たちにはその感覚が欠けている。
mundi §15.148principio indulsit communis conditor illis §15.149tantum animas, nobis animum quoque, mutuus ut nos
世界の初めに、万物の創造者は彼らにはただ命だけを与え、私たちには魂をも与えた。
§15.150adfectus petere auxilium et praestare iuberet, §15.151dispersos trahere in populum, migrare vetusto §15.152de nemore et proavis habitatas linquere silvas, §15.153aedificare domos, laribus coniungere nostris §15.154tectum aliud, tutos vicino limine somnos §15.155ut collata daret fiducia, protegere armis §15.156lapsum aut ingenti nutantem vulnere civem, §15.157communi dare signa tuba, defendier isdem §15.158turribus atque una portarum clave teneri.
それは、互いの感情が、助けを求め、また与えることを命じ、散らばっていた人々を一つの民へと集め、古い森から移住し、祖先たちの住んでいた林を去り、家を建て、私たちの守護神に隣の屋根を結合させ、隣り合う敷居から生じる共通の信頼が安全な眠りを与えるようにし、武器で倒れた、あるいは深い傷を負ってよろめく市民を守り、共通の喇叭で合図を送り、同じ塔で防御し、門のひとつの鍵によって守られるようにするためである。
§15.159Sed iam serpentum maior concordia, parcit
しかし今や、蛇たちの間の方がより大きな調和がある。
§15.160cognatis maculis similis fera;
似た獣は同類の斑点を容赦する。
quando leoni §15.161fortior eripuit vitam leo? quo nemore umquam
いつ、より強いライオンがライオンの命を奪っただろうか。
§15.162expiravit aper maioris dentibus apri?
いかなる森で、イノシシがより大きなイノシシの牙によって息絶えただろうか。
§15.163Indica tigris agit rabida cum tigride pacem §15.164perpetuam, saevis inter se convenit ursis.
インドの虎は凶暴な虎と永遠の平和を保ち、獰猛な熊同士も互いに調和している。
§15.165ast homini ferrum letale incude nefanda §15.166produxisse parum est, cum rastra et sarcula tantum
だが、人間にとっては、忌まわしい金床で致命的な鉄を鍛え上げるだけでは満足できない。
最初の鍛冶屋たちは、鍬やシャベルを鍛えることだけに慣れており、鋤や鍬の作業に疲れ果てていて、剣を引き延ばすことを知らなかったというのに。