Humanitext Reader

ユウェナリス · 風刺詩 §14.249-14.331

財産追求の狂気と自然が求める真の富の限度

47 / 50 箇所 · ラテン語

要旨

親が子を急き立てる貪欲の狂気や、命がけで商業活動に勤しむ商人の愚行を他の精神狂気と対比させて描き、結局のところ必要な富の基準は自然や知恵が求める最小限のもので十分であることを説く。

§14.249expectare colus;
運命の三女神の糸紡ぎを待つのは遅すぎる。
morieris stamine nondum
お前は糸がまだ切れてもいないのに死ぬことになるのだ。
§14.250abrupto, iam nunc obstas et vota moraris,
今やまさにお前は息子の邪魔をしており、その願いを遅らせている。
§14.251iam torquet iuvenem longa et cervina senectus,
鹿のように長い老境が、すでに若者を苦しめているのだ。
§14.252ocius Archigenen quaere atque eme quod Mithridates
急いでアルキゲネスを求め、ミトリダテスが調合した薬を買うがよい。
§14.253composuit; si vis aliam decerpere ficum §14.254atque alias tractare rosas, medicamen habendum est, §14.255sorbere ante cibum quod debeat et pater et rex.
もしもう一度別のイチジクを摘み、別のバラを手に取りたいのなら、父親であれ王であれ、食事の前に飲み干さねばならない薬を手に持っていなければならない。
§14.256Monstro voluptatem egregiam, cui nulla theatra,
私は格別の娯楽を示そう。
§14.257nulla aequare queas praetoris pulpita lauti,
富んだ法務官のいかなる舞台も、いかなる劇場もこれに比肩させることはできないだろう。
§14.258si spectes quanto capitis discrimine constent
もしお前が、家財の増加がどれほどの命の危険を代償としているかを見るならば。
§14.259incrementa domus, aerata multus in arca §14.260fiscus et ad vigilem ponendi Castora nummi, §14.261ex quo Mars Vltor galeam quoque perdidit et res §14.262non potuit servare suas.
すなわち、青銅で補強された箱の中の多くの金、そして、復讐者マルスが兜さえ失い、自らの財産を守れなくなって以来、不寝番のカストル神殿に預けられるべき硬貨。
ergo omnia Florae §14.263et Cereris licet et Cybeles aulaea relinquas:
それゆえ、フローラの、ケレスの、そしてキベレの劇場の幕はすべて後に残してよい。
§14.264tanto maiores humana negotia ludi.
人間の営みはそれほどまでに大きな芝居なのだ。
§14.265an magis oblectant animum iactata petauro §14.266corpora quique solet rectum descendere funem,
はたして、跳躍台から投げ出される肉体や、垂直に張られた綱を滑り降りる者の方が、お前の心を楽しませるだろうか。
§14.267quam tu, Corycia semper qui puppe moraris, §14.268atque habitas, Coro semper tollendus et Austro, §14.269perditus ac vilis sacci mercator olentis,
常にコリュキアの船に留まり、そこに住み、常に北西風や南風に翻弄され、悪臭を放つ袋に入った安物の商品を商う、身を滅ぼした商人であるお前よりも。
§14.270qui gaudes pingue antiquae de litore Cretae §14.271passum et municipes Iovis advexisse lagonas?
古きクレタの海岸から、こってりとした干しぶどう酒や、ジュピターと同郷の壺を運んできたことを喜ぶお前よりも。
§14.272hic tamen ancipiti figens vestigia planta §14.273victum illa mercede parat, brumamque famemque
だが、あの綱渡りの男は、不安定な足元で足を踏みしめながら、その報酬によって糧を得ており、あの綱のおかげで冬の寒さと飢えを防いでいる。
§14.274illa reste cavet: tu propter mille talenta §14.275et centum villas temerarius, aspice portus §14.276et plenum magnis trabibus mare: plus hominum es iam §14.277in pelago, veniet classis quocumque vocarit
それに対してお前は、千タレントの富と百の別荘のために無謀なことをしているのだ。 港を見よ、そして大きな木材で満ちた海を見よ。 今や陸よりも多くの人間が海の上におり、利益の望みが呼び出すところならどこへでも艦隊は赴くだろう。
§14.278spes lucri, nec Carpathium Gaetulaque tantum §14.279aequora transiliet, sed longe Calpe relicta §14.280audiet Herculeo stridentem gurgite solem.
彼らはカルパトス海やゲトゥリアの海を飛び越えるだけでなく、カルペをはるか後ろに残して、ヘラクレスの深淵で太陽がジュージューと音を立てるのを聞くほど遠くまで行く。
§14.281grande operae pretium est, ut tenso folle reverti §14.282inde domum possis tumidaque superbus aluta. §14.283Oceani monstra et iuvenes vidisse marinos.
実に大いなる骨折りへの報酬だ、膨らんだ財布を手にして、そこから誇らしげに膨らんだ革袋を携えて家に戻り、大洋の怪物たちや海の若者たちを見たというのだから!
§14.284Non unus mentes agitat furor;
人の心を揺さぶる狂気は一つだけではない。
ille sororis §14.285in manibus vultu Eumenidum ferretur et igni,
あの男は、妹の腕の中に抱かれながら、復讐の女神たちの容貌と松明に怯えて取り乱す。
§14.286hic bove percusso mugire Agamemnona credit §14.287aut Ithacum: parcat tunicis licet atque lacernis,
こちらの男は、牛を叩きながら、それがアガメムノンかイタカの男が唸り声を上げているのだと信じ込む。
§14.288curatoris eget qui navem mercibus implet §14.289ad summum latus et tabula distinguitur unda,
たとえ彼が自分のチュニックや外套を破らないとしても、船の縁の限界まで商品を積み込み、板一枚だけで波と隔てられている男は、後見人を必要としている。
§14.290cum sit causa mali tanti et discriminis huius §14.291concisum argentum in titulos faciesque minutas.
これほど大いなる災厄と危険の理由が、文字と小さな肖像が刻まれた銀片にすぎないというのに。
§14.292occurrunt nubes et fulgura: solvite funem
雲と稲妻が押し寄せる。 「係留索を解け!
§14.293frumenti dominus clamat piperisve coempti,
」と、買い占めた小麦や胡椒の持ち主が叫ぶ。
§14.294‘nil color hic caeli, nil fascia nigra minatur;
「空のこの色は何も脅かしておらず、あの黒い帯も何でもない。
§14.295aestivum tonat.
夏の雷が鳴っているだけだ。
’ infelix hac forsitan ipsa §14.296nocte cadet fractis trabibus fluctuque premetur §14.297obrutus et zonam laeva morsuque tenebit,
」しかし哀れな男は、おそらくまさにこの夜、船の木材が砕けて沈み、波に押しつぶされて溺れ、左手と歯で金入れの帯を掴むことになるだろう。
§14.298sed cuius votis modo non suffecerat aurum §14.299quod Tagus et rutila volvit Pactolus harena, §14.300frigida sufficient velantes inguina panni
そして、つい先ほどまでは、タグス川やパクトロス川が赤い砂とともに流す黄金でさえ自らの願いに足りなかったというのに、冷たい腰を覆う襤褸切れと、わずかな食べ物だけで満足することになる。
§14.301exiguusque cibus, mersa rate naufragus assem §14.302dum rogat et picta se tempestate tuetur.
船が沈没し、難破した男として、一アス貨を物乞いし、難破の絵を描いた板で身を養いながら。
§14.303Tantis parta malis cura maiore metuque
これほどの大いなる災いによって得られたものは、さらに大きな心配と恐怖とともに保管される。
§14.304servantur: misera est magni custodia census,
巨万の財産の看守とは悲惨なものだ。
§14.305dispositis praedives amis vigilare cohortem §14.306servorum noctu Licinus iubet, attonitus pro
大富豪リキヌスは、消火用バケツを用意させ、夜間に奴隷の警備兵の一隊を不寝番にさせる。
§14.307electro signisque suis Phrygiaque columna §14.308atque ebore et lata testudine, dolia nudi
自らの琥珀や彫像、フリュギアの石柱、象牙や幅広の亀甲細工を心配して取り乱しながら。
§14.309non ardent cynici;
これに対して、裸のシニカル哲学者の樽が燃えることはない。
si fregeris, altera fiet §14.310cras domus, atque eadem plumbo commissa manebit.
もしそれを壊したとしても、明日には別の家ができるし、あるいは鉛で繋ぎ合わせられた同じものがそのまま残るだろう。
§14.311sensit Alexander, testa cum vidit in illa §14.312magnum habitatorem, quanto felicior hic qui §14.313nil cuperet quam qui totum sibi posceret orbem §14.314passurus gestis aequanda pericula rebus, nullum
アレクサンダーは、あの樽の中に偉大な住人を見たとき、自らの偉業に見合う危険を経験しようとして全世界を自らのために求めた者よりも、何も望まないこの男の方がいかに幸福であるかを悟った。
§14.315numen habes, si sit prudentia: nos te,
幸運の女神よ、もし分別があるならば、お前は何の神性も持たない。
§14.316nos facimus, Fortuna, deam.
我々が、我々がお前を女神にするのだ。
Mensura tamen quae §14.317sufficiat census, siquis me consulat, edam:
しかし、もし誰かが私に尋ねるなら、満足する財産の基準を私は示そう。
§14.318in quantum sitis atque fames et frigora poscunt, §14.319quantum, Epicure, tibi parvis suffecit in hortis, §14.320quantum Socratici ceperunt ante penates;
それは、渇きや飢えや寒さが求めるだけの額であり、エピクロスよ、お前にとって小さな庭で十分であっただけの額であり、かつてソクラテスの家庭が受け入れただけの額である。
§14.321numquam aliud natura, aliud sapientia dicit,
自然が言っていることと、知恵が言っていることが、決して異なることはない。
§14.322acribus exemplis videor te eludere? misce
私は厳しすぎる例を引いてお前をはぐらかしているように見えるだろうか。
§14.323ergo aliquid nostris de moribus, effice summam
それなら、我々の時代の風俗からいくらか混ぜるがよい。
§14.324bis septem ordinibus quam lex dignatur Othonis,
オトの法律が14列の席にふさわしいとみなす総額にするがよい。
§14.325haec quoque si rugam trahit extenditque labellum, §14.326sume duos equites, fac tertia quadringenta
これさえも眉をひそめさせ、不満げに唇を尖らせるなら、騎士二人分にするか、あるいは三倍の四十万にするがよい。
§14.327si nondum inplevi gremium, si panditur ultra, §14.328nec Croesi fortuna umquam nec Persica regna §14.329sufficient animo nec divitiae Narcissi, §14.330indulsit Caesar cui Claudius omnia, cuius §14.331paruit imperiis uxorem occidere iussus.
もしこれでもまだお前の懐を満たさず、さらに大きく広がるなら、クロイソスの財産もペルシアの王権も、決してお前の心を満たすことはないだろうし、クラウディウス帝がすべてを大目に見て、その命令に従って妻を殺せと命じられた時にも従ったナルキッソスの富でさえ、お前を満足させることはないだろう。

語釈・文法注

  1. §14.249expectare colus — 直前の行「§14.248 ... tardas [expectare grave ...](だが、遅い寿命を待つのは重荷なのだ)」に続く、文法的な省略を補う不定詞句。運命の三女神(パルカエ)が紡ぐ糸巻き(colus)を待つことを指す。
  2. §14.255quod debeat — 接続法 debeat は、先行詞 medicamen を修飾する関係節(quod...)の中で、特徴・目的(〜すべき薬)を表すため、または間接話法的なニュアンスを帯びるために用いられている。
  3. §14.258quanto capitis discrimine constent — 間接疑問節を導く quanto... constent において、capitis discrimine は「命の危険」を意味する対価の奪格。constent は動詞 constare(費用がかかる)の接続法現在形。
  4. §14.269perditus ac vilis — 先行する二人称単数 tu に同格として係り、商人を軽蔑的に形容する主格の形容詞群。sacci mercator olentis(悪臭のする袋の商人)を修飾する。
  5. §14.283vidisse — 対格の主語を伴って感嘆を表す「感嘆の不定詞(感嘆的不定詞)」。ここでは商人が大洋の怪物を目撃したことを得意げに語る誇張された自慢話に対する、皮肉を込めた呆れを表現している。
  6. §14.288curatoris eget — eget(〜を必要とする)は属格(または奪格)を支配するため、curatoris(後見人)が属格になっている。精神に異常をきたした者に付けられる法的な保護者のメタファー。

この箇所を引用する

ユウェナリス, 風刺詩 §14.249-14.331. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1276.phi001.humanitext-lat2:14.249-14.331

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。