Humanitext Reader

ユウェナリス · 風刺詩 §14.166-14.248

昔の素朴さと強欲教育が招く大罪の警告

46 / 50 箇所 · ラテン語

要旨

かつての素朴で誇り高かったローマ人と現代の貪欲な父親を対比し、子供に強欲を叩き込む教育が、やがて親殺しなどの凄惨な大罪や自滅を招くことを生々しく警告する。

§14.166curta fides patriae;
祖国に対する不十分な忠誠であった。
saturabat glaebula talis §14.167patrem ipsum turbamque casae, qua feta iacebat §14.168uxor et infantes ludebant quattuor, unus
これほどの小さな土塊が、父親自身と小屋の群衆を満たしていた。 そこには、身重の妻が横たわり、四人の幼子たちが遊んでいた。
§14.169vernula, tres domini;
一人は家生まれの奴隷、三人は主人の子であった。
sed magnis fratribus horum §14.170a scrobe vel sulco redeuntibus altera cena §14.171amplior et grandes fumabant pultibus ollae:
しかし、彼らの年長の兄弟たちが溝掘りや畝の仕事から戻ってきたときには、彼らのための夕食はよりたっぷりしたものであり、大きな鍋が麦粥で湯気を立てていた。
§14.172nunc modus hic agri nostro non sufficit horto.
今や、この規模の土地では我々の庭にさえ十分ではない。
§14.173Inde fere scelerum causae, nec plura venena
そこに、ほぼすべての犯罪の原因がある。
§14.174miscuit aut ferro grassatur saepius ullum §14.175humanae mentis vitium quam saeva cupido
人間の心に宿るいかなる悪徳も、これほど多くの毒を混ぜたり、刃物で頻繁に襲撃することはない、法外な財産を求めるあの無慈悲な欲望ほどには。
§14.176inmodici census, nam dives qui fieri vult, §14.177et cito vult fieri;
なぜなら、富を築こうとする者は、速やかにそうなることを望むからだ。
sed quae reverentia legum, §14.178quis metus aut pudor est umquam properantis avari?
だが、急ぐ強欲者にとって、いかなる法律への敬意が、いかなる恐れや恥じる心がかつてあっただろうか。
§14.179‘vivite contenti casulis et collibus istis, §14.180o pueri,’ Marsus dicebat et Hernicus olim §14.181Vestinusque senex;
「お前たちのあの小屋と丘に満足して生きなさい、子供たちよ」と、かつてマルス人やヘルニクス人、そして老いたウェスティヌス人は語っていた。
‘panem quaeramus aratro, §14.182qui satis est mensis;
「犂によってパンを求めよう、食卓に十分なだけのパンを。
laudant hoc numina ruris,
田舎の神々はこれを称賛しておられる。
§14.183quorum ope et auxilio gratae post munus aristae §14.184contingunt homini veteris fastidia quercus.
その援助と助けによって、ありがたい麦の穂という贈り物の後、人間には古い樫の木に対する嫌悪が生じるのだ。
§14.185nil vetitum fecisse volet quem non pudet alto §14.186per glaciem perone tegi, qui summovet Euros
冷たい氷の中を、丈の高い粗末な革靴で覆われることを恥じない者は、禁じられたことを行おうとはしないだろう。
§14.187pellibus inversis: peregrina ignotaque nobis §14.188ad scelus atque nefas, quaecumque est, purpura ducit.
彼は裏返した毛皮で東風を追い払う。 我々に知られていなかった外国の紫の衣こそが、それが何であれ、犯罪と不道徳へと導くのだ。
§14.189Haec illi veteres praecepta minoribus, at nunc
」これらが、かつての人々が後生に与えた教えであった。
§14.190post finem autumni media de nocte supinum §14.191clamosus iuvenem pater excitat: ‘accipe ceras,
しかし今や、秋が終わった後、真夜中を過ぎた頃、うるさい父親が仰向けに寝ている若者を起こす。
§14.192scribe, puer, vigila, causas age, perlege rubras §14.193maiorum leges, aut vitem posce libello,
「蝋板を受け取れ、書くのだ、小僧、目を覚ませ、訴訟を扱え、先祖たちの赤で書かれた法律を熟読せよ、さもなくば嘆願書で百人隊長の指揮棒を求めよ。
§14.194sed caput intactum buxo naresque pilosas §14.195adnotet et grandes miretur Laelius alas,
だが、ツゲの櫛でとかれたことのない頭や毛深い鼻の穴をラエリウスが注目し、そのたくましい脇の下に感嘆するようにせよ。
§14.196dirue Maurorum attegias, castella Brigantum, §14.197ut locupletem aquilam tibi sexagesimus annus
マウリ人の小屋を、ブリガンテス人の砦を破壊せよ、六十歳という年齢がお前に富をもたらす鷲の紋章をもたらすように。
§14.198adferat, aut longos castrorum ferre labores §14.199si piget et trepidum solvunt tibi cornua ventrem §14.200cum lituis audita, pares quod vendere possis
あるいは、軍営の長い労苦を耐えるのが嫌で、ラッパとともに聞こえる角笛の音にお前の腹が怯えて緩むなら、半分以上の利益で売ることのできるような商品を調達せよ。
§14.201pluris dimidio, nec te fastidia mercis §14.202ullius subeant ablegandae Tiberim ultra,
テヴェレ川の向こうへと追いやるべき商品のどれに対しても、嫌悪感を抱いてはならない。
§14.203neu credas ponendum aliquid discriminis inter §14.204unguenta et corium;
また、香料と革の間に何の区別も置くべきではないと信じよ。
lucri bonus est odor ex re
利益の匂いは、どんなものからであれ素晴らしい。
§14.205qualibet, illa tuo sententia semper in ore
あの言葉が常に君の口にあるようにせよ。
§14.206versetur dis atque ipso Iove digna poeta:
それは神々とジュピター自身にもふさわしい、詩人の言葉だ。
§14.207"unde habeas quaerit nemo, sed oportet habere. "
"お前がどこから手に入れたかを問う者はいない、ただ持っていることが必要なのだ。
§14.208hoc monstrant vetulae pueris repentibus assae, §14.209hoc discunt omnes ante alpha et beta puellae. ’
"這い這いする子供たちに、乾いた老婆たちがこれを教え、すべての少女たちが、アルファやベータを習う前にこれを学ぶ。
§14.210Talibus instantem monitis quemcumque parentem §14.211sic possem adfari: ‘dic, o vanissime, quis te §14.212festinare iubet? meliorem praesto magistro
」このような勧告で急き立てるいかなる親に対しても、私はこのように語りかけることができるだろう。 「言ってみよ、おおいとも愚かな者よ、誰があなたに急げと命じているのか。
§14.213discipulum, securus abi: vincens ut Aiax
私は師を超える優れた弟子を保証しよう。 安心して去るがよい。
§14.214praeteriit Telamonem, ut Pelea vicit Achilles,
アイアースがテラモーンを凌駕して超え去り、アキレウスがペーレウスを打ち負かしたように。
§14.215parcendum est teneris, nondum implevere medullas
若い者たちには大目に見るべきだ。
§14.216maturae mala nequitiae, cum pectere barbam
まだ骨髄を、熟した邪悪の害毒が満たしてはいないのだ。
§14.217coeperit et longae mucronem admittere cultri, §14.218falsus erit testis, vendet periuria summa
彼が髭を蓄え始め、鋭い刃を当てるようになる時、彼は偽証者となり、ごくわずかな金額で偽証を売るだろう。
§14.219exigua et Cereris tangens aramque pedemque,
ケレスの祭壇と足に触れながら。
§14.220elatam iam crede nurum, si limina vestra §14.221mortifera cum dote subit, quibus illa premetur
もし死をもたらす持参金とともに、嫁があなた方の門をくぐるなら、彼女はもう葬られたと信じるがいい。
§14.222per somnum digitis! nam quae terraque marique
眠っている間に、それらの指によって彼女は絞め殺されるのだ!
§14.223adquirenda putas, brevior via conferet illi;
なぜなら、あなたが陸と海で獲得すべきと考えているものを、より近道が彼にもたらすからだ。
§14.224nullus enim magni sceleris labor.
大いなる罪には、何の労苦もないのだから。
“haec ego numquam §14.225mandavi,” dices olim, "nec talia suasi. "
「このようなことを私は決して命じなかった」と、いつの日かあなたは言うだろう、「そのようなことを勧めもしなかった」と。
§14.226mentis causa malae tamen est et origo penes te.
しかし、邪悪な心の原因と起源はあなたにあるのだ。
§14.227nam quisquis magni census praecepit amorem §14.228et laevo monitu pueros producit avaros §14.230dat libertatem et totas effundit habenas
なぜなら、大いなる富への愛を教え込み、不吉な勧告によって少年たちを強欲に育てる者は誰であれ、「(伝承上の空白行)」自由を与え、戦車に対して手綱をすべて放してしまっている。
§14.231curriculo, quem si revoces, subsistere nescit §14.232et te contempto rapitur metisque relictis.
それを引き戻そうとしても、止まることを知らず、あなたを軽蔑し、標識柱を置き去りにして暴走してしまうのだ。
§14.233nemo satis credit tantum delinquere quantum
誰も、あなたが許す程度にだけ罪を犯すことで満足しはしない。
§14.234permittas: adeo indulgent sibi latius ipsi.
それほど、彼らは自分自身に対してより広く甘やかすものなのだ。
§14.235Cum dicis iuveni stultum qui donet amico, §14.236qui paupertatem levet attollatque propinqui, §14.237et spoliare doces et circumscribere et omni §14.238crimine divitias adquirere;
君が若者に対して、友人に施しをする者は愚か者だ、親族の貧しさを和らげ、助け起こす者は愚か者だ、と言うとき、君は彼に、略奪すること、欺くこと、そしてあらゆる犯罪によって富を獲得することを教えているのだ。
quarum amor in te §14.239quantus erat patriae Deciorum in pectore, quantum §14.240dilexit Thebas, si Graecia vera, Menoeceus,
君の内のその富への愛は、デキウスたちの胸の内にあった祖国への愛、あるいは、ギリシアの物語が真実なら、メノイケウスがテーバイを愛したほどの大きさである。
§14.241in quorum sulcis legiones dentibus anguis §14.242cum clipeis nascuntur et horrida bella capessunt §14.243continuo, tamquam et tubicen surrexerit una.
その土地の畝からは、竜の歯から盾を持った軍勢が生まれ、すぐに恐ろしい戦争を始める、あたかも喇叭手も一緒に立ち上がったかのように。
§14.244ergo ignem, cuius scintillas ipse dedisti, §14.245flagrantem late et rapientem cuncta videbis.
それゆえ、君自身が火の粉を撒いた火が、広く燃え上がり、すべてを奪い去るのを君は見ることになるだろう。
§14.246nec tibi parcetur misero, trepidumque magistrum §14.247in cavea magno fremitu leo tollet alumnus,
そして惨めな君自身も容赦されず、恐れおののく師を、檻の中で、咆哮とともに、自分が育てたライオンが引き裂き、殺すだろう。
§14.248nota mathematicis genesis tua, sed grave tardas
占星術師たちには、君の誕生の運命は知られている。 だが、遅い寿命を待つのは重荷なのだ……

語釈・文法注

  1. 14.184contingunt homini veteris fastidia quercus — contingunt の主語は複数名詞の fastidia であり、quercus は属格で fastidia を修飾する。農耕(aristae)の発明により、主食であった古い樫の木(のどんぐり)を人が厭う(嫌悪する)ようになった、という人類の生活様式の進歩を簡潔に表現した構文である。
  2. 14.200pluris dimidio — 度量の奪格 dimidio が比較級の pluris を修飾している。「半分だけさらに高く」、つまり原価の1.5倍以上の価格で商品を売り払うことを勧めている。
  3. 14.220elatam iam crede nurum — elatam は動詞 efferre(葬儀のために死体を持ち出す)の完了受動分詞。これに命令法 crede(信じよ/みなせ)が続くことで、持参金目的で結婚した嫁が、強欲な息子によって間もなく(就寝中に)殺害されて葬られるという恐ろしい結末の確実性を表現している。
  4. 14.247leo tollet alumnus — alumnus は名詞 leo の同格(「育てられたライオン」)。強欲を教え込まれた息子を、飼い主(師)を食い殺すライオンに喩えており、tollet は「持ち去る」から「滅ぼす、命を奪う」という意味で使われている。

この箇所を引用する

ユウェナリス, 風刺詩 §14.166-14.248. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1276.phi001.humanitext-lat2:14.166-14.248

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。