Humanitext Reader

ユウェナリス · 風刺詩 §14.1-14.82

親の悪徳がもたらす悪影響と子供への教育

44 / 50 箇所 · ラテン語

要旨

親がサイコロ遊びや大食、奴隷への虐待、密通などの悪徳を示すことで、子供がそれをいかに容易に模倣し、堕落していくかを論じる。また、子供の前での親の振る舞いの責任と、教育の重要性を強調する。

§14.1Plurima sunt, Fuscine, et fama digna sinistra §14.2aet nitidis maculam haesuram figentia rebus, §14.3aquae monstrant ipsi pueris traduntque parentes,
フスキヌスよ、不名誉な評判に値し、輝かしいものに消えないシミを刻みつける多くのことがあり、それを親たち自身が子供たちに示し、伝えている。
§14.4asi damnosa senem iuvat alea, ludit et heres §14.5bullatus parvoque eadem movet arma fritillo.
もし破滅的なサイコロが老人を喜ばせるなら、護符をかけた跡継ぎもまた遊び、小さなコップで同じ武器を動かす。
§14.6nec melius de se cuiquam sperare propinquo §14.7concedet iuvenis, qui radere tubera terrae, §14.8boletum condire et eodem iure natantis §14.9mergere ficedulas didicit nebulone parente §14.10et cana monstrante gula;
また、若い男が親類に自分についてより良い期待を抱くことを許しはしないだろう。 彼は、トリュフの皮をむき、キノコに味付けをし、同じソースの中に泳ぐイチジクムシを浸すことを、放蕩者の父親と白髪の大食漢が手本を示す中で学んだのだから。
cum septimus annus §14.11transierit puerum, nondum omni dente renato, §14.12barbatos licet admoveas mille inde magistros, §14.13hinc totidem, cupiet lauto cenare paratu §14.14semper et a magna non degenerare culina.
子供の七年が過ぎ去り、まだすべての歯が生え揃っていない時に、君がそこへ髭を蓄えた一千人の教師を、あそこから同数の教師を連れてきたとしても、彼は贅沢な備えで食事をすることを常に望み、大いなる台所から墜落しないことを望むだろう。
§14.15Mitem animum et mores modicis erroribus aequos §14.16praecipit, atque animas servorum et corpora nostra §14.17materia constare putat paribusque elementis, §14.18an saevire docet Rutilus, qui gaudet acerbo
穏やかな心と、ささやかな過ちに対して寛容な態度をルティルスは勧めているだろうか。 また、奴隷の魂や我々の肉体も同じ素材、同じ元素から成り立っていると考えているだろうか。 それとも、残虐であることを教えているのだろうか。
§14.19plagarum strepitu et nullam Sirena flagellis
彼は鞭打つの過酷な響きを喜び、鞭の音をいかなるセイレンの歌とも比べものにならないとする。
§14.20conparat, Antiphates trepidi laris ac Polyphemus, §14.21tunc felix, quotiens aliquis tortore vocato §14.22uritur ardenti duo propter lintea ferro?
怯える我が家のアンティパテスであり、ポリュペモスであって、拷問人が呼ばれて、二枚のナプキンのために誰かが真っ赤な鉄で焼かれるたびに、彼は幸福を感じるのだ。
§14.23quid suadet iuveni laetus stridore catenae,
鎖の擦れ合う音を喜ぶ父親は、若い男に何を勧めているのだろうか。
§14.24quem mire adficiunt inscripta, ergastula, carcer?
彼は、烙印を押された奴隷、奴隷作業場、監獄に驚くほど心惹かれているというのに。
§14.25rusticus expectas ut non sit adultera Largae
田舎者よ、君はラルガの娘が姦婦にならないことを期待しているのか。
§14.26filia, quae numquam maternos dicere moechos §14.27tam cito nec tanto poterit contexere cursu, §14.28ut non terdecies respiret? conscia matri
彼女は母親の情夫たちの名を、 13回息をつく暇もないほどの速さと勢いで列挙することなど決してできない。 少女は母親の共犯者であった。
§14.29virgo fuit, ceras nunc hac dictante pusillas §14.30implet et ad moechum dat eisdem ferre cinaedis.
今や、母親が口頭で指図するままに、彼女は小さな蝋板を満たし、同じ男娼たちに持たせて情夫へと送るのだ。
§14.31sic natura iubet: velocius et citius nos §14.32corrumpunt vitiorum exempla domestica, magnis
このように本性が命じている。 家庭内の悪徳の例は、より速く、より速やかに我々を破滅させる。
§14.33cum subeant animos auctoribus, unus et alter
それらが大きな権威を伴って心に入り込むからだ。
§14.34forsitan haec spernant iuvenes, quibus arte benigna §14.35et meliore luto finxit praecordia Titan,
慈悲深い技術と、より優れた粘土によってティターンがその心(胸)を形作った、ごく一部の若者たちは、あるいはこれらのことを軽蔑するかもしれない。
§14.36sed reliquos fugienda patrum vestigia ducunt §14.37et monstrata diu veteris trahit orbita culpae.
しかし、残りの者たちは、避けるべき父親たちの足跡に導かれ、長く示されてきた古い罪の軌道に引きずられていく。
§14.38Abstineas igitur damnandis.
それゆえ、非難されるべきことからは身を引くがよい。
huius enim vel §14.39una potens ratio est, ne crimina nostra sequantur
というのも、これには強力な理由が少なくとも一つあるからだ。 それは、我々から生まれた者たちが我々の罪に倣わないようにするためである。
§14.40ex nobis geniti, quoniam dociles imitandis §14.41turpibus ac pravis omnes sumus, et Catilinam §14.42quocumque in populo videas, quocumque sub axe, §14.43sed nec Brutus erit Bruti nec avunculus usquam,
なぜなら、我々はみな、醜いことや邪悪なことを模倣することにおいて教えやすいからであり、カティリーナのような者はどのような民の中にも、どのような空の下にも見いだせるが、ブルートゥスや、ブルートゥスの叔父のような者はどこにもいないからだ。
§14.44nil dictu foedum visuque haec limina tangat,
言葉にするのも見るのも忌まわしいものは何一つ、この敷居に触れてはならない。
§14.45intra quae pater est;
その内側には父親がいるのだ。
procul, a procul inde puellae §14.46lenonum et cantus pernoctantis parasiti.
遠くに、おお、遠くにあれ、女衒の女たちや、夜を明かして歌う居候の歌は。
§14.47maxima debetur puero reverentia, siquid §14.48turpe paras;
もし君が何か卑しいことを企てるなら、子供に対して最大の敬意が払われなければならない。
nec tu pueri contempseris annos,
子供の年齢を侮ってはならない。
§14.49sed peccaturo obstet tibi filius infans.
むしろ、罪を犯そうとする君の前に、幼い息子が障害として立ちはだかるようにせよ。
§14.50nam siquid dignum censoris fecerit ira §14.51quandoque et similem tibi se non corpore tantum §14.52nec vultu dederit, morum quoque filius, et qui §14.53omnia deterius tua per vestigia peccet, §14.54corripies nimirum et castigabis acerbo §14.55clamore ac post haec tabulas mutare parabis.
というのも、もし彼がいずれ監察官の怒りに値することを行い、身体や容貌だけでなく、素行においても君に似た息子であることを示し、君の足跡をたどってすべての罪をより悪化させて犯すなら、君は言うまでもなく激しい大声で彼を叱責し、懲らしめ、その後で遺言状を書き換える準備をするだろうからだ。
§14.56unde tibi frontem libertatemque parentis, §14.57cum facias peiora senex vacuumque cerebro §14.58iam pridem caput hoc ventosa cucurbita quaerat?
君自身が老人でありながらより悪いことを行い、脳みその空っぽなその頭が、とっくの昔から吸角を求めているというのに、君はどこから父親としての堂々たる面構えや叱責する自由を得るというのか。
§14.59Hospite venturo cessabit nemo tuorum.
客が訪ねてくるとなれば、君の家の者は誰も休んではいられない。
§14.60‘verre pavimentum, nitidas ostende columnas, §14.61arida cum tota descendat aranea tela;
「床を掃け、柱を輝かせろ、乾いた蜘蛛の巣を蜘蛛ごとすべて叩き落とせ。
§14.62hic leve argentum, vasa aspera tergeat alter’:
一人は滑らかな銀器を磨き、もう一人は浮き彫りのある器を磨け」。
§14.63vox domini furit instantis virgamque tenentis.
鞭を手に持って急き立てる主人の声が怒り狂う。
§14.64ergo miser trepidas, ne stercore foeda canino §14.65atria displiceant oculis venientis amici, §14.66ne perfusa luto sit porticus;
このように、君は哀れにも、犬の糞で汚れた玄関が、訪ねてくる友人の目に不快に映るのではないか、回廊が泥まみれではないかと戦々恐々とする。
et tamen uno §14.67semodio scobis haec emendat servulus unus:
しかし、これらはたった一人の下男が半モディウスのおがくずで片付けられることだ。
§14.68illud non agitas, ut sanctam filius omni §14.69aspiciat sine labe domum vitioque carentem?
それなのに、君の息子が、あらゆる汚点のない、悪徳を欠いた神聖な家庭を目にするようにすることに、君は心を砕かないのか。
§14.70gratum est quod patriae civem populoque dedisti,
君が祖国と人民に一人の市民を与えたことは喜ばしいことだ。
§14.71si facis ut patriae sit idoneus, utilis agris, §14.72utilis et bellorum et pacis rebus agendis,
もし、君が彼を祖国にふさわしく、農業に役立ち、戦争と平和の諸事を遂行するのにも役立つように育てるならば。
§14.73plurimum enim intererit quibus artibus et quibus hunc tu §14.74moribus instituas.
というのも、君が彼をどのような技術と、どのような道徳によって教育するかが、極めて重要だからだ。
serpente ciconia pullos §14.75nutrit et inventa per devia rura lacerta:
コウノトリは蛇や、人通りの少ない田舎で見つけてきたトカゲで雛を育てる。
§14.76illi eadem sumptis quaerunt animalia pinnis.
雛たちは羽が生え揃うと、同じ動物を追い求める。
§14.77vultur iumento et canibus crucibusque relictis §14.78ad fetus properat partemque cadaveris adfert:
ハゲタカは、死んだ家畜や犬、また十字架に残された死体から、雛たちのもとへと急ぎ、死体の一部を運んでくる。
§14.79hic est ergo cibus magni quoque vulturis et se §14.80pascentis, propria cum iam facit arbore nidos.
それゆえ、これが大きくなって自分で餌をとるハゲタカの食べ物でもあり、彼がすでに自分の木に巣を作るようになった時も同様である。
§14.81sed leporem aut capream famulae Iovis et generosae
しかし、ジュピターの仕えや気高き鳥たちは、森の中で野ウサギやノロジカを狩る。
§14.82in saltu venantur aves, hinc praeda cubili
ここからその獲物が巣に持ち帰られるのだ。

語釈・文法注

  1. 14.15Mitem animum et mores modicis erroribus aequos praecipit, atque animas servorum et corpora nostra materia constare putat paribusque elementis, an saevire docet Rutilus — praecipit(勧める)、putat(考える)および docet(教える)の主語はすべて Rutilus(ルティルス)である。an は二者択一の疑問(〜なのか、それとも〜なのか)を導入し、全体としてルティルスの教育・態度を対比させている。また、animas servorum et corpora nostra materia constare paribusque elementis は putat に係る対格不定詞構文(Aci)であり、奴隷と自由人の本質的平等の思想を示している。
  2. 14.56unde tibi frontem libertatemque parentis — 動詞(sumis, petis, habes など)が省略されている。frontem はここでは「額、面構え」から転じて「叱責する者としての堂々たる態度、厚かましさ」を意味し、libertatem は親としての「率直に発言する自由(説教する権利)」を指す。
  3. 14.70gratum est quod patriae civem populoque dedisti — quod patriae civem populoque dedisti(君が祖国と人民に一人の市民を与えたこと)は gratum est(喜ばしいことだ)の主語となる名詞節。しかし、それに続く si facis(もし君が〜するならば)が条件となっており、教育を施して初めてその市民誕生の価値が肯定されるという論理をなしている。

この箇所を引用する

ユウェナリス, 風刺詩 §14.1-14.82. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1276.phi001.humanitext-lat2:14.1-14.82

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。