§14.1Plurima sunt, Fuscine, et fama digna sinistra §14.2aet nitidis maculam haesuram figentia rebus, §14.3aquae monstrant ipsi pueris traduntque parentes,
福斯基努斯啊,有许多事情不仅配得上恶名,而且会在光洁的事物上留下洗不掉的污渍,这些正是父母们亲自向孩子们展示并传授的。
如果毁灭性的骰子能让老人开怀,那么戴着护身符的继承人也会玩耍,并在小小的骰盅里挥舞同样的武器。
§14.6nec melius de se cuiquam sperare propinquo §14.7concedet iuvenis, qui radere tubera terrae, §14.8boletum condire et eodem iure natantis §14.9mergere ficedulas didicit nebulone parente §14.10et cana monstrante gula;
那个年轻人也不会容许任何亲属对他抱有更好的期望,因为他已经学会了剥松露、调味松茸,以及将游在同一酱汁里的无花果食鸟浸没进去,这都是在他的败家子父亲和那白发饕餮的示范下学来的。
cum septimus annus §14.11transierit puerum, nondum omni dente renato, §14.12barbatos licet admoveas mille inde magistros, §14.13hinc totidem, cupiet lauto cenare paratu §14.14semper et a magna non degenerare culina.
当第七个年头离开这个孩子,而他的牙齿还没有全部换齐时,即使你从这边请来一千个满脸胡须的导师,从那边也请来同样多的人,他也总是渴望在奢华的排场中用餐,并且决不愿从那宽敞的厨房堕落。
§14.15Mitem animum et mores modicis erroribus aequos §14.16praecipit, atque animas servorum et corpora nostra §14.17materia constare putat paribusque elementis,
鲁提路斯是在提倡温和的心灵和对微小过错宽容的态度,并且认为奴隶的灵魂和我们的身体都是由同样的物质和相同的元素构成的吗?
§14.18an saevire docet Rutilus, qui gaudet acerbo
还是说他教导人们要残暴?
§14.19plagarum strepitu et nullam Sirena flagellis §14.20conparat, Antiphates trepidi laris ac Polyphemus, §14.21tunc felix, quotiens aliquis tortore vocato §14.22uritur ardenti duo propter lintea ferro?
他乐于听到鞭笞的刺耳声响,并认为没有任何塞壬的歌声能与皮鞭相比;他对自己那战战兢兢的家仆而言,就是安提法特斯和波吕斐摩斯,每当唤来施刑人、有人因两条擦手巾而用红热的烙铁被烫伤时,他便感到幸福。
§14.23quid suadet iuveni laetus stridore catenae,
那个乐于听到锁链当啷声的父亲,又会给年轻人什么建议?
§14.24quem mire adficiunt inscripta, ergastula, carcer?
他对那些被打上烙印的奴隶、奴隶作坊和监狱感到惊奇和向往。
§14.25rusticus expectas ut non sit adultera Largae
乡巴佬啊,难道你还指望拉尔加的女儿不会成为通奸者吗?
§14.26filia, quae numquam maternos dicere moechos §14.27tam cito nec tanto poterit contexere cursu, §14.28ut non terdecies respiret? conscia matri
她甚至无法用那么快的速度或是一气呵成地列举出她母亲的所有情夫,以至于不需要喘上十三口气。
§14.29virgo fuit, ceras nunc hac dictante pusillas §14.30implet et ad moechum dat eisdem ferre cinaedis.
当她还是个处女时,就是母亲的同谋;如今在母亲的口授之下,她填满了一块块小蜡板,并让同样的男色之徒把它们送给情夫。
§14.31sic natura iubet: velocius et citius nos §14.32corrumpunt vitiorum exempla domestica, magnis §14.33cum subeant animos auctoribus, unus et alter
自然法则便是如此:家庭中恶行的坏榜样会更迅速、更敏捷地腐蚀我们,因为它们是伴随着具有极大权威的示范者而进入心灵的。
§14.34forsitan haec spernant iuvenes, quibus arte benigna §14.35et meliore luto finxit praecordia Titan, §14.36sed reliquos fugienda patrum vestigia ducunt §14.37et monstrata diu veteris trahit orbita culpae.
或许一两个年轻人会鄙视这些,因为泰坦神用仁慈的艺术和更优良的泥土塑造了他们的心房;但其余的人则被带入了他们父亲那本该避开的足迹中,被长期展示的、古老罪行的轨道所吸引。
§14.38Abstineas igitur damnandis. huius enim vel
因此,当远离该受谴责之事。
§14.39una potens ratio est, ne crimina nostra sequantur §14.40ex nobis geniti, quoniam dociles imitandis
因为为此至少有一个强有力的理由:免得我们所生的后代效法我们的罪行,因为在模仿可耻和邪恶的事情上,我们所有人都是极易受教的。
§14.41turpibus ac pravis omnes sumus, et Catilinam §14.42quocumque in populo videas, quocumque sub axe, §14.43sed nec Brutus erit Bruti nec avunculus usquam,
卡提林式的恶人随处可见,在任何民族中,在任何天空下,但布鲁图斯或布鲁图斯的叔父,却在任何地方都找不到。
§14.44nil dictu foedum visuque haec limina tangat, §14.45intra quae pater est; procul, a procul inde puellae §14.46lenonum et cantus pernoctantis parasiti.
任何言语或视觉上的污秽,都不得触及这道门槛,其内有一位父亲;让那些拉皮条的女子、以及彻夜不眠的寄生虫之歌,远远地、噢,远远地离开。
§14.47maxima debetur puero reverentia, siquid §14.48turpe paras; nec tu pueri contempseris annos, §14.49sed peccaturo obstet tibi filius infans.
如果你正打算做任何卑鄙的事,对孩子必须抱有最大的敬畏;不要蔑视孩子的年纪,而要在你将要犯罪时,让你那幼小的儿子阻挡着你。
§14.50nam siquid dignum censoris fecerit ira §14.51quandoque et similem tibi se non corpore tantum §14.52nec vultu dederit, morum quoque filius, et qui §14.53omnia deterius tua per vestigia peccet, §14.54corripies nimirum et castigabis acerbo §14.55clamore ac post haec tabulas mutare parabis.
因为,如果他有朝一日做出了配得上监察官震怒的事,并且展示出他不仅在身体上、容貌上相似,而且在行径上也是你的儿子,甚至步你的后尘,在一切事上犯下更糟糕的罪行,你无疑会用严厉的叫喊来训斥和惩罚他,并在那之后准备修改你的遗嘱。
§14.56unde tibi frontem libertatemque parentis, §14.57cum facias peiora senex vacuumque cerebro §14.58iam pridem caput hoc ventosa cucurbita quaerat?
当你作为一个老人却在做更恶劣的事,并且你这个早已没有大脑的头颅早就在呼唤拔罐器时,你凭什么摆出父亲的威严,凭什么享有父亲训诫的自由?
§14.59Hospite venturo cessabit nemo tuorum.
当宾客将要临门时,你家里的人谁也别想闲着。
§14.60‘verre pavimentum, nitidas ostende columnas, §14.61arida cum tota descendat aranea tela; §14.62hic leve argentum, vasa aspera tergeat alter’:
“清扫地板,让柱子闪闪发光,让干燥的蜘蛛连同它的网一起落下来;这个去擦拭光滑的银器,另一个去擦拭有浮雕的器皿!
§14.63vox domini furit instantis virgamque tenentis.
”—— 挥舞着皮鞭督促家奴的主人声音狂暴。
§14.64ergo miser trepidas, ne stercore foeda canino §14.65atria displiceant oculis venientis amici, §14.66ne perfusa luto sit porticus; et tamen uno §14.67semodio scobis haec emendat servulus unus:
于是,可怜的你战战兢兢,生怕被狗粪弄脏的前厅会让即将到访的朋友看着不快,生怕回廊涂满了泥土;然而,只要一个小家奴用半个莫迪乌斯的木屑就能把这些清理干净。
但你却不去操心这件事:让你的儿子看到一个神圣的、毫无瑕疵且没有恶行的家?
§14.70gratum est quod patriae civem populoque dedisti, §14.71si facis ut patriae sit idoneus, utilis agris, §14.72utilis et bellorum et pacis rebus agendis, §14.73plurimum enim intererit quibus artibus et quibus hunc tu §14.74moribus instituas.
你为祖国和人民献上了一位公民,这是一件值得感激的事—— 只要你使他适应这个国家,对田野有用,并且对处理战争与和平的事务都有用;因为用什么样的技艺和什么样的品德来教育他,将会有极大的差别。
serpente ciconia pullos §14.75nutrit et inventa per devia rura lacerta: §14.76illi eadem sumptis quaerunt animalia pinnis.
鹳鸟用蛇和在偏僻乡村里找到的蜥蜴来哺育它的雏鸟;雏鸟们长满羽毛展翅飞翔后,也会去寻找同样的动物。