§13.1exemplo quodcumque malo committitur, ipsi
悪い前例によって犯されるいかなる行為も、行為者自身を不快にする。
§13.2displicet auctori: prima est haec ultio, quod se §13.3iudice nemo nocens absolvitur, improba quamvis
これが最初の復讐である。 すなわち、彼自身が裁判官であるならば、有罪の者は誰も無罪とされない。
§13.4gratia fallaci praetoris vicerit urna.
たとえ不義の買収が、欺瞞に満ちた法務官の投票箱で勝利を収めたとしても。
カルウィヌスよ、最近の犯罪と、裏切られた不信の罪について、皆がどう感じていると思うか。
§13.7tam tenuis census tibi contigit, ut mediocris §13.8iacturae te mergat onus, nec rara videmus §13.9quae pateris;
だが、君には、ほどほどの損失の重みが君を沈めてしまうほどの、わずかな資産しか与えられなかったわけでもなく、君が耐えているような出来事が稀であるわけでもない。
casus multis hic cognitus ac iam §13.10tritus et e medio fortunae ductus acervo.
この不運は多くの人に知られており、すでにありふれており、運命の山から無作為に引き出されたものだ。
§13.11ponamus nimios gemitus, flagrantior aequo
過度の嘆きを捨てよう。
§13.12non debet dolor esse viri nec vulnere maior,
男の痛みは中庸を超えてはならず、傷口より大きくなってはならない。
§13.13tu quamvis levium minimam exiguamque malorum §13.14particulam vix ferre potes spumantibus ardens
だが君は、数ある不幸の中の極めて軽微で微小な一部分すら、胸を煮えくり返らせ、燃え上がりながら、ほとんど耐えることができない。
stupet haec qui iam post terga reliquit §13.17sexaginta annos Fonteio consule natus?
すでに背後に六十歳を残した、フォンテイウスが執政官のときに生まれた者が、このようなことに唖然とするのか。
§13.18an nihil in melius tot rerum proficis usu?
それとも、これほど多くの経験から何ら良い教訓も得ていないのか。
確かに、聖なる書物の中で教えを与える知恵は、運命に打ち勝つ偉大なものである。
ducimus autem §13.21hos quoque felices, qui ferre incommoda vitae §13.22nec iactare iugum vita didicere magistra,
しかし、我々は人生の不都合に耐え、軛を振り払うことなく耐えることを、人生を教師として学んだ人々も、同じように幸福であるとみなす。
§13.23quae tam festa dies, ut cesset prodere furem, §13.24perfidiam, fraudes atque omni ex crimine lucrum §13.25quaesitum et partos gladio vel pyxide nummos?
泥棒や裏切り、詐欺、あらゆる犯罪から得られた利益、剣や毒薬によって手に入れた金銭を暴き出すのを休むような、祝祭の日があるだろうか。
実に、善人は稀である。 数えてみよ、その数はテーバイの門や豊かなナイルの河口とやっと同じくらいだ。
§13.28nona aetas agitur peioraque saecula ferri
第九の時代が送られており、鉄の時代よりも悪い時代だ。
その犯罪に対しては、自然自体も名前を見出せず、いかなる金属の名も与えなかった。
§13.31nos hominum divumque fidem clamore demus §13.32quanto Faesidium laudat vocalis agentem §13.33sportula.
我々は、おしゃべりな配給金が弁論を行うファエシディウスを褒め称えるほどの、大きな叫び声で人間と神々の信義を呼び求める。
dic, senior bulla dignissime, nescis §13.34quas habeat veneres aliena pecunia? nescis
言ってみよ、おじいさんよ、金の飾りに値する者よ、他人の金がどれほど魅惑的であるかを君は知らないのか。
§13.35quem tua simplicitas risum vulgo moveat, cum
君の素朴さが世間の人々をどれほど笑わせるか、君は知らないのか。
君が誰かに偽誓しないことを求め、いずれの神殿や血に染まった祭壇にも何らかの神霊が存在するとその人が思うことを求めるときに。
§13.38quondam hoc indigenae vivebant more, priusquam
かつて、この地の先住民たちはこのように暮らしていた。
§13.39sumeret agrestem posito diademate falcem §13.40Saturnus fugiens, tunc cum virguncula Iuno §13.41et privatus adhuc Idaeis Iuppiter antris;
逃亡するサトゥルヌスが王冠を置いて野良仕事の大鎌を手にする前に、まだユノが幼い少女であり、ジュピターがイダの洞窟でいまだ私人であったとき。
§13.42nulla super nubes convivia caelicolarum, §13.43nec puer Iliacus formosa nec Herculis uxor §13.44ad cyathos, et iam siccato nectare tergens §13.45bracchia Vulcanus Liparaea nigra taberna.
雲の上の天上の住人たちの宴会もなく、イーリオスの少年も、ヘラクレスの美しい妻も盃を持たず、ネクタルを飲み干した後に煤けた腕をリパラの仕事場で拭うウルカヌスもいなかった。
§13.46prandebat sibi quisque deus, nec turba deorum §13.47talis ut est hodie, contentaque sidera paucis §13.48numinibus miserum urguebant Atlanta minori
神はそれぞれ自分で食事をしており、神々の群れは今日のようではなく、星々はわずかな神々で満ち足りており、哀れなアトラスをより軽い重みで圧迫していた。
§13.49pondere, nondum aliquis sortitus triste profundi §13.50imperium, aut Sicula torvos cum coniuge Pluton, §13.51nec rota nec Furiae nec saxum aut vulturis atri §13.52poena, sed infernis hilares sine regibus umbrae.
いまだ誰も深淵の悲しい支配をくじ引きで得ておらず、あるいはシチリアの妻とともに冷酷なプルトンが支配することもなく、車輪も、復讐の女神たちも、岩も、黒い禿鷹の刑罰もなく、冥界の王たちのいない幸福な影たちがいた。
§13.53inprobitas illo fuit admirabilis aevo,
その時代には、不義は驚くべきことであった。
§13.54credebant quo grande nefas et morte piandum, §13.55si iuvenis vetulo non adsurrexerat et si §13.56barbato cuicumque puer, licet ipse videret §13.57plura domi fraga et maiores glandis acervos;
その時代には、もし若者が老人のために立ち上がらなかったり、あるいは髭の生えた者が誰であれ、少年がその人のために立ち上がらなかったりしたなら、たとえその少年が自分の家にそれ以上のイチゴやより多くのドングリの山を見出していたとしても、それを重大な不義であり、死をもって償うべき罪であると信じていた。
§13.58tam venerabile erat praecedere quattuor annis, §13.59primaque par adeo sacrae lanugo senectae.
四歳年上であることはそれほど敬うべきことであり、最初の産毛が神聖な老齢と等しいとみなされた。
§13.60Nunc si depositum non infitietur amicus, §13.61si reddat veterem cum tota aerugine follem, §13.62prodigiosa fides et Tuscis digna libellis, §13.63quaeque coronata lustrari debeat agna.
今や、もし友人が預託金を否認せず、錆びた古い革袋を返してくれるなら、それは奇跡的な忠実さであり、エトルリアの神託の書に値し、花輪を戴いた子羊によってお祓いされるべきことだ。
§13.64egregium sanctumque virum si cerno, bimembri §13.65hoc monstrum puero et miranti sub aratro §13.66piscibus inventis et fetae comparo mulae,
もし私が卓越した清廉な人物を見るならば、私はこの怪物を、下半身が獣である二形の子供、あるいは驚いた鋤の下で魚が発見されたこと、身ごもったラバに比較する。
§13.67sollicitus, tamquam lapides effuderit imber §13.68examenque apium longa consederit uva §13.69culmine delubri, tamquam in mare fluxerit amnis §13.70gurgitibus miris et lactis vertice torrens.
まるで雨が石を降らせたかのように、あるいは蜂の群れが神殿の屋根に長い房となってとまったかのように、あるいは不思議な渦と乳の泡を伴った川が急流となって海に流れ込んだかのように、不安を募らせる。
quid si bis centum perdidit alter
だが、もし別の者が、このようにして二百セステルティウスを秘密裏に失ったとしたら、どうだろうか。
三人目の者は、あの広々とした金庫の隅にやっと収まるほどのそれより大きな金額を失ったとしたら。
§13.75tam facile et pronum est superos contemnere testes, §13.76si mortalis idem nemo sciat! aspice quanta
神々を目撃者として侮ることは、それほど容易で簡単なことなのだ、もし誰も人間がそれを知らなければ!
§13.77voce neget, quae sit ficti constantia vultus:
見よ、彼がいかに大声で否定し、その偽りの顔のふてぶてしさはどれほどか。
§13.78per Solis radios Tarpeiaque fulmina iurat
タルペイアの稲妻と太陽の光線にかけて、彼は誓う。
§13.79et Martis frameam et Cirrhaei spicula vatis, §13.80per calamos venatricis pharetramque puellae §13.81perque tuum, pater Aegaei Neptune, tridentem;
マイルスの槍、キルラの予言者の矢にかけて、狩人たる少女の矢筒と矢にかけて、そして、エーゲ海の父よ、汝の三叉の矛にかけて。
§13.82addit et Herculeos arcus hastamque Minervae, §13.83quidquid habent telorum armamentaria caeli.
彼はヘラクレスの弓、ミネルウァの槍、天の兵器庫が持っているあらゆる武器を付け加える。
§13.84si vero et pater est,
comedam,
inquit flebile, ‘nati
もし彼が父親であるならば、「私は息子の肉を食べよう」と彼は涙ながらに言う。