Humanitext Reader

ユウェナリス · 風刺詩 §11.69-11.138

農荘の質素な夕食の献立と先祖の素朴な美徳

37 / 50 箇所 · ラテン語

要旨

筆者は田荘で採れた質素で新鮮な食材による夕食メニューを紹介し、ローマの先祖たちの質実剛健な暮らしを讃える。一方で、現代の富裕層が象牙のテーブルなど贅沢な調度品に執着し、質素なもてなしを軽蔑する姿勢を痛烈に批判する。

§11.69asparagi, posito quos legit vilica fuso;
(そして山から)アスパラガスが届く。 それは農荘の女監督が糸車を置いて摘んできたものだ。
§11.70grandia praeterea tortoque calentia faeno §11.71ova adsunt ipsis cum matribus, et servatae
さらに、ねじった干し草に包まれて温かい、大きな卵が、それを生んだ雌鶏とともに用意されている。
§11.72parte anni quales fuerant in vitibus uvae, §11.73Signinum Syriumque pirum, de corbibus isdem §11.74aemula Picenis et odoris mala recentis
そして、一年のうちのいくばくかの期間、保存されていた、まるでぶどうの房のままであった頃のようなぶどう、シグニア産およびシリア産の梨、また同じ籠からは、ピケヌム産のものと競い合う、新鮮な香りのりんごもある。
§11.75nec metuenda tibi, siccatum frigore postquam §11.76autumnum et crudi posuere pericula suci.
これらは、寒さによって秋の湿気が乾かされ、未熟な果汁の危険性が捨て去られた後であるから、お前にとって恐れるに足りない。
§11.77Haec olim nostri iam luxuriosa senatus §11.78cena fuit;
かつて、我が国の元老院にとっては、これでもすでに贅沢な夕食であった。
Curius parvo quae legerat horto §11.79ipse focis brevibus ponebat holuscula, quae nunc
クリウスは、自ら小さな庭で摘んだささやかな野菜を、みずから狭い暖炉にかけた。
§11.80squalidus in magna fastidit compede fossor,
それを、今や、大きな足枷をはめられた小汚い掘削囚が嫌悪している。
§11.81qui meminit calidae sapiat quid vulva popinae.
その男は、温かい居酒屋の豚の子宮がどんな味がするかを覚えているのだ。
§11.82sicci terga suis rara pendentia crate §11.83moris erat quondam festis servare diebus
粗い格子に吊るされた塩蔵の豚の背肉を、かつては祝祭日のために取っておくのが慣習であった。
§11.84et natalicium cognatis ponere lardum §11.85accedente nova, si quam dabat hostia, carne.
そして、一族の者に誕生日の塩蔵豚肉を供し、もし犠牲獣が与えてくれるなら、そこに新鮮な肉が加わった。
§11.86cognatorum aliquis titulo ter consulis atque §11.87castrorum imperiis et dictatoris honore §11.88functus ad has epulas solito maturius ibat,
一族の誰かで、三度の執政官の称号や、軍営の指揮権、独裁官の栄誉を務めた者が、この宴へと、いつもより早めに向かったものだ。
§11.89erectum domito referens a monte ligonem.
開墾された山から、鍬を肩に担いで戻りながら。
§11.90cum tremerent autem Fabios durumque Catonem §11.91et Scauros et Fabricium, rigidique severos §11.92censoris mores etiam collega timeret, §11.93nemo inter curas et seria duxit habendum, §11.94qualis in Oceani fluctu testudo nataret, §11.95clarum Troiugenis factura et nobile fulcrum;
人々がファビウス一族や、峻厳なカトー、スカウルス一族やファブリキウスに恐れおののき、厳格な監察官の厳しい道徳を同僚(監察官)さえも恐れていた時代に、大洋の波間にいかなる亀が泳いでいるかを、トロイアの末裔たる貴族たちの寝台の脚を華麗で高貴なものにするために、考慮すべき事柄や重大事の中に含めるべきだと考えた者は誰もいなかった。
§11.96sed nudo latere et parvis frons aerea lectis §11.97vile coronati caput ostendebat aselli, §11.98ad quod lascivi ludebant ruris alumni:
しかし、側部がむき出しで小さな寝台の、青銅製の前面プレートには、花冠を飾られた安っぽい小さなロバの頭部が表されており、その傍らで田舎のやんちゃな子供たちが戯れていた。
§11.99tales ergo cibi, qualis domus atque supellex.
したがって、食べ物も、家や家具にふさわしいものであった。
§11.100Tunc rudis et Graias mirari nescius artes §11.101urbibus eversis praedarum in parte reperta §11.102magnorum artificum frangebat pocula miles,
当時、野暮でギリシアの芸術を称賛することを知らなかった兵士は、敵の都市が破壊されて手に入れた戦利品の中に、偉大な芸術家の手による杯を見つけると、それを叩き壊した。
§11.103ut phaleris gauderet equus caelataque cassis §11.104Romuleae simulacra ferae mansuescere iussae §11.105imperii fato, geminos sub rupe Quirinos, §11.106ac nudam effigiem clipeo venientis et hasta §11.107pendentisque dei perituro ostenderet hosti,
馬がその馬具を喜ぶように、また、彫刻された兜が、帝国の宿命によって大人しくなるよう命じられたロムルスの野獣の姿や、岩の下の双子のキリヌス、そして盾と槍を持って、いまにも宙に舞い降りんとする神の裸の姿を、滅びゆく敵に示すことができるように。
§11.108ponebant igitur Tusco farrata catino:
それゆえ、彼らはエトルリア製の粘土の皿で、大麦の粥を供した。
§11.109argenti quod erat, solis fulgebat in armis,
彼らが持っていた銀といえば、武具においてのみ輝いていた。
§11.110omnia tunc, quibus invideas si lividulus sis.
当時はすべてが、もしお前が少しでも嫉妬深い人間なら、羨むようなものであった。
§11.111templorum quoque maiestas praesentior, et vox §11.112nocte fere media mediamque audita per urbem §11.113litore ab Oceani Gallis venientibus et dis §11.114officium vatis pergentibus, his monuit nos,
神殿の威厳もまたより身近に感じられ、また、ほぼ真夜中に、そして都市のただ中で聞こえた声は、ガリア人が大洋の岸辺から迫りつつあることを告げ、神々が預言者の役割を果たされたのだが、これらの神々によって我々に警告を与えたのである。
§11.115hanc rebus Latiis curam praestare solebat §11.116fictilis et nullo violatus Iuppiter auro.
ラティウムの事柄に対してこのような配慮を示していたのは、粘土で作られ、金によって汚されていなかったユピテルであった。
§11.117Illa domi natas nostraque ex arbore mensas §11.118tempora viderunt;
あの時代は、我が家で育った、我が国の木から作られたテーブルを見ていた。
hos lignum stabat ad usus, §11.119annosam si forte nucem deiecerat Eurus,
もし東風がたまたま樹齢を重ねたクルミの木を倒したなら、その木材がこのような用途のために備えられていた。
§11.120at nunc divitibus cenandi nulla voluptas, §11.121nil rhombus, nil damma sapit, putere videntur §11.122unguenta atque rosae, latos nisi sustinet orbes
しかし今や、富裕な者たちにとって食事の喜びはまったくなく、イシガレイも、シカもまったく味がせず、悪臭を放つように思われる、香油も薔薇も。
§11.123grande ebur et magno sublimis pardus hiatu
もし、丸い天板を支えるのが、巨大な象牙と、大きな口を開けて威嚇する高価な豹ではないならば。
§11.124dentibus ex illis quos mittit porta Syenes §11.125et Mauri celeres et Mauro obscurior Indus, §11.126et quos deposuit Nabataeo belua saltu §11.127iam nimios capitique graves, hinc surgit orexis,
シエネの関門や、俊敏なマウリ人、あるいはマウリ人よりも肌の黒いインド人が送り出す牙、また、ナバテアの森で巨獣が、今や多すぎて頭に重くなったために落としたあの牙から作られた豹が。
§11.128hinc stomacho vires;
これによって食欲が湧き、これによって胃袋に力がみなぎるのだ。
nam pes argenteus illis, §11.129anulus in digito quod ferreus, ergo superbum
というのも彼らにとって、銀の(テーブルの)脚などは、指に鉄の指輪をはめているようなものだからだ。
§11.130convivam caveo, qui me sibi comparat et res §11.131despicit exiguas, adeo nulla uncia nobis
それゆえ、私を自分と比較し、私のささやかな財産を軽蔑するような、傲慢な客人は御免被る。
§11.132est eboris, nec tessellae nec calculus ex hac
実際、我が家には象牙など一オンスもなく、この素材で作られたサイコロも、盤の駒もない。
§11.133materia, quin ipsa manubria cultellorum §11.134ossea.
それどころか、ナイフの柄そのものが骨製なのだ。
non tamen his ulla umquam obsonia fiunt §11.135rancidula aut ideo peior gallina secatur.
だが、これらのせいで、おかずが少しでも傷むことはないし、鶏肉が切りにくくなるわけでもない。
§11.136sed nec structor erit cui cedere debeat omnis §11.137pergula, discipulus Trypheri doctoris, aput quem
また、すべての養成所がひれ伏すべき料理切り分け人もいない。
§11.138sumine cum magno lepus atque aper et pygargus
彼は、トリュペルス先生の弟子であって、その先生のもとでは、大きな豚の乳房とともに、野ウサギや、猪や、カモシカが(木製の模造品で)切り分けられているのだ。

語釈・文法注

  1. 11.75nec metuenda tibi, siccatum frigore postquam / autumnum et crudi posuere pericula suci. — 接続詞 `postquam`(〜の後で)が導く従属節の中で、動詞 `posuere`(= `posuerunt`)の主語は直前の名詞 `mala`(りんご)であり、その目的語は `autumnum`(秋の湿気)と `pericula`(危険)である。主格の `mala` が「(寒さで乾燥した)秋の気配と、未熟な果汁の危険を捨て去った」という擬人化された表現として解釈される。
  2. 11.93nemo inter curas et seria duxit habendum, — 動詞 `duxit`(考えた、みなした)は、対格不定詞句 `[qualis ... testudo nataret] habendum [esse] inter curas` を目的語に取る。間接疑問節 `qualis... nataret`(どのような亀が泳いでいるか)が、省略された `esse` とともに動名詞(受動未来分詞) `habendum`(考慮されるべき)の意味上の主語として機能している。
  3. 11.103ut phaleris gauderet equus caelataque cassis / Romuleae simulacra ferae mansuescere iussae / imperii fato, geminos sub rupe Quirinos, / ac nudam effigiem clipeo venientis et hasta / pendentis dei perituro ostenderet hosti, — 目的節 `ut... ostenderet` 内の主語は `cassis`(兜)であり、動詞 `ostenderet`(示す)は3つの対格目的語を取る。すなわち、1) `simulacra`(雌狼の姿)、2) `Quirinos`(双子のロムルスとレムス)、3) `nudam effigiem`(マールス神の裸の像)。`Romuleae... ferae` および `pendentis dei` はそれぞれ属格で、目的語の名詞を修飾している。
  4. 11.114his monuit nos, — 代名詞の奪格形 `his` は、文脈上、直前の `dis`(神々、男性複数)を指す手段の奪格(または行為者の奪格に準ずるもの)として機能しており、「これらの神々によって(警告した)」と解釈される。事物を指す中性複数として「これらの出来事によって」と取ることも可能だが、神々の直接的な介入を強調する文脈に適合する。

この箇所を引用する

ユウェナリス, 風刺詩 §11.69-11.138. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1276.phi001.humanitext-lat2:11.69-11.138

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。