§11.69asparagi, posito quos legit vilica fuso;
(そして山から)アスパラガスが届く。 それは農荘の女監督が糸車を置いて摘んできたものだ。
さらに、ねじった干し草に包まれて温かい、大きな卵が、それを生んだ雌鶏とともに用意されている。
§11.72parte anni quales fuerant in vitibus uvae, §11.73Signinum Syriumque pirum, de corbibus isdem §11.74aemula Picenis et odoris mala recentis
そして、一年のうちのいくばくかの期間、保存されていた、まるでぶどうの房のままであった頃のようなぶどう、シグニア産およびシリア産の梨、また同じ籠からは、ピケヌム産のものと競い合う、新鮮な香りのりんごもある。
これらは、寒さによって秋の湿気が乾かされ、未熟な果汁の危険性が捨て去られた後であるから、お前にとって恐れるに足りない。
Curius parvo quae legerat horto §11.79ipse focis brevibus ponebat holuscula, quae nunc
クリウスは、自ら小さな庭で摘んだささやかな野菜を、みずから狭い暖炉にかけた。
§11.80squalidus in magna fastidit compede fossor,
それを、今や、大きな足枷をはめられた小汚い掘削囚が嫌悪している。
§11.81qui meminit calidae sapiat quid vulva popinae.
その男は、温かい居酒屋の豚の子宮がどんな味がするかを覚えているのだ。
粗い格子に吊るされた塩蔵の豚の背肉を、かつては祝祭日のために取っておくのが慣習であった。
そして、一族の者に誕生日の塩蔵豚肉を供し、もし犠牲獣が与えてくれるなら、そこに新鮮な肉が加わった。
§11.86cognatorum aliquis titulo ter consulis atque §11.87castrorum imperiis et dictatoris honore §11.88functus ad has epulas solito maturius ibat,
一族の誰かで、三度の執政官の称号や、軍営の指揮権、独裁官の栄誉を務めた者が、この宴へと、いつもより早めに向かったものだ。
§11.89erectum domito referens a monte ligonem.
開墾された山から、鍬を肩に担いで戻りながら。
§11.90cum tremerent autem Fabios durumque Catonem §11.91et Scauros et Fabricium, rigidique severos §11.92censoris mores etiam collega timeret, §11.93nemo inter curas et seria duxit habendum, §11.94qualis in Oceani fluctu testudo nataret, §11.95clarum Troiugenis factura et nobile fulcrum;
人々がファビウス一族や、峻厳なカトー、スカウルス一族やファブリキウスに恐れおののき、厳格な監察官の厳しい道徳を同僚(監察官)さえも恐れていた時代に、大洋の波間にいかなる亀が泳いでいるかを、トロイアの末裔たる貴族たちの寝台の脚を華麗で高貴なものにするために、考慮すべき事柄や重大事の中に含めるべきだと考えた者は誰もいなかった。
§11.96sed nudo latere et parvis frons aerea lectis §11.97vile coronati caput ostendebat aselli, §11.98ad quod lascivi ludebant ruris alumni:
しかし、側部がむき出しで小さな寝台の、青銅製の前面プレートには、花冠を飾られた安っぽい小さなロバの頭部が表されており、その傍らで田舎のやんちゃな子供たちが戯れていた。
§11.99tales ergo cibi, qualis domus atque supellex.
したがって、食べ物も、家や家具にふさわしいものであった。
§11.100Tunc rudis et Graias mirari nescius artes §11.101urbibus eversis praedarum in parte reperta §11.102magnorum artificum frangebat pocula miles,
当時、野暮でギリシアの芸術を称賛することを知らなかった兵士は、敵の都市が破壊されて手に入れた戦利品の中に、偉大な芸術家の手による杯を見つけると、それを叩き壊した。
§11.103ut phaleris gauderet equus caelataque cassis §11.104Romuleae simulacra ferae mansuescere iussae §11.105imperii fato, geminos sub rupe Quirinos, §11.106ac nudam effigiem clipeo venientis et hasta §11.107pendentisque dei perituro ostenderet hosti,
馬がその馬具を喜ぶように、また、彫刻された兜が、帝国の宿命によって大人しくなるよう命じられたロムルスの野獣の姿や、岩の下の双子のキリヌス、そして盾と槍を持って、いまにも宙に舞い降りんとする神の裸の姿を、滅びゆく敵に示すことができるように。
§11.108ponebant igitur Tusco farrata catino:
それゆえ、彼らはエトルリア製の粘土の皿で、大麦の粥を供した。
§11.109argenti quod erat, solis fulgebat in armis,
彼らが持っていた銀といえば、武具においてのみ輝いていた。
§11.110omnia tunc, quibus invideas si lividulus sis.
当時はすべてが、もしお前が少しでも嫉妬深い人間なら、羨むようなものであった。
§11.111templorum quoque maiestas praesentior, et vox §11.112nocte fere media mediamque audita per urbem §11.113litore ab Oceani Gallis venientibus et dis §11.114officium vatis pergentibus, his monuit nos,
神殿の威厳もまたより身近に感じられ、また、ほぼ真夜中に、そして都市のただ中で聞こえた声は、ガリア人が大洋の岸辺から迫りつつあることを告げ、神々が預言者の役割を果たされたのだが、これらの神々によって我々に警告を与えたのである。
ラティウムの事柄に対してこのような配慮を示していたのは、粘土で作られ、金によって汚されていなかったユピテルであった。
あの時代は、我が家で育った、我が国の木から作られたテーブルを見ていた。
hos lignum stabat ad usus, §11.119annosam si forte nucem deiecerat Eurus,
もし東風がたまたま樹齢を重ねたクルミの木を倒したなら、その木材がこのような用途のために備えられていた。
§11.120at nunc divitibus cenandi nulla voluptas, §11.121nil rhombus, nil damma sapit, putere videntur §11.122unguenta atque rosae, latos nisi sustinet orbes
しかし今や、富裕な者たちにとって食事の喜びはまったくなく、イシガレイも、シカもまったく味がせず、悪臭を放つように思われる、香油も薔薇も。
§11.123grande ebur et magno sublimis pardus hiatu
もし、丸い天板を支えるのが、巨大な象牙と、大きな口を開けて威嚇する高価な豹ではないならば。
§11.124dentibus ex illis quos mittit porta Syenes §11.125et Mauri celeres et Mauro obscurior Indus, §11.126et quos deposuit Nabataeo belua saltu §11.127iam nimios capitique graves, hinc surgit orexis,
シエネの関門や、俊敏なマウリ人、あるいはマウリ人よりも肌の黒いインド人が送り出す牙、また、ナバテアの森で巨獣が、今や多すぎて頭に重くなったために落としたあの牙から作られた豹が。
§11.128hinc stomacho vires;
これによって食欲が湧き、これによって胃袋に力がみなぎるのだ。
nam pes argenteus illis, §11.129anulus in digito quod ferreus, ergo superbum
というのも彼らにとって、銀の(テーブルの)脚などは、指に鉄の指輪をはめているようなものだからだ。
それゆえ、私を自分と比較し、私のささやかな財産を軽蔑するような、傲慢な客人は御免被る。
§11.132est eboris, nec tessellae nec calculus ex hac
実際、我が家には象牙など一オンスもなく、この素材で作られたサイコロも、盤の駒もない。
non tamen his ulla umquam obsonia fiunt §11.135rancidula aut ideo peior gallina secatur.
だが、これらのせいで、おかずが少しでも傷むことはないし、鶏肉が切りにくくなるわけでもない。
§11.136sed nec structor erit cui cedere debeat omnis §11.137pergula, discipulus Trypheri doctoris, aput quem
また、すべての養成所がひれ伏すべき料理切り分け人もいない。
§11.138sumine cum magno lepus atque aper et pygargus
彼は、トリュペルス先生の弟子であって、その先生のもとでは、大きな豚の乳房とともに、野ウサギや、猪や、カモシカが(木製の模造品で)切り分けられているのだ。