味方し、もし皇帝の無警戒な老境が不意を打たれていたならば、彼らはまさにこの時刻に、セイアヌスをアウグストゥスと呼んでいただろう。
ずいぶん前から、すなわち我々が投票権を誰にも売らなくなって以来、民衆は関心事をすべて放り出してしまった。
nam qui dabat olim §10.79imperium fasces legiones omnia, nunc se §10.80continet atque duas tantum res anxius optat, §10.81panem et circenses.
かつては支配権、執政官の束棒、軍団、その他すべてを与えていた民衆が、今や自らを抑制し、ただ二つのものだけを熱狂的に切望している、すなわち、パンとサーカス(円形競技場の見世物)だ。
Perituros audio multos.
「多くの者が破滅するだろうと聞いている。
§10.82nil dubium, magna est fornacula.
」「間違いない、大きな炉が燃えているのだから。
‘pallidulus mi §10.83Bruttidius meus ad Martis fuit obvius aram;
」「私のブルッティディウスが、少し青ざめてマールスの祭壇のところで私に出くわした。
私は非常に恐れている、敗北したアイアースが、不十分な弁護をされたとして復讐を果たすのではないかと。
’ ‘curramus praecipites et §10.86dum iacet in ripa, calcemus Caesaris hostem.
」「大急ぎで走って行こう、そして彼が岸に横たわっている間に、カエサルの敵を踏みつけにしよう。
’ §10.87‘sed videant servi, ne quis neget et pavidum in ius
」「だが、奴隷たちに見てもらうことにしよう。
§10.88cervice obstricta dominum trahat.
誰もがそれを否定できず、怯える主人を首に縄をかけられた状態で法廷に引きずり出すことがないように。
’ Hi sermones §10.89tunc de Seiano, secreta haec murmura vulgi,
」これらが当時のセイアヌスに関する会話であり、大衆の密かな囁きであった。
§10.90visne salutari sicut Seianus, habere §10.91tantundem, atque illi summas donare curules, §10.92illum exercitibus praeponere, tutor haberi §10.93principis angusta Caprearum in rupe sedentis
君はセイアヌスのように挨拶され、それと同等の富を持ち、あの男のように最高位の象牙の椅子を授け、軍隊の長に据えられ、カルデア人の一団とともにカプレアエの狭い岩礁に鎮座している皇帝の後見人と見なされたいか。
君は確かにジャベリン、コホルス、一流の騎士たち、近衛兵の陣営を望むだろう。
quidni
それを望まないはずがあろうか。
§10.96haec cupias? et qui nolunt occidere quemquam,
誰一人殺したくない者でさえ、その力を持つことは望むものだ。
§10.97posse volunt, sed quae praeclara et prospera tanti, §10.98ut rebus laetis par sit mensura malorum?
しかし、いかなる輝かしく幸運な事柄が、幸福なことに対して災難の尺度が等しくなるほど、それほどの価値があるというのか。
§10.99huius qui trahitur praetextam sumere mavis, §10.100an Fidenarum Gabiorumque esse potestas §10.101et de mensura ius dicere, vasa minora §10.102frangere pannosus vacuis aedilis Vlubris?
この引きずられていく男の『縁取りのあるトガ』を身につけるのを好むか、それともフィデナエやガビィの地方長官となり、分量の是非について判決を下し、基準に満たない器を叩き割る、ぼろをまとった、人気のないウルブラエの役人であることを望むか。
したがって、セイアヌスは何を願うべきだったのかを知らなかったのだ、と君は認めるだろう。
nam qui nimios optabat honores §10.105et nimias poscebat opes, numerosa parabat
過大な名誉を望み、過大な富を求めた者は、高き塔の数多くの階層を準備していたのだ。
そこから、より高い転落と、押し倒されたときの凄まじく凄惨な破滅が生じるために。
§10.108quid Crassos, quid Pompeios evertit et illum, §10.109ad sua qui domitos deduxit flagra Quirites?
クラッススたちを、ポンペイウスたちを、そして服従させたローマ市民を自らの鞭へと引きずり込んだあの男を破滅させたものは何か。
それはまぎれもなく、あらゆる手段をもって求められた最高位であり、悪意ある神々によって聞き届けられた大いなる誓願である。
§10.112ad generum Cereris sine caede ac vulnere pauci §10.113descendunt reges et sicca morte tyranni.
ケレースの婿のもとへ、殺害も傷もなしに下っていく王たちは少なく、独裁者たちも血を流さずに死ぬことはほとんどない。
§10.114Eloquium ac famam Demosthenis aut Ciceronis §10.115incipit optare et totis quinquatribus optat §10.116quisquis adhuc uno parcam colit asse Minervam,
デモステネスやキケロの雄弁と名声を、一アスの授業料で質素なミネルウァをまだ信仰しているすべての生徒が、クィンクアトルスの祭りの期間中ずっと願い始める。
§10.117quem sequitur custos augustae vernula capsae.
彼の後ろには、尊い本箱を抱えた小間使いの奴隷が従っている。
§10.118eloquio sed uterque perit orator, utrumque
しかし、両者とも雄弁のゆえに滅びた。
§10.119largus et exundans leto dedit ingenii fons.
豊かで溢れんばかりの才能の泉が、両者を死へと追いやったのだ。
§10.120ingenio manus est et cervix caesa, nec umquam
才能のゆえに、手と首が切り落とされた。
§10.121sanguine causidici maduerunt rostra pusilli.
取るに足らない訴訟弁護士の血で演壇が濡れることは決してなかった。
§10.122o fortunatam natam me consule Romam
:
『おお、わが執政官の年に生まれし、幸運なるローマよ!
』もしキケロがすべての言葉をこのように言っていたならば、アントニウスの剣を軽蔑し得ただろう。
§10.125quam te, conspicuae divina Philippica famae,
私は、第一のもののすぐ後に続く、あの顕著な名声を持つ神々しい Philippica よ、君の書巻をめくることを、目で見なければならない詩作品よりも好む。
§10.126volvens a prima quae proxima, saevus et illum §10.127exitus eripuit, quem mirabantur Athenae §10.128torrentem et pleni moderantem frena theatri.
また、アテナイの人々がその奔流のごとき弁舌を驚嘆し、満員の劇場の手綱を操るのを見た、あの男をも、残酷な最期が奪い去った。
§10.129dis ille adversis genitus fatoque sinistro,
彼は、神々に見放され、不吉な運命のもとに生まれたのだ。
§10.130quem pater ardentis massae fuligine lippus §10.131a carbone et forcipibus gladiosque paranti §10.132incude et luteo Vulcano ad rhetora misit.
燃え盛る金属塊の煤で目を赤くした父が、炭や火箸、剣を作る金床、泥にまみれたウルカヌスから、彼を弁論術の教師のもとへと送り出したのだ。
§10.133Bellorum exuviae, truncis adfixa tropaeis §10.134lorica et fracta de casside buccula pendens §10.135et curtum temone iugum victaeque triremis §10.136aplustre et summo tristis captivus in arcu
戦争の戦利品、切り株の戦勝記念碑に打ち付けられた胸当て、割れた兜から垂れ下がる頬当て、軸の折れた戦車、征服された三段橈船の船尾飾り、凱旋門の頂上にたたずむ悲しげな捕虜。
§10.137humanis maiora bonis creduntur.
これらは人間の通常の善を超えるものと信じられている。
ad hoc se §10.138Romanus Graiusque et barbarus induperator §10.139erexit, causas discriminis atque laboris
このために、ローマ、ギリシア、そして野蛮人の将帥たちは自らを奮い立たせ、そこから危険と労苦の原因を得た。
§10.140inde habuit; tanto maior famae sitis est quam
名声に対する渇望は、徳に対するそれよりも、それほどまでに大きい。
§10.141virtutis, quis enim virtutem amplectitur ipsam, §10.142praemia si tollas? patriam tamen obruit olim
なぜなら、報酬を取り去ってしまえば、誰が徳そのものを抱擁するだろうか。
しかし、かつて少数の者の栄光、そして彼らの灰を守る墓石に刻まれるであろう名誉と称号への渇望が、祖国を破滅させた。
§10.145discutienda valent sterilis mala robora fici,
その墓石を打ち砕くには、実の結ばない野いちじくのたくましい根があれば十分なのだ。
§10.146quandoquidem data sunt ipsis quoque fata sepulcris.
墓そのものにも運命が与えられているのだから。
§10.147Expende Hannibalem;
ハンニバルを天秤にかけてみよ。
quot libras in duce summo §10.148invenies? hic est, quem non capit Africa Mauro
偉大な将軍の中に、君は何ポンドの目方を見出すだろうか。 アフリカの地も収まりきらない、この男の中に。