§10.1omnibus in terris, quae sunt a Gadibus usque §10.2Auroram et Gangen, pauci dinoscere possunt §10.3vera bona atque illis multum diversa, remota §10.4erroris nebula, quid enim ratione timemus §10.5aut cupimus? quid tam dextro pede, concipis, ut te §10.6conatus non paeniteat votique peracti?
ガデースから遥か極東やガンゲス川に至るまでのすべての土地において、誤謬の霧が取り除かれた状態で、真の善と、それとは大いに異なり、かけ離れたものとを明確に区別できる者はごくわずかしかいない。 なぜなら、われわれは理性に基づいて何を恐れ、あるいは望むというのか。 君は、自分の試みや願いが叶えられたことを後悔しないほど幸先よく、いったい何を企てるというのか。
§10.7evertere domos totas optantibus ipsis
神々は、人間自身の望むがままに、家全体を破滅させることもいとわない。
平和な市民生活においても、軍務においても、身を滅ぼすようなものが求められている。
torrens dicendi copia multis §10.10et sua mortifera est facundia, viribus ille §10.11confisus periit admirandisque lacertis,
多くの者にとって、奔流のような弁舌の才能と自らの雄弁さが命取りとなる。 あの男は、自らの力と驚異的な腕力を過信して破滅した。
§10.12sed plures nimia congesta pecunia cura §10.13strangulat et cuncta exuperans patrimonia census §10.14quanto delphinis ballaena Britannica maior,
しかし、より多くの者を窒息させるのは、過剰な配慮によって積み上げられた富であり、ブリタニアの鯨がイルカよりもどれほど大きいかというのと同程度に、あらゆる相続財産を凌駕する巨万の富である。
§10.15temporibus diris igitur iussuque Neronis §10.16Longinum et magnos Senecae praedivitis hortos §10.17clausit et egregias Lateranorum obsidet aedes
それゆえ、恐るべき時代、ネロの命令によって、一隊の兵士全員がロンギヌスを閉じ込め、大富豪セネカの広大な庭園を、そしてラテラヌス一族の壮麗な邸宅を包囲したのだ。
§10.18tota cohors: rarus venit in cenacula miles.
屋根裏部屋に兵士がやって来ることは、まれである。
§10.19pauca licet portes argenti vascula puri §10.20nocte iter ingressus, gladium centumque timebis §10.21et motae ad lunam trepidans harundinis umbram
たとえ君が、彫刻のない無垢の銀の器をほんの数個しか携えていなくとも、夜間に旅に出れば、剣と強盗を恐れることになり、月光に揺れる一本の葦の影にさえ怯えることになるだろう。
§10.22cantabit vacuus coram latrone viator.
これに対して、身軽な旅人は強盗の目の前でも歌を歌うのだ。
§10.23Prima fere vota et cunctis notissima templis §10.24divitiae, crescant ut opes, ut maxima toto §10.25nostra sit arca foro.
すべての神殿において、最も一般的で、最もよく知られた最初の願いは、富であり、すなわち「財産が増えますように、わが金庫がフォーラム全体で最大のものとなりますように」というものである。
sed nulla aconita bibuntur
だが、土の器からトリカブトの毒が飲まれることはない。
宝石をちりばめた杯を取り上げ、広い黄金の器の中でセティヌス酒が輝くときこそ、それを恐れるがよい。
§10.28iamne igitur laudas quod de sapientibus alter §10.29ridebat, quotiens de limine moverat unum §10.30protuleratque pedem, flebat contrarius auctor?
それならば、賢者たちのうちの一方が、敷居から一歩を踏み出すたびに笑っていたこと、そしてもう一方の作者が逆に泣いていたことを、君は今や称賛するだろうか。
§10.31sed facilis cuivis rigidi censura cachinni:
しかし、手厳しい嘲笑による批判は誰にでも容易にできる。
§10.32mirandum est unde ille oculis suffecerit umor.
驚くべきなのは、もう一方の男の目に、あれほどの涙がどこから湧き出てきたのかということだ。
§10.33perpetuo risu pulmonem agitare solebat §10.34Democritus, quamquam non essent urbibus illis §10.35praetextae trabeae fasces lectica tribunal;
デモクリトスは絶えざる笑いで肺を動かしていた、たとえそれらの都市には、縁取りのあるトガ、長官の礼服、ファスケス、輿、裁判席などがなかったとしても。
§10.36quid si vidisset praetorem curribus altis §10.37extantem et medii sublimem pulvere circi §10.38in tunica Iovis et pictae Sarrana ferentem §10.39ex umeris aulaea togae magnaeque coronae §10.40tantum orbem, quanto cervix non sufficit ulla?
もし彼が、高い戦車の上に立ち上がり、キルクス・マクシムスの砂塵のなかに高く聳え立ち、ユーピテルのチュニカを着て、両肩からティルスの刺繍入りトガという幕を垂らし、どんな首も支えきれないほどの巨大な円を持つ、大きな冠を戴いた法務官を見たならば、いったいどう思ったことか。
§10.41quippe tenet sudans hanc publicus et, sibi consul §10.42ne placeat, curru servus portatur eodem,
なにしろ、汗だくになった公設の奴隷がこの冠を支えており、しかも執政官がうぬぼれないようにと、同じ戦車にその奴隷が乗せられているのだから。
§10.43da nunc et volucrem, sceptro quae surgit eburno, §10.44illinc cornicines, hinc praecedentia longi §10.45agminis officia et niveos ad frena Quirites, §10.46defossa in loculos quos sportula fecit amicos,
さらに、象牙の笏の上に聳え立つ鳥を、またあちらには角笛吹きたちを、こちらには先導する長い行列の廷臣たちと、手綱のそばを行く白いトガを着た市民たちを加えよ、彼らは、財布の中に深く埋め込まれた施し物によって友人となった者たちなのだ。
§10.47tunc quoque materiam risus invenit ad omnis §10.48occursus hominum, cuius prudentia monstrat §10.49summos posse viros et magna exempla daturos §10.50vervecum in patria crassoque sub aere nasci.
当時でさえ、彼は人々と行き違うたびに、あらゆる事柄に笑いの種を見出していた。 彼の思慮深さが示しているのは、最も卓越した人々、そして偉大な模範を示す人々が、愚か者の故郷や、淀んだ空気の下でも生まれ得るということだ。
§10.51ridebat curas nec non et gaudia vulgi, §10.52interdum et lacrimas, cum Fortunae ipse minaci §10.53mandaret laqueum mediumque ostenderet unguem.
彼は大衆の心配事だけでなく、その喜びをも笑い飛ばし、時にはその涙さえも笑った。 彼は脅しをかける運命の女神に対しては、首吊り縄を送りつけ、中指を突き立ててみせたのだ。
§10.54Ergo supervacua aut quae perniciosa petuntur §10.55propter quae fas est genua incerare deorum!
それゆえ、そのために神々の膝に蝋で貼り付けることが許されている事柄は、余計なものか、あるいは有害なものなのだ。
§10.56quosdam praecipiat subiecta potentia magnae §10.57invidiae, mergit longa atque insignis honorum
ある者たちを、巨大な嫉妬にさらされた権力が真っ逆さまに突き落とし、名誉を記した長大で顕著な記録板が彼らを破滅の淵に沈める。
§10.58pagina, descendunt statuae restemque sequuntur,
彼らの彫像は引きずり下ろされ、ロープの後に従う。
§10.59ipsas deinde rotas bigarum inpacta securis §10.60caedit et inmeritis franguntur crura caballis;
次いで、打ち下ろされた斧が二頭立て戦車の車輪そのものを叩き割り、罪のない馬たちの脚がへし折られる。
§10.61iam strident ignes, iam follibus atque caminis §10.62ardet adoratum populo caput et crepat ingens
今や火が音を立てて燃え、ふいごと炉によって、かつて民衆に崇拝されたあの頭部が燃え上がり、偉大なるセイアヌスが弾け散る。
次いで、世界で二番目の顔から、小さな水差し、平鉢、フライパン、おまるが作られるのだ。
§10.65pone domi laurus, duc in Capitolia magnum §10.66cretatumque bovem! Seianus ducitur unco §10.67spectandus, gaudent omnes: ‘quae labra, quis illi §10.68vultus erat! numquam, si quid mihi credis, amavi §10.69hunc hominem, sed quo cecidit sub crimine? quisnam §10.70delator? quibus indicibus, quo teste probavit?’ §10.71‘nil horum;
家に月桂樹を飾り、カピトリーウムの丘へ、白土を塗った大きな牡牛を引いていくがよい! セイアヌスが鉤に引かれて、見世物として連れて行かれる。 誰もが歓喜する。 「なんという唇、なんという顔つきだったことか! 私の言うことを信じるなら、私は決してあの男を好いてはいなかった。 それにしても、彼は何の罪で失脚したのか。 いったい誰が告発者なのか。 いかなる密告者、いかなる証人によって証明したのか」「いや、そんなものは何もない。
verbosa et grandis epistula venit §10.72a Capreis. ’
bene habet, nil plus interrogo.
言葉数の多い、長い手紙がカプレアエから届いたのだ」「なるほど結構、それ以上は何も聞くまい。
Sed quid §10.73turba Remi? sequitur fortunam ut semper et odit
しかし、レムスの烏合の衆はどうしているのか」「いつも通り運命に従い、有罪とされた者たちを憎んでいる。
§10.74damnatos, idem populus, si Nortia Tusco
同じ民衆が、もしノルティアがこのエトルリア人に味方し、