バシルスがどれほど多くの仲間を、ヒルルスがどれほど多くの被後見人を騙したか。
quot longa viros exorbeat uno §10.224Maura die, quot discipulos inclinet Hamillus;
モーラがどれほど多くの男を一日で吸い尽くすか、ハミッルスがどれほど多くの弟子を堕落させるか。
§10.225percurram citius quot villas possideat nunc §10.226quo tondente gravis iuveni mihi barba sonabat.
私が若者であったころに、その散髪によって私の重い髭が音を立てていたあの男が、今やどれほど多くの別荘を所有しているかを、私はより素早く数え上げることができるだろう。
§10.227ille umero, hic lumbis, hic coxa debilis;
ある者は肩が、この者は腰が、あの者は腿が衰えている。
ambos §10.228perdidit ille oculos et luscis invidet; huius §10.229pallida labra cibum accipiunt digitis alienis,
あの者は両目を失って片目の者を羨み、この者の蒼白な唇は他人の指から食べ物を受け取っている。
§10.230ipse ad conspectum cenae diducere rictum §10.231suetus hiat tantum ceu pullus hirundinis, ad quem
彼自身、食事を見ると口を大きく開けることに慣れており、ただツバメの雛のように口を開けている。
§10.232ore volat pleno mater ieiuna, sed omni
その雛に向けて、お腹をすかせた母親が口いっぱいに食べ物をくわえて飛んでくるのだ。
§10.233membrorum damno maior dementia, quae nec §10.234nomina servorum nec vultum agnoscit amici §10.235cum quo praeterita cenavit nocte, nec illos
しかし、身体のあらゆる喪失よりもひどいのは認知症であり、それは奴隷たちの名前も、昨夜一緒に食事をした友人の顔も認識せず、自分が産み、育てた子供たちさえ認識しない。
§10.236quos genuit, quos eduxit, nam codice saevo §10.237heredes vetat esse suos, bona tota feruntur §10.238ad Phialen;
なぜなら、非情な遺言書によって自分の子供たちが相続人になることを禁じ、全財産がピアレのもとへと運ばれるからだ。
tantum artificis valet halitus oris §10.239quod steterat multis in carcere fornicis annis.
長年売春宿の部屋に立っていたその女の、技巧に満ちた口の息吹は、それほどまでに強い力を持っている。
§10.240Ut vigeant sensus animi, ducenda tamen sunt §10.241funera natorum, rogus aspiciendus amatae §10.242coniugis et fratris plenaeque sororibus urnae.
たとえ心の感覚が健やかであっても、それでも執り行わねばならぬのは子供たちの葬儀であり、見つめねばならぬのは愛する妻や兄弟の火葬の薪、そして姉妹たちの遺灰で満ちた骨壺である。
§10.243haec data poena diu viventibus, ut renovata
これが長生きする者たちに与えられた刑罰である。
§10.244semper clade domus multis in luctibus inque §10.245perpetuo maerore et nigra veste senescant.
すなわち、常に一族の破滅が新しくなり、多くの悲哀と絶えざる嘆き、そして喪服のうちに老いていくことである。
ピュロスの王は、もし偉大なホメロスを少しでも信じるならば、カラスに次いで長命な生の模範であった。
§10.248felix nimirum, qui tot per saecula mortem §10.249distulit atque suos iam dextra conputat annos, §10.250quique novum totiens mustum bibit.
言うまでもなく幸運であった、あれほど多くの世代にわたって死を先延ばしにし、今や右手で自分の年齢を数え、何度も新しい果汁を飲んだのだから。
oro, parumper §10.251attendas quantum de legibus ipse queratur §10.252fatorum et nimio de stamine, cum videt acris §10.253Antilochi barbam ardentem, cum quaerit ab omni §10.254quisquis adest socius, cur haec in tempora duret §10.255quod facinus dignum tam longo admiserit aevo.
お願いだ、少しの間注意を向けてほしい、彼自身が運命の掟と長すぎる糸についていかに不満を漏らしているか、彼が勇敢なアンティロコスの髭が燃えるのを見るとき、また、居合わせるすべての仲間に、なぜ自分がこれほどの時まで生きながらえるのか、これほど長い寿命に値するいかなる罪を自分が犯したのかと問いかけるときに。
§10.256haec eadem Peleus, raptum cum luget Achillem, §10.257atque alius cui fas Ithacum lugere natantem.
これと全く同じことを、奪われたアキレウスを悼むペレウスも(言い)、また漂流するイタカの者を悼むことが許されたもう一人の者も言った。
§10.258incolumi Troia Priamus venisset ad umbras §10.259Assaraci magnis sollemnibus Hectore funus §10.260portante ac reliquis fratrum cervicibus inter §10.261Iliadum lacrimas, ut primos edere,planctus
もしトロイアが無事なまま、プリアモスがアッサラコスの亡霊のもとへ赴いていたなら、ヘクトルがその遺体を担ぎ、他の兄弟たちの肩に支えられ、イリオスの女たちの涙の中で、盛大な葬儀をもって葬られたであろう。
§10.262Cassandra inciperet scissaque Polyxena palla,
カッサンドラが最初の哀悼の声をあげ始め、ポリュクセネが衣服を切り裂いてそれに続いたであろう。
§10.263si foret extinctus diverso tempore, quo non §10.264coeperat audaces Paris aedificare carinas,
もし彼が、パリスが不敵な船を建造し始めるのとは異なる時期に死んでいたなら。
§10.265longa dies igitur quid contulit? omnia vidit
では、長寿は何をもたらしたか?
§10.266eversa et flammis Asiam ferroque cadentem.
彼はすべてが覆され、アジアが炎と剣によって滅びゆくのを見た。
§10.267tunc miles tremulus posita tulit arma tiara §10.268et ruit ante aram summi Iovis ut vetulus bos,
その時、震える老兵となった彼は、王冠を外して武器を手に取り、最高神ジュピターの祭壇の前で倒れた。
§10.269qui domini cultris tenue et miserabile collum §10.270praebet ab ingrato iam fastiditus aratro.
まるで年老いた雄牛が、主人の刃に対して細く哀れな首を差し出し、恩知らずな鋤から今や疎まれるように。
§10.271exitus ille utcumque hominis, sed torva canino
それがどのようなものであれ、あれは人間の死であった。
§10.272latravit rictu quae post hunc vixerat uxor.
しかし、彼より長く生きた妻は、犬のような口元で獰猛に吠え立てた。
§10.273Festino ad nostros et regem transeo Ponti
私は我が国の例へと急ぎ、ポントスの王やクロイソスを通り過ぎよう。
§10.274et Croesum, quem vox iusti facunda Solonis §10.275respicere ad longae iussit spatia ultima vitae.
クロイソスは、正義の人ソロンの雄弁な言葉によって、長い人生の最後の時間を顧みるよう命じられた男だ。
§10.276exilium et carcer Minturnarumque paludes §10.277et mendicatus victa Carthagine panis §10.278hinc causas habuere;
亡命、牢獄、ミントゥルナエの沼地、そして敗北したカルタゴで物乞いして得たパンは、ここに原因があった。
quid illo cive tulisset §10.279natura in terris, quid Roma beatius umquam, §10.280si circumducto captivorum agmine et omni §10.281bellorum pompa animam exhalasset opimam, §10.282cum de Teutonico vellet descendere curru?
大自然は地上に、ローマはかつて、あの市民よりも幸福なものを生み出しただろうか、もし捕虜の列を従え、戦争のすべてのきらびやかな行列の中で、豊かな魂を息引き取っていたなら、テウトネス族に対する勝利の戦車から降りようとしたまさにその時に?
§10.283provida Pompeio dederat Campania febres
先見の明あるカンパニアは、ポンペイウスに望ましい熱病を与えていた。
§10.284optandas, sed multae urbes et publica vota
しかし、多くの都市と公の祈りがそれに打ち勝った。
それゆえ、彼自身の、そして国家の運命は、生きながらえさせた頭部を、敗北した彼から奪い去った。
§10.287Lentulus, hac poena caruit ceciditque Cethegus §10.288integer, et iacuit Catilina cadavere toto.
この拷問をレントゥルスは免れ、この刑罰をケテグスは免れて五体満足のまま倒れ、カティリナは五体満足の死体となって横たわった。
§10.289Formam optat modico pueris, maiore puellis §10.290murmure, cum Veneris fanum videt, anxia mater §10.291usque ad delicias votorum.
心配性の母親は、ウェヌスの神殿を見ると、祈りの贅を尽くすほどに、息子たちには控えめな呟きで、娘たちにはより大きな呟きで美貌を望む。
cur tamen,
inquit,
「しかし、なぜ咎めるのですか」と彼女は言う。
§10.292corripias? pulchra gaudet Latona Diana.
「美しきディアナをラトナは喜んでいます。