§10.222quot Basilus socios, quot circumscripserit Hirrus §10.223pupillos; quot longa viros exorbeat uno §10.224Maura die, quot discipulos inclinet Hamillus; §10.225percurram citius quot villas possideat nunc §10.226quo tondente gravis iuveni mihi barba sonabat.
巴西卢斯欺骗了多少合伙人,希鲁斯欺骗了多少被监护人;莫拉在一天内榨干了多少男人,哈米卢斯败坏了多少弟子;我能更快地数清那个在我年轻时剃头时让我繁重的胡须沙沙作响的人,如今拥有多少庄园。
§10.227ille umero, hic lumbis, hic coxa debilis; ambos §10.228perdidit ille oculos et luscis invidet; huius §10.229pallida labra cibum accipiunt digitis alienis, §10.230ipse ad conspectum cenae diducere rictum §10.231suetus hiat tantum ceu pullus hirundinis, ad quem §10.232ore volat pleno mater ieiuna, sed omni §10.233membrorum damno maior dementia, quae nec §10.234nomina servorum nec vultum agnoscit amici §10.235cum quo praeterita cenavit nocte, nec illos §10.236quos genuit, quos eduxit, nam codice saevo §10.237heredes vetat esse suos, bona tota feruntur §10.238ad Phialen; tantum artificis valet halitus oris §10.239quod steterat multis in carcere fornicis annis.
那个人肩膀衰弱,这个人腰部无力,那个人大腿残疾;那个人双目失明并嫉妒独眼人;这个人的苍白嘴唇正从别人的手指中接受食物;他自己习惯于一看到晚宴就张大嘴巴,仅仅像燕子的雏鸟一样张着嘴,饥饿的母亲正衔着满嘴的食物飞向它;但在身体的所有丧失中,最严重的是失智,它既不认得奴里们的名字,也不认得昨晚曾一同共进晚餐的朋友的面容,甚至不认得那些他所生、所养的孩子;因为他用一份冷酷的遗嘱剥夺了自己孩子的继承权,全部财产都被转移给菲亚莱;那个在妓院的房间里伫立多年的狡黠女人的口中气息,竟有如此大的威力。
§10.240Ut vigeant sensus animi, ducenda tamen sunt §10.241funera natorum, rogus aspiciendus amatae §10.242coniugis et fratris plenaeque sororibus urnae.
即便心智的感官依然健全,然而仍然必须送走子女的葬礼,目睹心爱的妻子和兄弟的火葬柴堆,以及装满姐妹骨灰的骨灰瓮。
§10.243haec data poena diu viventibus, ut renovata §10.244semper clade domus multis in luctibus inque §10.245perpetuo maerore et nigra veste senescant.
这是给长寿者的惩罚,使得他们家门的灾祸不断更新,在无尽的悲哀和永远的哀恸及黑色丧服中老去。
皮洛斯之王——如果你对伟大的荷马有丝毫信任—— 一个寿命仅次于乌鸦的生命典范。
§10.248felix nimirum, qui tot per saecula mortem §10.249distulit atque suos iam dextra conputat annos, §10.250quique novum totiens mustum bibit.
他无疑是幸运的,延缓了死亡如此多个世代,如今已用右手计算自己的岁数,并且如此多次地畅饮新榨的葡萄汁。
oro, parumper §10.251attendas quantum de legibus ipse queratur §10.252fatorum et nimio de stamine, cum videt acris §10.253Antilochi barbam ardentem, cum quaerit ab omni §10.254quisquis adest socius, cur haec in tempora duret §10.255quod facinus dignum tam longo admiserit aevo.
我求你,稍稍留心他自己如何抱怨命运的法则和过长的生命线,当他看到勇敢的安提洛科斯那燃烧的胡须时,当他向每一个在场的同伴询问,为何自己竟活到这个时代,自己犯了什么罪,竟配得上如此长寿。
§10.256haec eadem Peleus, raptum cum luget Achillem, §10.257atque alius cui fas Ithacum lugere natantem.
同样的事情也发生在哀悼被夺走阿喀琉斯的佩琉斯身上,以及另一个获准哀悼漂流的伊萨卡人的人。
§10.258incolumi Troia Priamus venisset ad umbras §10.259Assaraci magnis sollemnibus Hectore funus §10.260portante ac reliquis fratrum cervicibus inter §10.261Iliadum lacrimas, ut primos edere,planctus §10.262Cassandra inciperet scissaque Polyxena palla, §10.263si foret extinctus diverso tempore, quo non §10.264coeperat audaces Paris aedificare carinas,
如果特洛伊完好无损,普里阿摩斯本可以走向阿萨拉科斯的阴间亡灵,享有盛大的葬礼,由赫克托尔抬着遗体,并由其他兄弟们用肩膀扛着,在特洛伊妇女的眼泪中,由卡珊德拉开始发出第一声哀号,波吕克塞娜也撕裂衣襟紧随其后,只要他死在另一个不同的时期,那时大胆的帕里斯还没有开始建造狂妄的船只。
§10.265longa dies igitur quid contulit? omnia vidit
那么,长寿究竟带给他什么?
§10.266eversa et flammis Asiam ferroque cadentem.
他目睹了一切被颠覆,亚洲在烈火与刀剑中覆灭。
§10.267tunc miles tremulus posita tulit arma tiara §10.268et ruit ante aram summi Iovis ut vetulus bos, §10.269qui domini cultris tenue et miserabile collum §10.270praebet ab ingrato iam fastiditus aratro.
那时,他这个战栗的士兵,摘下王冠,拿起了武器,倒在至高无上朱庇特的祭坛前,就像一头老牛,向主人的屠刀献上它瘦弱而可怜的脖颈,已被那无恩的犁铧所厌弃。
§10.271exitus ille utcumque hominis, sed torva canino §10.272latravit rictu quae post hunc vixerat uxor.
那好歹是一个人的结局,但在他之后活着的妻子,却用狗一样的嘴脸凶狠地吠叫。
§10.273Festino ad nostros et regem transeo Ponti §10.274et Croesum, quem vox iusti facunda Solonis §10.275respicere ad longae iussit spatia ultima vitae.
我急于转向我们自己的例子,而略过本都之王和克罗伊索斯,正义而善辩的梭伦曾命令后者要审视漫长生命的最后阶段。
§10.276exilium et carcer Minturnarumque paludes §10.277et mendicatus victa Carthagine panis §10.278hinc causas habuere;
流放、监狱和明图尔奈的沼泽,以及在被征服的迦太基乞讨来的面包,皆因长寿而起。
quid illo cive tulisset §10.279natura in terris, quid Roma beatius umquam, §10.280si circumducto captivorum agmine et omni §10.281bellorum pompa animam exhalasset opimam, §10.282cum de Teutonico vellet descendere curru?
在那位公民身上,大自然在地上曾孕育过什么更幸福的人,罗马曾有过什么更幸福的人,如果在带领俘虏队伍环行以及在战争的所有盛大仪式中,他已吐出了他富足的灵魂,在他正准备从条顿战车上走下来的时候?
§10.283provida Pompeio dederat Campania febres §10.284optandas, sed multae urbes et publica vota §10.285vicerunt: igitur Fortuna ipsius et urbis
有先见之明的坎帕尼亚曾给过庞培令人期盼的热病,但许多城市和公众的祈愿胜过了它:因此他自己和罗马的命运从战败的他身上夺去了那本被保全的头颅。
§10.286servatum victo caput abstulit, hoc cruciatu §10.287Lentulus, hac poena caruit ceciditque Cethegus §10.288integer, et iacuit Catilina cadavere toto.
伦图卢斯免受了这种折磨,策特古斯免受了这种刑罚而完整地倒下,卡提里纳也留着完整的尸体横躺在那里。
§10.289Formam optat modico pueris, maiore puellis §10.290murmure, cum Veneris fanum videt, anxia mater §10.291usque ad delicias votorum.
焦虑的母亲在看到维纳斯神殿时,为儿子祈求容貌只用微弱的低语,而为女儿则用更大的声音,甚至到了祈愿的奢求。
cur tamen,
inquit,
她说:“然而,为什么你要责怪我?
§10.292corripias? pulchra gaudet Latona Diana.
拉托娜就为美丽的迪亚娜感到高兴。