Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §99.1-99.8

子の死を嘆くマルルスへの叱責と慰めの書簡

195 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

著者はマルルスへ送った手紙をルキリウスと共有し、幼い子供を失って嘆くマルルスに対して、過去の恵みへの感謝を忘れず、人間の死すべき運命を毅然と受け入れるべきだと厳しく説く。

§99.1Epistulam, quam scripsi Marullo, cum filium parvulum amisisset et diceretur molliter ferre, misi tibi, in qua non sum solitum morem secutus nec putavi leniter illum debere tractari, cum obiurgatione esset quam solacio dignior.
私がマルルスに書いた手紙を、あなたに送る。 彼は幼い息子を失い、意気地なく耐えていると言われていたため、私はいつもの習慣に従わず、また彼は慰めよりも叱責に値したのだから、優しく扱われるべきだとは思わなかった。
Adflicto enim et magnum vulnus male fcrenti paulisper cedendum est;
というのも、打ちのめされ、大きな痛手を不甲斐なく耐えている者には、しばらくの間は譲歩しなければならない。
exsatiet se aut certe primum impetum effundat;
彼に自らを飽き足らせるか、あるいは少なくとも最初の衝動を吐き出させよ。
hi, qui sibi lugere sumpserunt, protinus castigentur et discant quasdam etiam lacrimarum ineptias esse.
これに対し、嘆くことを自らに課した者たちは、直ちに咎められ、涙の中にもある種の愚かしさがあることを学ぶべきである。
§99.2"Solacia expectas? Convicia accipe.
「あなたは慰めを期待しているのか。 非難を受け取るがよい。
Molliter tu fers mortem filii;
あなたは息子の死を意気地なく耐えている。
quid faceres, si amicum perdidisses? Decessit filius incertae spei, parvulus;
もし友を失っていたなら、どうするつもりか。 将来の不確かな、幼い息子が世を去ったのだ。
pusillum temporis periit.
失われたのは、ほんのわずかな時間である。
§99.3Causas doloris conquirimus et de fortuna etiam inique queri volumus, quasi non sit iustas querendi causas praebitura.
私たちは悲しみの原因を探し求め、運命に対しても不当に不平を言おうとする。 まるで、運命が不平を言う正当な原因を提供してくれないかのように。
At mehercules satis mihi iam videbaris animi habere etiam adversus solida mala, nedum ad istas umbras malorum, quibus ingemescunt homines moris causa.
しかし、誓って言うが、あなたは現実の災いに対してさえすでに十分な気力を持っていると私には思われていた。 ましてや、人々が慣習のために嘆き悲しむような、災いの影にすぎないものに対しては言うまでもない。
Quod damnorum omnium maximum est, si amicum perdidisses, danda opera erat, ut magis gauderes, quod habueras, quam maereres, quod amiseras.
もしあなたが友を失っていたなら――これはすべての損失のうちで最大のものであるが――、彼を失ったことを嘆くよりも、むしろ彼を持っていたことを喜ぶように努めるべきであった。
§99.4"Sed plerique non computant, quanta perceperint, quantum gavisi sint.
しかし、大半の人は、自分がどれほど多くを受け取り、どれほど喜んだかを計算に入れない。
Hoc habet inter reliqua mali dolor iste: non supervacuus tantum, sed ingratus est.
そのあなたの悲しみは、他の悪しき性質の中でもこれを持っている。 すなわち、無駄であるだけでなく、恩知らずなのだ。
Ergo quod habuisti talem amicum, periit opera? Tot annis, tanta coniunctione vitae, tam familiari studiorum societate nil actum est? Cum amico effers amicitiam? Et quid doles amisisse, si habuisse non prodest? Mihi crede, magna pars ex iis, quos amavimus,licet ipsos casus abstulerit, apud nos manet.
それなら、そのような友を持っていたという事実は、無駄骨に終わったのか。 これほど多くの年月、これほど緊密な生活の結びつき、これほど親密な学問の苦楽の共有において、何もなされなかったというのか。 あなたは友とともに友情をも葬り去るのか。 そして、持っていたことが有益でないなら、なぜ失ったことを悲しむのか。 私を信じよ、私たちが愛した人々の大部分は、たとえ偶然が彼ら自身を奪い去ったとしても、私たちのもとに留まっている。
Nostrum est, quod praeteriit, tempus nec quicquam est loco tutiore quam quod fuit.
過ぎ去った時間は私たちの精神にあり、かつてあったものほど安全な場所にあるものは何もない。
§99.5Ingrati adversus percepta spe futuri sumus, quasi non quod futurum est, si modo successerit nobis, cito in praeterita transiturum sit.
私たちは将来への希望のせいで、すでに受け取ったものに対して恩知らずになっている。 まるで、将来やってくるものが、たとえ首尾よく得られたとしても、すぐに過去へと移り変わってしまわないかのように。
Anguste fructus rerum determinat, qui tantum praesentibus laetus est;
現在あるものにのみ喜ぶ者は、事物の果実を狭く限定してしまっている。
et futura et praeterita delectant, haec exspectatione, illa memoria, sed alterum pendet et non fieri potest, alterum non potest non fuisse.
未来のものも過去のものも私たちを喜ばせる。 前者は期待によって、後者は記憶によって。 しかし、一方は宙づりであり、起こらないこともあり得るが、他方はかつて存在しなかったということはあり得ない。
"Quis ergo furor est certissimo excidere? Adquiescamus iis, quae iam hausimus, si modo non perforate animo hauriebamus et transmittente quicquid acceperat.
それなら、最も確実なものを失うとは、いかなる狂気か。 私たちはすでに汲み上げたものに満足しよう。 ただし、私たちが穴のあいた、受け取ったものを何でもそのまま通してしまう精神で汲み上げていたのでなければ。
§99.6Innumerabilia sunt exempla eorum, qui liberos iuvenes sine lacrimis extulerint, qui in senatum aut in aliquod publicum officium a rogo redierint et statim aliud egerint.
若い子供たちを涙を流さずに葬り去った人々、火葬の薪から元老院や何らかの公職へと戻り、直ちに他の仕事に携わった人々の例は、数え切れない。
Nec inmerito;
それも当然である。
nam primum supervacuum est dolere, si nihil dolendo proficias.
なぜなら、第一に、嘆くことによって何も得られないなら、嘆くことは無駄だからである。
Deinde iniquum est queri de eo, quod uni accidit, omnibus restat.
第二に、一人に起こり、すべての人に待ち受けていることについて不平を言うのは不当だからである。
Deinde desiderii stulta conquestio est, ubi minimum interest inter amissum et desiderantem.
第三に、失われた者とそれを慕う者との間にほとんど隔たりがない場合には、慕うことによる哀訴は愚かだからである。
Eo itaque aequiore animo esse debemus, quod quos amisimus, sequimur.
それゆえ、私たちはより平穏な心でいるべきである。 なぜなら、私たちが失った人々の後を、私たちは追うのだから。
§99.7"Respice celeritatem rapidissimi temporis, cogita brevitatem huius spatii, per quod citatissimi currimus, observa hunc comitatum generis humani eodem tendentis minimis intervallis distinctum, etiam ubi maxima videntur;
極めて速く流れる時間の迅速さを振り返り、私たちが非常に速く駆け抜けるこの直線の短さを考え、同じ場所へと向かう人類のこの隊列が、たとえ最も大きく見えるところでさえ、極めて小さな間隔で隔てられているにすぎないことに注目せよ。
quem putas perisse, praemissus est.
あなたが死んでしまったと思っている人は、先に行かされたのだ。
Quid autem dementius quam, cum idem tibi iter emetiendum sit, flere eum, qui antecessit? Fiet aliquis factum, quod non ignoravit futurum? Aut si mortem in homine non cogitavit, sibi inposuit.
しかし、あなた自身も同じ道を歩み終えねばならないというのに、先に行った人のために泣くことほど、愚かなことがあろうか。 人は、起こるであろうと知っていた出来事を嘆くだろうか。 あるいは、もし彼が人間における死を考えていなかったのなら、彼は自分を欺いていたのだ。
§99.8Fiet aliquis factum, quod aiebat non posse non fieri? Quisquis aliquem queritur mortuum esse, queritur hominem fuisse.
人は、起こらないわけにはいかないと自分で言っていた出来事を嘆くだろうか。 誰かが死んだと不平を言う者は、彼が人間であったことに対して不平を言っているのだ。
Omnis eadem condicio devinxit: cui nasci contigit, mori restat.
同じ条件がすべての人を縛っている。 生まれる運命にあった者には、死ぬことが残されているのだ。 」

語釈・文法注

  1. 99.1Adflicto — 非人称的に用いられている動形容詞(受動未来分詞)`cedendum est`(譲歩されるべきである)に伴う「行為者の与格(dative of agent)」、または「間接目的語の与格」である。ここでは「打ちのめされ、傷ついている者に対しては、しばらくの間は譲歩しなければならない(好きにさせておかねばならない)」という意味になる。
  2. 99.3danda opera erat — 反実仮想の条件文(`si amicum perdidisses`)の帰結節において、当為や義務を表す表現(動形容詞+`esse`)の直説法未完了過去が、接続法過去完了(`danda opera fuisset`)の代わりに用いられている。「(実際にはそうしなかったが)努力がなされるべきであった」という、過去における義務の不履行を表す慣用的表現である。
  3. 99.5haec ... illa — 指示代名詞 `hic` と `ille` の対比。直前の文中では `futura`(未来のもの)が先に、`praeterita`(過去のもの)が後に置かれているが、続く `haec exspectatione, illa memoria` では、`haec`(これら)が未来を(期待によって)、`illa`(あれら)が過去を(記憶によって)指している。通常の「`hic` = 後者、`ille` = 前者」という空間的配置ルールとは異なり、時間的に近い未来を `hic`(手前)、遠い過去を `ille`(彼方)として捉えている。
  4. 99.7Fiet — 写本上の `Fiet` は、§99.8 の冒頭にある `Flet aliquis` との並行関係、および文脈(悲しみの不条理さの告発)から、動詞 `flere`(泣く、嘆く)の三人称単数現在形 `flet` の誤記または異読として解釈される。したがって、「人は、起こるであろうと知っていた出来事を嘆くのだろうか」と訳すのが適当である。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §99.1-99.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:99.1-99.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。