Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §99.9-99.16

死の平等性と見せかけの哀悼に対する批判

196 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

著者は、人間の寿命は極めて短く、死は万人に平等に訪れる確実な不回避の事象であると論じる。その上で、肉親の死に伴う自然な悲しみの涙は否定しないが、他人の目を意識した誇示的で虚飾に満ちた哀悼を厳しく批判する。

§99.9Intervallis distinguimur, exitu aequamur.
私たちは時間の長さにおいて区別され、死において等しくされる。
Hoc quod inter primum diem et ultimum iacet, varium incertumque est: si molestias aestimes, etiam puero longum, si velocitatem, etiam seni angustum.
最初の日の最後の日の間に横たわるこの生は、多様であり不確かである。 もし労苦によって評価するなら、子供にとっても長く、もし速さによって評価するなら、老人にとっても短い。
Nihil non lubricum et fallax et omni tempestate mobilius.
滑りやすく、欺きに満ち、いかなる嵐よりも移ろいやすいものばかりである。
Iactantur cuncta et in contrarium transeunt iubente fortuna, et in tanta volutatione rerum humanarum nihil cuiquam nisi mors certum est.
すべては翻弄され、運命の命令によって反対のものへと移行する。 そして、人間界のこのような激しい動揺の中にあって、誰にとっても死以外に確実なものは何もない。
Tamen de eo queruntur omnes, in quo uno nemo decipitur.
それにもかかわらず、誰もが、そのことにおいてだけは誰も騙されない唯一のことについて不平を言う。
' Sed puer decessit.
「しかし、子供が死んだのだ。
' Nondum dico melius agi cum eo, qui cito vita defungitur;
」速くに人生を終える者の方がより良い状態にあるとは、まだ言わないでおこう。
ad eum transeamus, qui consenuit.
年老いた者の話に進むことにしよう。
§99.10Quantulo vincit infantem! Propone temporis profundi vastitatem et universum complectere, deinde hoc, quod aetatem vocamus humanam, conpara immenso;
彼はどれほど僅かな時間だけで乳児に勝っていることか! 深遠な時間の広大さを目の前に描き、全宇宙を包み込み、それから、私たちが人間の寿命と呼ぶこのものを、無限と比較せよ。
videbis, quam exiguum sit, quod optamus, quod cxtendimus.
私たちが望み、引き延ばそうとしているものが、いかに微小なものであるかが分かるだろう。
Ex hoc quantum lacrimae, quantum sollicitudines occupant!
この寿命のうち、どれほど多くを涙が、どれほど多くを不安が占めていることか!
§99.11Quantum mors, antequam veniat, optata, quantum valitudo, quantum timor! Quantum tenent aut rudes aut inutiles anni! Dimidium ex hoc edormitur.
死が、それが訪れる前に、どれほど望まれるか、健康がどれほどか、恐怖がどれほどか! 無知な、あるいは役に立たない歳月がどれほど多くを占有していることか! この半分は眠って過ごされる。
Adice labores, luctus, pericula, et intelleges etiam in longissima vita minimum esse, quod vivitur.
労働、嘆き、危険を加えよ。 そうすれば、最も長い人生においてさえ、実際に生きられている部分は極めてわずかであることを理解するだろう。
§99.12Sed quis tibi concedet non melius se habere eum, cui cito reverti licet, cui ante lassitudinem peractum est iter? Vita nec bonum nec malum est;
しかし、速やかに戻ることが許された者、疲労困憊する前に旅が終わった者の方が、より良い状態にないということを、誰があなたに同意するだろうか。 生は善でも悪でもない。
boni ac mali locus est.
善と悪の現れる場所である。
Ita nihil ille perdidit nisi aleam in damnum certiorem.
したがって、彼は損失へのより確実な賭け以外には、何も失わなかったのだ。
Potuit evadere modestus et prudens, potuit sub cura tua in meliora formari, sed, quod iustius timetur, potuit fieri pluribus similis.
彼は控えめで賢明な人間に育つこともできたかもしれないし、あなたの配慮のもとでより良い人間へと形成されることもできたかもしれない。 しかし、より正当に恐れられることとして、多くの人々と同様になることもあり得たのだ。
§99.13Aspice illos iuvenes, quos ex nobilissimis domibus in harenam luxuria proiecit;
非常に高貴な家柄から、放蕩が闘技場の砂へと投げ落としたあの若者たちを見よ。
aspice illos, qui suam alienamque libidinem exercent mutuo inpudici, quorum nullus sine ebrietate, nullus sine aliquo insigni flagitio dies exit;
互いに破廉恥でありながら、自分自身と他人の情欲を満たしている者たちを見よ。 彼らのうち、泥酔することなく、あるいは何か際立った悪行なしに終わる日は一日もない。
plus timeri quam sperari potuisse manifestum erit.
望まれることよりも恐れられることの方が多かったであろうことは明らかになるだろう。
"Non debes itaque causas doloris accersere nec levia incommoda indignando cumulare.
したがって、あなたは悲しみの原因を呼び寄せるべきではないし、些細な不都合を憤慨することによって積み上げるべきではない。
§99.14Non hortor, ut nitaris et surgas;
私はあなたに、努力して立ち上がるようにと勧めているのではない。
non tam male de te iudico, ut tibi adversus hoc totam putem virtutem advocandam.
私はあなたについて、このことに対して徳の全体を呼び出さねばならないと思うほどには、悪く評価してはいない。
Non est dolor iste, sed morsus;
それは苦痛ではなく、軽い疼きである。
tu illum dolorem facis.
あなたがそれを苦痛にしているのだ。
"Sine dubio multum philosophia profecit,si puerum nutrici adhuc quam patri notiorem animo forti desideras.
もしあなたが、父親よりもまだ乳母に馴染みのある子供を、強い心で悼んでいるのであれば、疑いなく哲学は大いに進歩したということになる。
§99.15Quid? Nunc ego duritiam suadeo et in funere ipso rigere vultum volo et animum ne contrahi quidem patior? Minime.
何だって? 今や私は冷酷さを勧め、葬儀そのものにおいて顔を硬直させることを望み、心が縮こまることさえ許さないというのだろうか。 とんでもない。
Inhumanitas est ista, non virtus, funera suorum isdem oculis, quibus ipsos, videre nec commoveri ad primam familiarium divulsionem.
それは不人情であって、徳ではない。 身内の葬儀を、彼ら自身を見るのと同じ目で見て、親しい人々との最初の引き裂かれに動揺しないというのは。
Puta autem me vetare;
だが、私が涙を禁じていると考えてみるがよい。
quaedam sunt sui iuris.
ある種のことはそれ自身の権利を持っている。
Excidunt etiam retinentibus lacrimae et animum profusae levant.
堪えている者たちからさえ、涙はこぼれ落ち、それらが流れ出ることは心を軽くする。
§99.16Quid ergo est? Permittamus illis cadere, non imperemus, fluat, quantum adfectus eiecerit, non quantum poscet imitatio.
それでは、どういうことか。 私たちは涙がこぼれるのを許そう、強制するのはやめよう。 感情が吐き出すだけの涙を流させよう、模倣が求めるだけの涙ではなく。
Nihil vero maerori adiciamus nec illum ad alienum augeamus exemplum.
私たちは悲しみに何も加えないようにしよう、また他人の例に合わせてそれを増大させないようにしよう。
Plus ostentatio doloris exigit quam dolor: quotus quisque sibi tristis est! Clarius, cum audiuntur, gemunt et taciti quietique dum secretum est, cum aliquos videre, in fletus novos excitantur.
悲しみの誇示は、実際の悲しみよりも多くのものを要求する。 自分自身のために悲しんでいる人がどれほどいるだろうか! 彼らは他人に聞かれている時には、より大きな声で呻く。 一人でいる時には沈黙して静かにしているのに、誰かを見ると、新たな涙を駆り立てられる。
Tunc capiti suo manus ingerunt, quod potuerant facere nullo prohibente liberius, tunc mortem comprecantur sibi, tunc lectulo devolvuntur;
その時彼らは、誰も邪魔しない時であればより自由にできたはずなのに、自分の頭に手を押し当て、その時自分自身に死を願い、その時ベッドから転げ落ちる。
sine spectatore cessat dolor.
観客がいなければ、悲しみは止むのだ。

語釈・文法注

  1. §99.9Nihil non lubricum et fallax — 二重否定(nihil non)によって強い肯定を表し、「すべてのものが滑りやすく欺きに満ちている」という意味を形成する。non は形容詞 lubricum にかかる。
  2. §99.10Propone temporis profundi vastitatem et universum complectere — Propone(提示せよ)と complectere(包み込め)は、ともに読者に対する命令法(complectere は異態動詞 complector の命令法二人称単数現在形)。
  3. §99.11minimum esse, quod vivitur — quod vivitur は、非人称的に用いられた受動態動詞 vivitur(生きられている)を先行詞のない関係代名詞 quod が導く名詞節で、主節の不定詞句(esse)の主語にあたる。「実際に生きられている部分は極めてわずかである」という構造を表す。
  4. §99.12non melius se habere eum — se habere(ある状態にある)は間接話法の対格不定詞構文で、eum がその主語対格。melius(より良く)を伴って「その人の方がより良い状態(幸福な状態)にある」という意味になり、前にかかる否定の non、さらに主節の疑問文 quis tibi concedet(誰があなたに同意するだろうか)と合わさって「〜の方が幸福ではない、などと誰が同意するだろうか(=誰もがその方が幸福だと認めるだろう)」という反語表現を形成する。
  5. §99.13plus timeri quam sperari potuisse — 非人称表現の対格不定詞構文。potuisse(〜し得たこと)の補足不定詞として受動態の timeri(恐れられること)と sperari(望まれること)が置かれ、plus...quam(〜よりも多く)で比較されている。「希望が持てたことよりも、恐れられるべきことの方が多かったことは明らかである」という判断を示す。
  6. §99.15Puta autem me vetare — Puta は命令法(puto の二人称単数現在)で、「仮に〜と考えてみよ」と仮定の議論を導入する。me vetare(私が[泣くことを]禁止している)は、対格不定詞構文として puta に依存する。
  7. §99.16quod potuerant facere nullo prohibente liberius — 関係代名詞 quod の先行詞は、直前の capiti suo manus ingerunt(自分の頭に手を押し当てること)。nullo prohibente は、名詞 nullo(誰も)と分詞 prohibente(拒まない、邪魔しない)による絶対的奪格(「誰も邪魔をしない状態で」)。potuerant は、過去における実現しなかった可能性を直説法過去完了で表現している。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §99.9-99.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:99.9-99.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。