§95.56Non est necesse fabro de fabrica quaerere, quod eius initium, quis usus sit, non magis quam pantomimo de arte saltandi;
職人が自分の仕事について、その始まりは何であり、その用途が何であるかを問い求める必要がないのは、舞踊手がその舞踊術について必要がないのと同様である。
omnes istae artes si se sciunt, nihil deest;
これらすべての技術は、もし自らを知悉しているならば、何も欠けてはいない。
non enim ad totam pertinent vitam, virtus et aliorum scientia est et sui;
なぜなら、それらは人生全体に関係するものではないからである。 これに対して徳は、他の事物についての知識であると同時に、自分自身についての知識でもある。
discendum de ipsa est, ut ipsa discatur.
徳それ自体を学ぶためには、徳そのものについて学ばなければならない。
§95.57Actio recta non erit, nisi recta fuerit voluntas, ab hac enim est actio.
正しい意志がなければ、正しい行為は存在しない。 なぜなら行為は意志から生じるからである。
Rursus voluntas non erit recta, nisi habitus animi rectus fuerit, ab hoc enim est voluntas.
さらに、魂のあり方が正しくなければ、意志は正しくならない。 なぜなら意志は魂のあり方から生じるからである。
Habitus porro animi non erit in optimo, nisi totius vitae leges perceperit et quid de quoque iudicandum sit, exegerit, nisi res ad verum redegerit.
そして魂のあり方は、人生全体の諸法則を理解し、個々のことについてどのように判断すべきかを決定し、ものごとを真実へと還元しない限り、最善の状態にはならない。
Non contingit tranquillitas nisi inmutabile certumque iudicium adeptis;
心の平穏は、不変で確実な判断を手に入れた人々にしか訪れない。
ceteri decidunt subinde et reponuntur et inter missa adpetitaque alternis fluctuantur.
その他の人々は絶えず転落し、元の位置に戻され、諦めたものと追求するものとの間で交互に揺れ動く。
§95.58Causa his quae iactationis est? Quod nihil liquet incertissimo regimine utentibus, fama.
彼らのこの動揺の原因は何だろうか。 それは、極めて不確実な指導原理、すなわち世評を用いているために、何一つ明確でないからである。
Si vis eadem semper velle, vera oportet velis.
もし常に同じことを望み続けたいと思うなら、真実なことを望まねばならない。
Ad verum sine decretis non pervenitur;
教義なしには、真実に到達することはできない。
continent vitam.
教義が人生を支えているのである。
Bona et mala, honesta et turpia, iusta et iniusta, pia et impia, virtutes ususque virtutum, rerum commodarum possessio, existimatio ac dignitas, valitudo, vires, forma, sagacitas sensuum;
善と悪、高潔なことと卑劣なこと、正しいことと正しくないこと、敬虔なことと不敬なこと、諸徳とその徳の活用、好都合な事物の所有、評価と尊厳、健康、体力、美、感覚の鋭さ。
haec omnia aestimatorem desiderant.
これらすべては評価する者を必要としている。
Scire liceat, quanti quidque in censum deferendum sit.
それぞれが財産目録にどれだけの価値で登録されるべきかを知るべきである。
§95.59Falleris enim et pluris quaedam quam sunt putas, adeoque falleris, ut, quae maximi inter nos habentur, divitiae, gratia, potentia, sestertio nummo aestimanda sint.
なぜなら、あなたは欺かれており、あるものを実際の価値より高く評価しているからである。 そして、あなたは非常に欺かれているので、私たちの間で最も価値があると考えられているもの、すなわち富、恩顧、権力は、1セステルティウス貨の価値で評価されるべきであるほどなのだ。
Hoc nescies, nisi constitutionem ipsam, qua ista inter se aestimantur, inspexeris.
これらがお互いにどう評価されるかを規定する、あの仕組みそのものを調べない限り、あなたはこのことを知ることはないだろう。
Quemadmodum folia per se virere non possunt, ramum desiderant, cui inhaereant, ex quo trahant sucum; sic ista praecepta, si sola sunt, marcent;
木の葉がそれ自体では緑でいられず、しがみつき、そこから汁を吸い取るための枝を必要とするように、これらの戒めも、もしそれら単独であるならば枯れてしまう。
infigi volunt sectae.
それらは学派の教義に組み込まれることを望んでいる。
§95.60Praeterea non intellegunt hi, qui decreta tollunt, eo ipso confirmari illa, quo tolluntur.
さらに、教義を否定する人々は、教義が否定されるまさにそのことによって、それらが肯定されるということを理解していない。
Quid enim dicunt? Praeceptis vitam satis explicari, supervacua esse decreta sapientiae, id est dogmata.
なぜなら、彼らは何と言っているのか。 「人生は戒めによって十分に秩序づけられ、知恵の教義、すなわちドグマは余計なものである」と。
Atqui hoc ipsum, quod dicunt, decretum est tam me hercules quam si nunc ego dicerem recedendum a praeceptis velut supervacuis, utendum esse decretis, in haec sola studium conferendum;
しかし、彼らが言っているこれ自体が、誓って、もし私が今「戒めは余計なものとしてそれらから退き、教義を用いるべきであり、これらのみに努力を傾けるべきだ」と言うのと同じくらい、一つの教義なのである。
hoc ipso, quo negarem curanda esse praecepta, praeciperem.
私が「戒めは気にかけるべきではない」と否定するまさにそのことによって、私は命令を与えていることになるのだから。
§95.61Quaedam admonitionem in philosophia desiderant, quaedam probationem et quidem multam, quia involuta sunt vixque summa diligentia ac summa subtilitate aperiuntur.
哲学において、ある事柄は警告を必要とし、ある事柄は立証を、それも多くの立証を必要とする。 なぜなら、それらは複雑に入り組んでおり、細心の注意と最高の精緻さをもってしても、かろうじて明らかにされるものだからである。
Si probationes necessariae sunt, et decreta, quae veritatem argumentis colligunt.
もし立証が必要であるならば、論拠によって真実を導き出す教義もまた必要である。
Quaedam aperta sunt, quaedam obscura: aperta, quae sensu conprehenduntur, quae memoria;
あるものは明白であり、あるものは曖昧である。 明白なものは、感覚によって、また記憶によって把握される。
obscura, quae extra haec sunt.
曖昧なものは、これらを外れたものである。
Ratio autem non impletur manifestis;
しかし、理性は明白なものだけでは満たされない。
maior eius pars pulchriorque in occultis est.
理性のより大きく、より美しい部分は、隠されたものの中にある。
Occulta probationem exigunt, probatio non sine decretis est;
隠されたものは立証を要求し、立証は教義なしには存在しない。
necessaria ergo decreta sunt.
したがって、教義は必要である。
§95.62Quae res communem sensum facit, eadem perfectum, certa rerum persuasio;
共通の感覚を作り出すもの、それと同じものが完成された感覚をも作り出す。 それは事物に対する確実な確信である。
sine qua si omnia in animo natant, necessaria sunt decreta, quae dant animis inflexibile iudicium.
これがなければ、もし魂の中であらゆるものが揺れ動いているなら、魂に不屈の判断力を与える教義が必要となる。
§95.63Denique cum monemus aliquem, ut amicum eodem habeat loco, quo se, ut ex inimico cogitet fieri posse amicum, in illo amorem incitet, in hoc odium moderetur, adicimus: "iustum est et honestum.
最後に、私たちが誰かに、友人を自分と同じように大切に扱うよう、敵からも友人になり得るのだと考えるよう、前者においては愛を促し、後者においては憎しみを抑えるよう勧告するとき、私たちは「それが正しく、高潔なことだ」と付け加える。
"Iustum autem honestumque decretorum nostrorum continet ratio;
しかし、正しいことと高潔なことを含んでいるのは、私たちの教義の体系である。
ergo haec necessaria est, sine qua nec illa sunt.
したがって、この体系が必要であり、これがなければ、あの教えも存在しない。
§95.64Sed utrumque iungamus.
しかし、私たちは両方を結びつけよう。
Namque et sine radice inutiles rami sunt et ipsae radices iis, quae genuere, adiuvantur.
なぜなら根がなければ枝は役に立たず、根自体も、自らが生み出した枝葉によって助けられるからである。
Quantum utilitatis manus habeant, nescire nulli licet, aperte iuvant;
手がどれほどの有用性を持っているかは誰もが知っており、それは公然と助けとなる。
cor illud, quo manus vivunt, ex quo impetum sumunt, quo moventur, latet.
しかし、手がそれによって生き、そこから衝動を受け取り、それによって動かされるあの心臓は、隠れている。
Idem dicere de praeceptis possum: aperta sunt, decreta vero sapientiae in abdito.
同じことを、私は戒めについても言うことができる。 戒めは明白であるが、知恵の教義は隠された場所にある。
Sicut sanctiora sacrorum tantum initiati sciunt, ita in philosophia arcana illa admissis receptisque in sacra ostenduntur;
神聖な儀式のうちでもより神聖なものは秘儀伝授者だけが知っているように、哲学においても、あの秘儀は中に入れられ聖所に受け入れられた人々だけに示される。
at praecepta et alia eiusmodi profanis quoque nota sunt.
だが戒めや、その他その種のものは、俗人にも知られているのである。