§94.36Nemo," inquit," praeceptis curat insaniam;
「誰も」と彼は言う。 「教訓によって狂気を治療しはしない。
ergo ne malitiam quidem.
したがって、悪徳も治療しはしない。
"Dissimile est.
」それは異なる状況である。
Nam si insaniam sustuleris, sanitas redit, at si falsas opiniones exclusimus, non statim sequitur dispectus rerum agendarum.
というのも、もし狂気を取り除けば、健康が戻るが、もし私たちが誤った意見を排除したとしても、なされるべき事柄の明察が直ちに従うわけではないからである。
Ut sequatur, tamen admonitio conroborabit rectam de bonis malisque sententiam.
仮にそれが従うとしても、やはり勧告は、善悪についての正しい意見を強固にするだろう。
Illud quoque falsum est, nihil apud insanos proficere praecepta.
次のこともまた誤っている。 すなわち、狂人たちにおいて教訓が何の役にも立たないということ。
Nam quemadmodum sola non prosunt, sic curationem adiuvant.
なぜなら、それらは単独では役に立たないのと同様に、治療を助けるからである。
Et denuntiatio et castigatio insanos coercuit.
警告も懲らしめも、狂人たちを抑制してきた。
De illis nunc insanis loquor, quibus mens mota est, non erepta.
私は今、心が揺り動かされたのであって、奪い去られたのではない、そのような狂人たちについて話している。
§94.37"Leges," inquit, "ut faciamus, quod oportet, non efficiunt, et quid aliud sunt quam minis mixta praecepta? "Primum omnium ob hoc illae non persuadent, quia minantur, at haec non cogunt, sed exorant.
「法律は」と彼は言う。 「私たちがなすべきことを行うようにさせはしない。 そして法律は、脅しを交えた教訓以外の何であろうか? 」まず第一に、それらはこの理由によって、すなわち脅すことによって納得させないが、これらは強制するのではなく、説得するのである。
Deinde leges a scelere deterrent, praecepta in officium adhortantur.
次に、法律は犯罪から遠ざけ、教訓は義務へと励ます。
His adice quod leges quoque proficiunt ad bonos mores, utique si non tantum imperant, sed docent.
これらに加えよ、法律もまた良い道徳のために役立つという事実を。 特に、ただ命じるだけでなく、教えるならばそうである。
§94.38In hac re dissentio a Posidonio, qui "inprobo," inquit, "quod Platonis legibus adiecta principia sunt.
この点において私はポセイドニオスと意見を異にする。 彼はこう言っている。 「私は、プラトンの法律に前文が付け加えられていることを非難する。
Legem enim brevem esse oportet, quo facilius ab imperitis teneatur.
なぜなら、法律は、無経験な人々によってより容易に把握されるために、簡潔であるべきだからである。
Velut emissa divinitus vox sit;
あたかも神から発せられた声のようであるべきだ。
iubeat, non disputet.
命じるべきであり、議論すべきではない。
Nihil videtur mihi frigidius, nihil ineptius quam lex cum prologo.
私には、前文のある法律ほど、生ぬるく、不条理なものは何もないと思われる。
Mone, dic, quid me velis fecisse;
警告せよ、私が何をなしたことをお前が望んでいるかを言え。
non disco, sed pareo.
私は学ぶのではなく、従うのだ。
"Proficiunt vero;
」しかし実際には、(前文のある法律も)役に立つのである。
itaque malis moribus uti videbis civitates usas malis legibus.
したがって、悪い法律を用いた国家が、悪い道徳に陥っているのを見るだろう。
"At non apud omnis proficiunt. "
「だが、すべての人において役に立つわけではない。
§94.39Ne philosophia quidem;
」哲学さえも(すべての人に役立つわけではない)。
nec ideo inutilis et formandis animis inefficax est.
しかし、だからといってそれが無益で、魂を形成するのに効果がないわけではない。
Quid autem? Philosophia non vitae lex est? Sed putemus non proficere leges;
さらに言えば、哲学は人生の法律ではないのか? しかし、法律が役に立たないと仮定しよう。
non ideo sequitur, ut ne monitiones quidem proficiant.
だからといって、勧告さえも役に立たないということにはならない。
Aut sic et consolationes nega proficere dissuasionesque et adhortationes et obiurgationes et laudationes.
あるいは、そのように言うなら、慰めも、引き止めも、励ましも、非難も、賞賛も役に立たないと言いなさい。
Omnia ista monitionum genera sunt.
これらすべては勧告の種類である。
Per ista ad perfectum animi statum pervenitur.
それらを通じて、魂の完成された状態へと到達されるのである。
§94.40Nulla res magis animis honesta induit dubiosque et in pravum inclinabiles revocat ad rectum quam bonorum virorum conversatio.
魂に高潔なことを着せ、迷っている者や邪悪な方向へと傾きやすい者を正しい道へと呼び戻すのに、優れた人々との交際ほど効果的なものはない。
Paulatim enim descendit in pectora, et vim praeceptorum obtinet frequenter aspici, frequenter audiri.
なぜなら、(彼らと)しばしば顔を合わせること、しばしば(彼らの言葉を)聴くことは、徐々に胸へと降りていき、教訓の力を持つからである。
Occursus mehercules ipse sapientium iuvat, et est aliquid, quod ex magno, viro vel tacente proficias.
実に、賢者たちと出会うことそれ自体が助けとなり、偉大な人物からは、たとえ彼が沈黙していても、何か得るものがある。
§94.41Nec tibi facile dixerim quemadmodum prosit, sicut illud intellego profuisse.
それがどのように役立つのかをあなたに簡単に説明することはできないが、それが役立ったということは理解している。
"Minuta quaedam," ut ait Phaedon, "animalia cum mordent non sentiuntur;
「いくつかの微小な昆虫は」とファイドンは言う。 「噛むときには気づかれない。
adeo tenuis illis et fallens in periculum vis est.
それらが危険に陥れる力は非常に微細で、欺きやすいからである。
Tumor indicat morsum et in ipso tumore nullum vulnus apparet.
腫れが噛まれたことを示し、その腫れ自体には傷は見えない。
Idem tibi in conversatione virorum sapientium eveniet: non deprehendes, quemadmodum aut quando tibi prosit, profuisse deprendes.
これと同じことが、賢者たちとの交際においてあなたに起こるだろう。 どのように、あるいはいつ役立っているのかをあなたは気づかないだろうが、役立ったということは気づだろう。
" §94.42Quorsus, inquis, hoc pertinet? Aeque praecepta bona, si saepe tecum sint, profutura quam bona exempla.
」あなたは言う、「これはどこに関連するのか(どういう意味があるのか)? 」良い教訓も、もししばしばあなたと共にあるなら、良い手本と同じように役立つだろう(ということだ)。
Pythagoras ait alium animum fieri intrantibus templum deorumque simulacra ex vicino cernentibus et alicuius oraculi opperientibus vocem.
ピタゴラスは、神殿に入り、神々の像を間近で眺め、神託の声を待ち受ける人々において、魂が別個のものになると言っている。
§94.43Quis autem negabit feriri quibusdam praeceptis, efficaciter etiam inperitissimos? Velut his brevissimis vocibus, sed multum habentibus ponderis:
"
Nil nimis.
ところで、いくつかの教訓によって、最も無経験な人々でさえも効果的に心を打たれるということを、誰が否定するだろうか? たとえば、次のような非常に短い、しかし多くの重みを持つ言葉によってである。 「何事も過度になるなかれ。
Avarus animus nullo satiatur lucro.
」「貪欲な心は、いかなる利益によっても満たされない。
Ab alio exspectes, alteri quod feceris.
」「他人に施したことを、その他人から期待せよ。
"
Haec cum ictu quodam audimus, nec ulli Meet dubitare aut interrogare "quare?";
」私たちはこれらをある衝撃とともに聞き、誰も疑ったり「なぜ? 」と問い直したりすることはできない。
adeo etiam sine ratione ipsa veritas ducit.
それほどに、理由がなくとも真実それ自体が導くのである。
§94.44Si reverentia frenat animos ac vitia compescit, cur non et admonitio idem possit? Si inponit pudorem castigatio, cur admonitio non faciat, etiam si nudis praeceptis utitur? Illa vero efficacior est et altius penetrat, quae adiuvat ratione quod praecipit, quae adicit, quare quidque faciendum sit et quis facientem oboedientemque praeceptis fructus exspectet.
もし畏敬の念が魂を制御し、悪徳を抑えるなら、なぜ勧告も同じことができないだろうか? もし懲らしめが恥辱の心を植え付けるなら、なぜ勧告は、たとえ単なる教訓を用いるにしても、同じことをしないだろうか? しかし、自らが命じることを理性によって裏づけ、なぜそれぞれのことがなされるべきか、そしてそれを実行し教訓に従う者にどのような実りが待っているかを付け加えるような勧告は、実に、より効果的であり、より深く浸透する。
Si imperio proficitur, et admonitione;
もし命令によって効果が上がるなら、勧告によってもそうである。
atqui proficitur imperio;
そして実際に、命令によって効果が上がる。
ergo et admonitione.
したがって、勧告によってもそうである。
§94.45In duas partes virtus dividitur, in contemplationem veri et actionem.
徳は二つの部分、すなわち真理の観照と実践に分割される。
Contemplationem institutio tradit, actionem admonitio.
観照は教育が伝え、実践は勧告が伝える。
Virtutem et exercet et ostendit recta actio.
正しい実践は、徳を訓練し、また示す。
Acturo autem si prodest qui suadet, et qui monet proderit.
ところで、行動しようとする者にとって勧める者が有益であるなら、勧告する者も有益であるだろう。
Ergo si recta actio virtuti necessaria est, rectas autem actiones admonitio demonstrat, et admonitio necessaria est.
したがって、もし正しい実践が徳にとって必要であり、正しい実践を勧告が示すなら、勧告も必要である。