Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §76.18-76.26

行為の基準としての徳と外的善の無価値さ

117 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

人間のすべての行為は高徳(美徳)を基準とすべきであり、これこそが変化を免れた唯一の善であることを論じる。また、肉体や外的な富、動物と共有される快楽などは本質的な善ではなく、真の幸福は徳と神聖な法への追従にのみ存することを説明する。

§76.18Omnes actiones totius vitae honesti ac turpis respectu temperantur;
一生のすべての行為は、高徳と不徳への配慮によってコントロールされる。
ad haec faciendi et non faciendi ratio derigitur.
これら(を行うことと行わないこと)に向けて、なすべきこととなさざるべきことの基準が方向づけられる。
Quid sit hoc, dicam: vir bonus quod honeste se facturum putaverit, faciet, etiam si laboriosum erit, faciet, etiam si damnosum erit, faciet, etiam si periculosum erit;
これがどういうことか、私は説明しよう。 善い人は、自らが高徳に基づいて行うべきだと考えたことであれば、たとえそれが困難を伴うことであっても行うし、損失を伴うことであっても行うし、危険を伴うことであっても行う。
rursus quod turpe erit, non faciet, etiam si pecuniam adferet, etiam si voluptatem, etiam si potentiam.
逆に、不徳なことであれば、たとえそれが富をもたらそうとも、快楽をもたらそうとも、権力をもたらそうとも、決して行わない。
Ab honesto nulla re deterrebitur, ad turpia nulla invitabitur.
いかなるものによっても高徳から遠ざけられることはなく、いかなるものによっても不徳へと誘われることはない。
§76.19Ergo si honestum utique secuturus est, turpe utique vitaturus et in omni actu vitae spectaturus haec duo, nec aliud bonum quam honestum nec aliud malum quam turpe, si una indepravata virtus est et sola permanet tenoris sui;
したがって、もし彼がどうしても高徳を追い求め、どうしても不徳を避け、人生のあらゆる活動においてこの二つのこと、つまり高徳以外のいかなる善も、不徳以外のいかなる悪も考慮に入れないつもりであり、もし徳だけが損なわれることなく、それ自体の歩みを一貫して保ち続ける唯一のものであるならば、徳こそが唯一の善であり、それがもはや善でなくなるということは起こり得ない。
unum est bonum virtus, cui iam accidere, ne sit bonum, non potest.
徳は変化の危険を免れている。
Mutationis periculum effugit; stultitia ad sapientiam erepit, sapientia in stultitiam non revolvitur.
愚かさは知恵へと這い上がるが、知恵が愚かさへと逆戻りすることはない。
§76.20Dixi, si forte meministi, concupita volgo et formidata inconsulto impetu plerosque calcasse.
私は、もしかすると覚えているかもしれないが、一般に渇望され、また無分別な衝動によって恐れられているものを、多くの人々が踏みにじってきたと言った。
Inventus est, qui flammis inponeret manum, cuius risum non interrumperet tortor, qui in funere liberorum lacrimam non mitteret, qui morti non trepidus occurreret.
火の中に手を置いた者、拷問者によっても笑いを遮られなかった者、子供たちの葬儀で涙を流さなかった者、死に怯えることなく立ち向かった者が見出されている。
Amor enim, ira, cupiditas pericula depoposcerunt.
なぜなら、愛や怒りや欲望が危険を要求したからである。
Quod potest brevis obstinatio animi aliquo stimulo excitata, quanto magis virtus, quae non ex impetu nec subito, sed aequaliter valet, cui perpetuum robur est.
何らかの刺激によって呼び起こされた、魂のつかの間の執着ができること、それを、衝動からでも突然でもなく、等しく力を発揮し、永遠の強さを備えている徳が、いかにそれ以上にできることだろうか。
§76.21Sequitur, ut quae ab inconsultis saepe contemnuntur, a sapientibus semper, ea nec bona sint nec mala.
したがって、無分別な人々によってしばしば軽蔑され、知者たちによって常に軽蔑されるそれらのものは、善でも悪でもないということになる。
Unum ergo bonum ipsa virtus est, quae inter hanc fortunam et illam superba incedit cum magno utriusque contemptu.
それゆえ、唯一の善とは徳そのものであり、徳はこの運命とあの運命の間を、その両者に対する大いなる軽蔑とともに、誇り高く進むのである。
§76.22Si hanc opinionem receperis, aliquid bonum esse praeter honestum, nulla non virtus laborabit.
もしあなたが、高徳以外にも何か善があるというこの意見を受け入れるなら、すべての徳が損なわれることになる。
Nulla enim optineri poterit, si quicquam extra se respexerit.
なぜなら、徳が自らの外部にある何ものかに目を向けるなら、いかなる徳も維持されることはあり得ないからである。
Quod si est, rationi repugnat, ex qua virtutes sunt, et veritati, quae sine ratione non est.
もしそうであるなら、それは徳が生じる源である理性に反し、また理性なしには存在しない真理に反する。
Quaecumque autem opinio veritati repugnat, falsa est.
そして、真理に反するいかなる意見も偽りである。
§76.23Virum bonum concedas necesse est summae pietatis erga deos esse.
善い人は神々に対して極めて敬虔であると認めざるを得ない。
Itaque quicquid illi accidit, aequo animo sustinebit;
それゆえ、彼に降りかかるいかなることも、彼は平穏な心で耐え忍ぶであろう。
sciet enim id accidisse lege divina, qua universa procedunt.
なぜなら、彼はそれが万物を動かしている神聖な法によって起こったのだと知るからである。
Quod si est, unum illi bonum erit, quod honestum;
もしそうなら、彼にとって唯一の善は、高徳であるところのものである。
in hoc enim positum est et parere dis nec excandescere ad subita nec deplorare sortem suam, sed patienter excipere fatum et facere imperata.
なぜなら、神々に従うこと、予期せぬ事態に憤慨しないこと、自らの運命を嘆かないこと、むしろ忍耐強く運命を受け入れ、命じられたことを行うことは、この中にあるからである。
§76.24Si ullum aliud est bonum quam honestum, sequetur nos aviditas vitae, aviditas rerum vitam instruentium, quod est intolerabile, infinitum, vagum.
もし高徳以外に何らかの善があるなら、命への執着、生命を維持し整えるものへの執着が私たちに付きまとうことになり、それは耐え難く、無限で、定まりのないものである。
Solum ergo bonum est honestum, cui modus est.
それゆえ、唯一の善は、限界を持つ高徳なのである。
§76.25Diximus futuram hominum feliciorem vitam quam deorum, si ea bona sunt, quorum nullus dis usus est, tamquam pecunia, honores.
もし、金銭や名誉のように神々には何の用途もないものが善であるとするなら、人間の生活は神々の生活よりも幸福なものになるだろう、と私たちは言った。
Adice nunc, quod si modo solutae corporibus animae manent, felicior illis status restat quam est, dum versantur in corpore.
さらに、次のことを付け加えよ。 もし肉体から解放された魂が存続するだけであっても、それらには肉体の中に留まっている間よりも幸福な状態が残されているのである。
Atqui si ista bona sunt, quibus per corpora utimur, emissis erit peius, quod contra fidem est, feliciores esse liberis et in universum datis clausas et obsessas.
しかし、もし私たちが肉体を通じて用いるこれらのものが善であるなら、解放された魂にとってはより悪い状態になるだろう。 だが、閉じ込められ包囲されている魂が、自由で宇宙に放たれている魂よりも幸福であるというのは信じがたいことである。
§76.26Illud quoque dixeram, si bona sunt ea, quae tam homini contingunt quam mutis animalibus, et muta animalia beatam vitam actura; quod fieri nullo modo potest.
私は次のことも言った。 もし人間に起こるのと同様に口のきけない動物たちにも生じるようなものが善であるなら、口のきけない動物たちもまた幸福な生を送ることになるが、そのようなことは到底あり得ない。
Omnia pro honesto patienda sunt;
すべてのことは高徳のために耐え忍ばれねばならない。
quod non erat faciendum, si esset ullum aliud bonum quam honestum.
もし高徳以外のいかなる善も存在しないのであれば、そうする必要はなかったであろう。
Haec quamvis latius exsecutus essem priore epistula, constrinxi et breviter percucurri.
これらのことを、私は前の書簡でより詳しく論じたものの、今回は要約し、手短に触れたのである。

語釈・文法注

  1. 76.19tenoris sui — tenor(継続、一貫した進行、方針)の属格。sola permanet tenoris sui は「それ自体の一定の進路・あり方を保ち続ける唯一のものである」を意味し、sui は再帰所有形容詞で主語の virtus を指す。ここでは性質・記述の属格として機能している。
  2. 76.20Quod potest brevis obstinatio animi — quod は関係代名詞の対格で、potest(できる、成し遂げる)の直接目的語として機能している。英語の 'What a brief obstinacy of the mind can achieve' に相当し、後続の quanto magis virtus [potest](徳がいかにそれ以上にできるか)と対比される。potest が他動詞的に「〜を行う能力がある」という意味で使われている。
  3. 76.26quod non erat faciendum, si esset — 反実仮想条件文(接続法過去 si esset)の帰結節において、当為を示す動形容詞と直説法未完了過去(erat faciendum)の組み合わせにより、接続法の代わりに直説法が用いられている。義務、当為、可能性を表す表現(debeo, possum, 動形容詞など)を伴う帰結節では、反実仮想であっても直説法過去(未完了過去または完了過去)が標準的に用いられる。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §76.18-76.26. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:76.18-76.26

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。