§76.10Quid in homine proprium? Ratio.
人間において固有のものは何か。 理性である。
Haec recta et consummata felicitatem hominis implevit.
これが正しく、かつ完成されたとき、人間の幸福を満たす。
Ergo si omnis res, cum bonum suum perfecit, laudabilis est et ad finem naturae suae pervenit; homini autem suum bonum ratio est;
したがって、すべてのものが、自らの善を完成したときに、称賛に値し、自らの自然の目的に到達するのであれば、そして人間にとって自らの善とは理性である。
si hanc perfecit, laudabilis est et finem naturae suae tetigit.
もし人間がこれを完成したなら、称賛に値し、自らの自然の目的に達したのである。
Haec ratio perfecta virtus vocatur eademque honestum est.
この完成された理性が徳と呼ばれ、また同じものが高徳である。
§76.11Id itaque unum bonum est in homine, quod unum hominis est.
それゆえ、人間における唯一の善とは、唯一人間のものであるところのものである。
Nunc enim non quaerimus, quid sit bonum, sed quid sit hominis bonum.
なぜなら、私たちは今、何が善であるかを求めているのではなく、何が人間の善であるかを求めているからである。
Si nullum aliud est hominis quam ratio, haec erit unum eius bonum, sed pensandum cum omnibus.
もし理性以外に人間のものがないのであれば、これが人間の唯一の善となるであろうが、他のすべてと比較して考慮されねばならない。
Si sit aliquis malus, puto improbabitur; si bonus, puto probabitur.
もし誰かが悪人であるなら、私の考えでは非難されるであろうし、善人であるなら、承認されるであろう。
Id ergo in homine primum solumque est, quo et probatur et inprobatur.
したがって、人間において第一の、かつ唯一のものは、それによって彼が承認もされ非難もされるところのものである。
§76.12Non dubitas, an hoc sit bonum; dubitas an solum bonum sit.
あなたはこれが善であるかどうかを疑っているのではなく、それが唯一の善であるかどうかを疑っているのである。
Si quis omnia alia habeat, valetudinem, divitias, imagines multas, frequens atrium, sed malus ex confesso sit, inprobabis illum.
もしある人が他のすべてのもの、すなわち健康、富、多くの祖先像、混み合う前庭を持っていながら、自他ともに認める悪人であるなら、あなたは彼を非難するであろう。
Item si quis nihil quidem eorum, quae rettuli, habeat, deficiatur pecunia, clientium turba, nobilitate et avorum proavorumque serie, sed ex confesso bonus sit, probabis illum.
同様に、もしある人が私が挙げたそれらのものを何一つ持っておらず、金銭、クライエントの群れ、高貴さ、大叔父や曾祖父の系譜を欠いているとしても、自他ともに認める善人であるなら、あなたは彼を承認するであろう。
Ergo hoc unum est bonum hominis, quod qui habet, etiam si aliis destituitur laudandus est, quod qui non habet, in omnium aliorum copia damnatur ac reicitur.
それゆえ、これが人間の唯一の善であり、これを持っている者は、たとえ他のものを奪われていても称賛されるべきであり、これを持っていない者は、他のすべてのものが豊かであっても、有罪とされ、退けられるのである。
§76.13Quae condicio rerum, eadem hominum est.
事物の状況は、人間の状況と同じである。
Navis bona dicitur non quae pretiosis coloribus picta est nec cui argenteum aut aureum rostrum est nec cuius tutela ebore caelata est nec quae fiscis atque opibus regiis pressa est, sed stabilis et firma et iuncturis aquam excludentibus spissa, ad ferendum incursum maris solida, gubernaculo parens, velox et non sentiens ventum.
良い船と言われるのは、高価な色彩で彩られた船でも、銀や金の船首を持つ船でも、その守護神像が象牙で彫刻された船でも、国庫や王の富を積んで重くなっている船でもなく、安定して堅牢であり、水を防ぐ接合部が密に詰まっており、海の衝撃に耐えるほど頑丈で、舵に従い、速く、風の影響を受けない船である。
§76.14Gladium bonum dices non cui auratus est balteus nec cuius vagina gemmis distinguitur, sed cui et ad secandum subtilis acies est et mucro munimentum omne rupturus.
あなたが良い剣と言うのは、ベルトが金色であるものや、鞘が宝石で飾られているものではなく、切るために鋭い刃を持ち、あらゆる防御を破る剣先を持つものである。
Regula non quam formosa, sed quam recta sit quaeritur.
定規は、いかに美しいかではなく、いかにまっすぐであるかが求められる。
Eo quidque laudatur, cui comparatur, quod illi proprium est.
それぞれのものは、それが何に当てはめられるか、すなわちそれ自体に固有のものによって称賛される。
§76.15Ergo in homine quoque nihil ad rem pertinet, quantum aret, quantum faeneret, a quam multis salutetur, quam pretioso incumbat lecto, quam perlucido poculo bibat, sed quam bonus sit.
したがって、人間においても、どれほど多くの土地を耕しているか、どれほど多くの金を貸し付けているか、どれほど多くの人から挨拶されるか、どれほど高価な寝台に横たわっているか、どれほど透き通った杯で飲むかは全く問題ではなく、どれほど善い人であるかだけが問題なのである。
Bonus autem est, si ratio eius explicita et recta est et ad naturae suae voluntatem accommodata.
そして、その人の理性が十分に展開され、正しく、自らの自然の意志に適合しているなら、その人は善い人なのである。
§76.16Haec vocatur virtus, hoc est honestum et unicum hominis bonum.
これが徳と呼ばれ、これこそが高徳であり、人間に唯一の善である。
Nam cum sola ratio perficiat hominem, sola ratio perfecta beatum facit;
なぜなら、理性だけが人間を完成させるので、完成された理性だけが人を幸福にするからである。
hoc autem unum bonum est, quo uno beatus edicitur.
そして、これこそが、それ単独で人が幸福であると宣言される唯一の善なのである。
Dicimus et illa bona esse, quae a virtute profecta contractaque sunt, id est opera eius omnia;
私たちは、徳から生じ、またもたらされたもの、すなわち徳のすべての働きもまた善であると言う。
sed ideo unum ipsa bonum est, quia nullum sine illa est.
しかし、徳それ自体が唯一の善であるのは、徳なしにはいかなる善も存在しないからである。
§76.17Si omne in animo bonum est, quicquid illum confirmat, extollit, amplificat, bonum est;
もしすべての善が魂の中にあるなら、魂を強め、高め、広げるものは何であれ善である。
validiorem autem animum et excelsiorem et ampliorem facit virtus.
そして徳こそが、魂をより強く、より高く、より広くする。
Nam cetera, quae cupiditates nostras inritant, deprimunt quoque animum et labefaciunt et, cum videntur adtollere, inflant ac multa vanitate deludunt.
なぜなら、私たちの欲望を刺激するその他のものは、魂を押し下げ、衰えさせ、高めているように見えるときにも、ただ膨らませ、多くの虚栄で惑わしているだけだからである。
Ergo unum id bonum est, quo melior animus efficietur.
したがって、魂をより良くするそれだけが、唯一の善なのである。