§76.27Numquam autem vera tibi opinio talis videbitur, nisi animum adleves et te ipse interroges, si res exegerit, ut pro patria moriaris et salutem omnium civium tua redimas, an porrecturus sis cervicem non tantum patienter, sed etiam libenter.
しかし、あなたが魂を高め、もし祖国のために死に、自分自身の死によって全市民の安全を購うことを状況が要求したなら、ただ耐え忍ぶだけでなく、喜んで首を差し出すつもりがあるかどうか、自分自身に問いかけない限り、そのような意見があなたにとって真実と思われることは決してないだろう。
Si hoc facturus es, nullum aliud bonum est.
もしあなたがこれを行うつもりであるなら、他にはいかなる善も存在しない。
Omnia enim relinquis, ut hoc habeas.
なぜなら、これを手に入れるために、あなたは他のすべてを捨てるからである。
Vide quanta vis honesti sit: pro re publica morieris, etiam si statim facturus hoc eris, cum scieris tibi esse faciendum.
高徳の力がどれほど大きいかを見るがよい。 もしそれを行うべきであると知ったなら、たとえ直ちに行うことになるとしても、国家のためにあなたは死ぬだろう。
§76.28Interdum ex re pulcherrima magnum gaudium etiam exiguo tempore ac brevi capitur, et quamvis fructus operis peracti nullus ad defunctum exemptumque rebus humanis pertineat, ipsa tamen contemplatio futuri operis iuvat, et vir fortis ac iustus, cum mortis suae pretia ante se posuit, libertatem patriae, salutem omnium, pro quibus dependit animam, in summa voluptate est et periculo suo fruitur.
時には、最も美しい行為から、たとえ極めて短くわずかな時間であっても、大いなる喜びが得られる。 そして、成し遂げられた行為の果実が、死に、人間の事柄から取り去られた者には何ら及ばないとしても、それでもまさにその未来の行為を観照することが喜びを与え、勇敢で正しい人は、自らの死の報い、すなわち、そのために命を差し出す祖国の自由や万人の安全を目の前に置くとき、最高の快楽の中にあり、自らの受ける危険を享受するのである。
§76.29Sed ille quoque, cui hoc gaudium eripitur, quod tractatio operis maximi et ultimi praestat, nihil cunctatus desiliet in mortem facere recte pieque contentus.
しかし、最も偉大で最後の行為を遂行することがもたらすこの喜びすら奪われている人でさえ、正しく敬虔に行動することに満足し、何の躊躇もなく死へと飛び込むであろう。
Oppone etiamnunc illi multa quae dehortentur, dic: "factum tuum matura sequetur oblivio et parum grata existimatio civium";
今さらに、彼を思いとどまらせる多くのことを突きつけ、「お前の行為にはすぐに忘却が続き、市民たちの評価も感謝に欠けたものになるだろう」と言ってみよ。
respondebit tibi: "ista omnia extra opus meum sunt.
彼はあなたにこう答えるだろう。 「それらすべてのことは私の行為の範囲外だ。
Ego ipsum contemptor.
私は行為そのものを見つめている。
Hoc esse honestum scio.
これが高徳であることを私は知っている。
Itaque quocumque ducit ac vocat, venio.
それゆえ、それがどこへ導き、呼ぼうとも、私は行く。
" §76.30Hoc ergo unum bonum est, quod non tantum perfectus animus, sed generosus quoque et indolis bonae sentit;
」したがって、完成された魂だけでなく、高貴で優れた素質を持つ魂も感じ取るこのものこそが、唯一の善である。
cetera levia sunt, mutabilia.
その他のものは軽々しく、移り変わりやすい。
Itaque sollicite possidentis.
それゆえ、それらは不安を抱きつつ所有される。
Etiam si favente fortuna in unum congesta sunt, dominis suis incubant gravia et illos semper premunt, aliquando et inlidunt.
たとえ幸運の恵みによって一箇所に積み上げられたとしても、それらは所有者たちの上に重苦しくのしかかり、常に彼らを圧迫し、時には打ち砕くことさえある。
Nemo ex istis, quos purpuratos vides, felix est, non magis quam ex illis, quibus sceptrum et chlamydem in scaena fabulae adsignant;
あなたが紫衣をまとっているのを見る人々の中に、芝居の舞台で笏と外套をあてがわれている人々以上に幸福な者は一人もいない。
cum praesente populo lati incesserunt et coturnati, simul exierunt, excalceantur et ad staturam suam redeunt.
彼らは群衆の面前で、厚底靴を履いて大股に歩き回るが、舞台から退場すると同時に靴を脱がされ、自分本来の身長へと戻るのである。
§76.31Nemo istorum, quos divitiae honoresque in altiore fastigio ponunt, magnus est.
富や名誉がより高い頂の上に置く人々の中に、偉大な者は一人もいない。
Quare ergo magnus videtur? Cum basi illum sua metiris.
では、なぜ彼は偉大に見えるのか。 あなたが彼をその台座とともに測定しているからである。
Non est magnus pumilio, licet in monte constiterit;
小人は、たとえ山の上に立ったとしても偉大ではない。
colossus magnitudinem suam servabit, etiam si steterit in puteo.
巨像は、たとえ井戸の中に立ったとしても、その偉大さを保ち続けるだろう。
§76.32Hoc laboramus errore, sic nobis imponitur, quod neminem aestimamus eo, quod est, sed adicimus illi et ea, quibus adornatus est.
私たちはこの誤りに苦しんでおり、このように欺かれている。 なぜなら、私たちは何ものをもその人自身によって評価せず、彼が身にまとっているものをも彼に付け足すからである。
Atqui cum voles veram hominis aestimationem inire et scire, qualis sit, nudum inspice;
しかし、もしあなたが人間の真の評価を下し、その人がどのような人であるかを知りたいと望むなら、彼を裸にして観察せよ。
ponat patrimonium, ponat honores et alia fortunae mendacia, corpus ipsum exuat.
先祖伝来の財産を置かせ、名誉やその他の運命の偽りを置かせ、肉体そのものをも脱ぎ捨てさせよ。
Animum intuere, qualis quantusque sit, alieno an suo magnus.
魂を見つめよ。 それがどのようなもので、どれほどの大きさであるか、他人のものによって偉大なのか、それとも自分自身のものによって偉大なのかを。
§76.33Si rectis oculis gladios micantes videt et si scit sua nihil interesse, utrum anima per os an per iugulum exeat, beatum voca;
もし彼が、きらめく剣をまっすぐな目で見つめ、魂が口から出て行こうと喉から出て行こうと、自分には何の違いもないと知っているなら、彼を幸福な人と呼びなさい。
si cum illi denuntiata sunt corporis tormenta et quae casu veniunt et quae potentioris iniuria, si vincula et exilia et vanas humanarum formidines mentium securus audit et dicit:
"
Non ulla laborum,
O virgo, nova mi facies inopinave surgit;
もし肉体への拷問や、偶然に降りかかること、あるいは権力者の不義によってもたらされること、そして幽閉や追放、人間の心が抱く空虚な恐怖が彼に宣告されたとき、彼がそれらを平然と聞き、こう言うなら。 「乙女よ、私にとって、いかなる苦難の姿も新しくも予期せぬものとしても立ち現れはしない。
Omnia praecepi atque animo mecum ipse peregi.
私はすべてを予期し、自らの心の中で自ら成し遂げた。
"
Tu hodie ista denuntias; ego semper denuntiavi mihi et hominem paravi ad humana. "
」「お前は今日それらを宣告するが、私は常にそれらを自分自身に宣告し、人間を人間の運命に対して備えさせてきたのだ。
§76.34Praecogitati mali mollis ictus venit.
」あらかじめ考えられていた悪の打撃は、和らいでやってくる。
At stultis et fortunae credentibus omnis videtur nova rerum et inopinata facies;
しかし、愚か者や運命を信じる者たちにとっては、事物のあらゆる姿が新しく、予期せぬものに見える。
magna autem pars est apud imperitos mali novitas.
そして、無経験な人々にとって、悪の大きな部分は、その新しさにある。
Hoc ut scias, ea quae putaverant aspera, fortius, cum adsuevere, patiuntur.
これを知るために言うが、彼ら自身が困難だと考えていたことに対しても、慣れてしまえば、より勇敢に耐え忍ぶのである。
§76.35Ideo sapiens adsuescit futuris malis et quae alii diu patiendo levia faciunt, hic levia facit diu cogitando.
それゆえ、知者は未来の悪に自らを慣れさせる。 そして、他の人々が長く耐え忍ぶことによって軽くするものを、彼は長く熟考することによって軽くするのである。
Audimus aliquando voces imperitorum dicentium: "sciebam hoc mihi restare"; sapiens scit sibi omnia restare.
私たちは時折、無経験な人々が「これが自分を待ち受けていると知っていた」と言う声を聞くが、知者はすべてのことが自分を待ち受けていると知っている。
Quicquid factum est, dicit: "sciebam.
何が起ころうとも、彼は「知っていた」と言うのである。
"VALE.
つつがなくお暮らしあれ。