Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §26.1-26.10

迫る死による哲学の検証と死への省察

35 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

老境を超えて死が迫る中、セネカは自身の哲学の実践性を死の瞬間において検証しようとする決意を語り、ルキリウスに対しても「死を想うこと」が真の自由をもたらすと説く。

§26.1Modo dicebam tibi, in conspectu esse me senectutis;
ついさっき私は君に、自分が老年の目の前にいると言っていた。
iam vereor, ne senectutem post me reliquerim.
しかし今や私は、老年を自分の後ろに置き去りにしてしまったのではないかと恐れている。
Aliud iam his annis, certe huic corpori, vocabulum convenit, quoniam quidem senectus lassae aetatis, non fractae, nomen est;
今やこれらの年月、少なくともこの肉体には、別の呼び名がふさわしい。 なぜなら、老年とは疲弊した年齢のことであって、壊れた年齢の名前ではないからだ。
inter decrepitos me numera et extrema tangentis.
私を極限に達しつつある、朽ち果てた者たちの間に数えなさい。
§26.2Gratias tamen mihi apud te ago;
しかし、私は君の前で自分自身に感謝している。
non sentio in animo aetatis iniuriam, cum sentiam in corpore.
肉体において年齢の害を感じているものの、心においては感じていないからだ。
Tantum vitia et vitiorum ministeria senuerunt;
ただ欠点と、欠点の奉仕者たちだけが老衰したのだ。
viget animus et gaudet non multum sibi esse cum corpore.
心は活気に満ち、肉体との関わりがほとんどないことを喜んでいる。
Magnam partem oneris sui posuit.
心は自身の重荷の大部分を降ろした。
Exultat et mihi facit controversiam de senectute.
心は歓喜し、私に対して老年について議論をふっかけてくる。
Hunc ait esse florem suum.
心は、今こそが自分の全盛期だと言っている。
§26.3Credamus illi;
彼の言うことを信じよう。
bono suo utatur.
彼が自分の良い状態を楽しめるように。
Ire in cogitationem iubet et dispicere, quid ex hac tranquillitate ac modestia morum sapientiae debeam, quid aetati, et diligenter excutere, quae non possim facere, quae nolim †prodesse habiturus ad qui si nolim quidquid non posse me gaudeo†.
彼は私に、思索へと入り、この心の平穏と行いの節度から、何が知恵のおかげであり、何が年齢のおかげであるかを見極め、また、自分が何を行うことができないのか、何を望まないのか、†もし望まないならば、行うことができないことを何であれ喜んでいる†ということを注意深く吟味するように命じている。
Quae enim querella est, quod incommodum, si quidquid debebat desinere, defecit?"
なぜなら、終わるべきであったすべてのものが消滅したとして、何の不満、何の不都合があるだろうか。
§26.4Incommodum summum est," inquis, "minui et deperire et, ut proprie dicam, liquescere.
「最大の不都合は、衰え、滅び、正確に言えば融解していくことだ」と君は言う。
Non enim subito inpulsi ac prostrati sumus; carpimur.
「というのも、私たちは突然衝撃を受けて打ち倒されるのではなく、むしり取られるのだから。
Singuli dies aliquid subtrahunt viribus.
一日一日が力から何かを奪い去っていくのだ。
" Ecquis exitus est melior quam in finem suum natura solvente dilabi? Non quia aliquid mali est ictus et e vita repentinus excessus, sed quia lenis haec est via, subduci.
」自然が解きほぐすにつれて、自身の終焉へと滑り落ちていくこと以上に、素晴らしい最期があるだろうか。 衝撃や突然の生の退場が何か悪いことだからではなく、このように徐々に連れ去られることが、穏やかな道だからである。
Ego certe, velut adpropinquet experimentum et ille laturus sententiam de omnibus annis meis dies venerit, ita me observo et adloquor:
私自身は、あたかも試練が近づき、私のすべての年月について判決を下すあの最期の日が到来したかのように、自分を観察し、自分にこう語りかけている。
§26.5"Nihil est," inquam, "adhuc, quod aut rebus aut verbis exhibuimus.
「私たちがこれまで行為や言葉によって示してきたものは、まだ何ものでもない」と私は言う。
Levia sunt ista et fallacia pignora animi multisque involuta lenociniis;
「それらは、心の不確かで欺瞞に満ちた証拠であり、多くの見せかけの飾りに包まれている。
quid profecerim, morti crediturus sum.
私がどれほど進歩したかは、死に委ねるつもりだ。
Non timide itaque conponor ad illum diem, quo remotis strophis ac fucis de me iudicaturus sum, utrum loquar fortia an sentiam, numquid simulatio fuerit et mimus, quicquid contra fortunam iactavi verborum contumacium.
それゆえ私は、策略や化粧が取り除かれ、自分が強いことを口にしているだけなのかそれとも本当に感じているのか、あるいは、運命に対して私が放ったすべての反抗的な言葉が、欺瞞であり芝居であったのかどうか、自分自身について判断を下すことになるあの日に向けて、恐れることなく心の準備をしている。
§26.6Remove existimationem hominum;
人々の評判を脇に置きなさい。
dubia semper est et in partem utramque dividitur.
それは常に不確かであり、両極端に分かれるものだ。
Remove studia tota vita tractata;
生涯を通じて携わってきた探究を脇に置きなさい。
mors de te pronuntiatura est.
死が君について判決を下すのだ。
Ita dico: disputationes et litterata conloquia et ex praeceptis sapientium verba collecta et eruditus sermo non ostendunt verum robur animi.
私はこう言いたい。 討論や、文学的な対話、賢者たちの教えから集められた言葉、そして教養ある言説は、心の真の強さを示すものではない。
Est enim oratio etiam timidissimis audax.
なぜなら、言葉というものは、最も臆病な者においてさえ大胆になり得るからだ。
Quid egeris, tunc apparebit, cum animam ages.
君が何を行ったかは、君が息を引き取るときに明らかになるだろう。
Accipio condicionem, non reformido iudicium. "
私はその条件を受け入れ、判決を恐れない。
§26.7Haec mecum loquor, sed tecum quoque me locutum puta.
」私はこれらのことを自分自身に語りかけているが、君に対しても語りかけていると考えてほしい。
Iuvenior es;
君は私より若い。
quid refert? Non dinumerantur anni.
それが何だというのだ。 年月が数えられるわけではない。
Incertum est, quo loco te mors expectet;
死がどの場所で君を待っているかは不確実である。
itaque tu illam omni loco expecta.
それゆえ、君はあらゆる場所で死を待ち受けなさい。
§26.8Desinere iam volebam et manus spectabat ad clausulam;
私はもう筆を置こうとしており、手は結びへと向かっていた。
sed conficienda sunt sacra et huic epistulae viaticum dandum est.
しかし、儀式を完了せねばならず、この手紙に旅費を与えねばならない。
Puta me non dicere, unde sumpturus sum mutuum: scis cuius arca utar.
私が借用金をどこから調達するつもりであるかを言っていないと思ってほしい。 君は私が誰の金庫を使うか知っている。
Expecta me pusillum, et de domo fiet numeratio;
私を少しの間待ちなさい。 そうすればわが家から支払いがなされるだろう。
interim commodabit Epicurus, qui ait: "Meditare mortem "vel si commodius sit "transire ad deos. "
それまでは、エピクロスが貸し付けてくれるだろう。 彼はこう言っている。 「死を想え」、あるいはもっと都合がよければ「神々のもとへ移りゆくことを(想え)」と。
§26.9Hic patet sensus: egregia res est mortem condiscere.
この意味は明らかだ。 死を学び取ることは、優れたことである。
Supervacuum forsitan putas id discere, quod semel utendum est.
君は、一度しか使わないものを学ぶことは、無駄なことだと思うかもしれない。
Hoc est ipsum, quare meditari debeamus;
これこそが、私たちがそれを熟考せねばならない理由そのものである。
semper discendum est, quod an sciamus, experiri non possumus. "
私たちがそれを知っているかどうかを試すことができないものは、常に学ばれなければならないのだ。
§26.10Meditare mortem";
「死を想え」。
qui hoc dicit, meditari libertatem iubet.
これを言う者は、自由を想うことを命じているのだ。
Qui mori didicit, servire dedidicit;
死ぬことを学んだ者は、隷属することを忘れたのである。
supra omnem potentiam est, certe extra omnem.
彼はあらゆる権力の上におり、確かにその外側にいる。
Quid ad illum carcer et custodia et claustra? Liberum ostium habet.
彼にとって、牢獄、監視、閂が何になろうか。 彼は自由な扉を持っている。
Una est catena, quae nos alligatos tenet, amor vitae, qui ut non est abiciendus, ita minuendus est, ut si quando res exiget, nihil nos detineat nec inpediat, quo minus parati simus, quod quandoque faciendum est, statim facere.
私たちを縛りつけている鎖はただ一つ、生への愛である。 これは投げ捨てるべきではないが、減じるべきものであり、事態が要求するときにはいつでも、私たちがいつかは行わねばならないことを直ちに行う準備を妨げたり阻んだりするものがないようにすべきである。
VALE.
健やかにあれ。

語釈・文法注

  1. 26.3sapientiae — 与格。動詞 debeam(debeo)の関与与格(または間接目的語)であり、「知恵に負うている(知恵のおかげである)」の意味を表す。後続の aetati も同様の構文である。
  2. 26.3†prodesse habiturus ad qui si nolim quidquid non posse me gaudeo† — この箇所は写本の破損(cruces)を示しているが、全体としては「もし自分が望まない(si nolim)のであれば、自分にできない(non posse me)どんなことでも喜んでいる(quidquid... gaudeo)」という譲歩・条件的な意味構造を底流として翻訳を統一している。
  3. 26.5utrum loquar fortia an sentiam — 接続法現在 loquar と sentiam を用いた「utrum... an...」による二者択一の間接疑問節。主節の iudicaturus sum(判断するつもりだ)の目的語となる名詞節を形成している。
  4. 26.6animam ages — 「animam agere」は「息を引き取る」「臨終を迎える」を意味するラテン語の慣用表現。直訳は「息(生命)を押し出す(追い払う)」。
  5. 26.10quo minus — 妨害や阻止を表す動詞(detineat, inpediat)に導かれる接続詞。ここでは、私たちがいつかは行わねばならないことを「行う準備を妨げたり阻んだりしないように」という否定的な目的・結果を表す接続法節(parati simus)を導いている。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §26.1-26.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:26.1-26.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。