§104.1In Nomentanum meum fugi, quid putas? Urbem? Immo febrem et quidem subrepentem.
私のノメントゥムの別荘へ逃れたのだが、あなたは何からだと思うか。 都会からか。 いや、熱から、それも忍び寄る熱からだ。
Iam manum mihi iniecerat.
すでにそれは私に手をかけていた。
Medicus initia esse dicebat motis venis et incertis et naturalem turbantibus modum.
医者は、脈が乱れ不規則で、自然な調子を乱していることから、これが初期症状だと言っていた。
Protinus itaque parari vehiculum iussi;
そこで私は直ちに馬車を用意させた。
Paulina mea retinente exire perseveravi;
私のパウリナが引き留めるのもきかず、私は出発を強行した。
illud mihi ore erat domini mei Gallionis, qui cum in Achaia febrem habere coepisset, protinus navem ascendit clamitans non corporis esse, sed loci morbum.
私の口には、私の主人ガリオのあの言葉があった。 彼はアカイアで熱を出し始めた時、直ちに船に乗り込み、「これは身体の病気ではなく、土地の病気だ」と叫び散らしたのだ。
§104.2Hoc ego Paulinae meae dixi, quae mihi valitudinem meam commendat.
このことを私は私のパウリナに言った。 彼女は私に私の健康を気遣うよう勧めてくれる。
Nam cum sciam spiritum illius in meo verti, incipio, ut illi consulam, mihi consulere.
なぜなら、彼女の命が私の命にかかっていることを知っているので、私は彼女を気遣うために、自分自身を気遣い始めるからだ。
Et cum me fortiorem senectus ad multa reddiderit, hoc beneficium aetatis amitto, venit enim mihi in mentem, in hoc sene et adulescentem esse, cui parcitur.
そして、老境が私を多くのことに対してより強くしてくれたとしても、私はこの年齢の恩恵を失ってしまう。 というのも、「この老人のなかには、労わられるべき若者もまた存在するのだ」という考えが頭に浮かぶからである。
Itaque quoniam ego ab illa non impetro, ut me fortius amet, a me impetrat illa, ut me diligentius amem.
それゆえ、私は彼女から、私のことをもっと強く愛さないでくれという承諾を得られないので、彼女は私から、私自身をより入念に愛するという承諾を得るのである。
§104.3Indulgendum est enim honestis adfectibus;
高潔な愛情には応じるべきだからである。
et interdum, etiam si premunt causae, spiritus in honorem suorum vel cum tormento revocandus et in ipso ore retinendus est, cum bono viro vivendum sit non quamdiu iuvat sed quamdiu See Acts xviii. 11 ff. , and Duff, Three Dialogues of Seneca, p. xliii. oportet.
そして時には、死を望む理由が迫っているとしても、愛する者たちへの敬意のために、たとえ苦痛を伴おうとも、息を呼び戻し、口元で引き留めておかなければならない。 なぜなら、善き人は、生きたいと思う限りではなく、生きるべきである See Acts xviii. 11 ff., and Duff, Three Dialogues of Seneca, p. xliii. 限り生きねばならないからである。
Ille, qui non uxorem, non amicum tanti putat, ut diutius in vita commoretur, qui perseverabit mori, delicatus est.
妻や友人を、自らが人生に長く留まるほどの価値あるものと考えず、死ぬことを強行する者は、わがままである。
Hoc quoque imperet sibi animus, ubi utilitas suorum exigit, nec tantum, si vult mori, sed si coepit, intermittat et suis se commodet.
心は、愛する者たちの益がそれを要求するときには、このこともまた自らに命じるべきであり、単に死ぬことを望む場合だけでなく、死に始めた場合であっても、それを中断し、身内のために自分を捧げるべきである。
§104.4Ingentis animi est aliena causa ad vitam reverti, quod magni viri saepe fecerunt.
他人のために生へと戻ることは、偉大な精神のなせる業であり、これは偉大な人々がしばしば行ってきたことである。
Sed hoc quoque summae humanitatis existimo, senectutem suam, cuius maximus fructus est securior sui tutela et vitae usus animosior, attentius custodire, si scias alicui tuorum esse dulce, utile, optabile.
しかし、自らの老境――その最大の果実は、より安全な自己の配慮と、より大胆な生の享受であるのだが――を、もしそれがあなたの身内の誰かにとって甘美であり、有益であり、望ましいことだと知るならば、より入念に守ることもまた、最高の人間愛であると私は考える。
§104.5Habet praeterea in se non mediocre ista res gaudium et mercedem;
さらに、このことはそれ自体の中に少なからぬ喜びと報いを持っている。
quid enim iucundius quam uxori tam carum esse, ut propter hoc tibi carior fias? Potest itaque Paulina mea non tantum suum mihi timorem inputare, sed etiam meum.
なぜなら、妻にとって自分がこれほど愛おしい存在であり、そのために自分自身にとっても自分がより愛おしくなること以上に、心地よいことが他にあろうか。 したがって、私のパウリナは、彼女自身の不安だけでなく、私自身の不安をも私に負わせることができる。
§104.6Quaeris ergo, quomodo mihi consilium profectionis cesserit? Ut primum gravitatem urbis excessi et illum odorem culinarum fumantium, quae motae quicquid pestiferi vaporis obferunt, cum pulvere effundunt, protinus mutatam valitudinem sensi.
それで、あなたは私の出発の計画がどうなったかを尋ねるのか。 私が都会の重苦しい空気と、かき回されると埃とともに有害な蒸気を撒き散らす、あの煙を立てる台所の臭いから抜け出すやいなや、直ちに健康状態が変化したのを感じた。
Quantum deinde adiectum putas viribus, postquam vineas attigi? In pascuum emissus cibum meum invasi.
その後、ブドウ畑に到着したとき、私の活力にどれほどのものが加えられたと思うか。 牧草地に放たれたかのように、私は自分の食べ物に襲いかかった。
Repeti vi ergo iam me;
それゆえ、私はすでに自分自身を取り戻した。
non permansit marcor ille corporis dubii et male cogitantis.
不十分に不健康な考えを抱く身体のあの衰弱は、もはや留まらなかった。
Incipio toto animo studere.
私は全精力を傾けて研究し始めている。
§104.7Non multum ad hoc locus confert, nisi se sibi praestat animus, qui secretum in occupationibus mediis, si volet, habebit;
精神が自らを自らに提供しない限り、場所はこのことにあまり貢献しない。 精神は、望みさえすれば、多忙の真っ只中にあっても静寂を得るだろう。
at ille, qui regiones eligit et otium captat, ubique, quo distringatur, inveniet.
しかし、場所を選び、退屈な余暇を追い求める者は、どこに行っても、自分を散漫にさせるものを見出すだろう。
Nam Socraten querenti cuidam, quod nihil sibi peregrinationes profuissent, respondisse ferunt: "non inmerito hoc tibi evenit;
実際、ある人が旅が自分に何の役にも立たなかったと不平を言ったとき、ソクラテスはこう答えたと伝えられている。 「それは当然のことだ。
tecum enim peregrinabaris. "
お前は自分自身と一緒に旅をしていたのだから。
§104.8O quam bene cum quibusdam ageretur, si a se aberrarent! Nunc premunt se ipsi, sollicitant, corrumpunt, territant.
」おお、もし一部の人々が自分自身から離れることができたなら、彼らの境遇はどれほど良くなることか! 今や彼らは、自分自身を圧迫し、悩ませ、堕落させ、怯えさせている。
Quid prodest mare traicere et urbes mutare? Si vis ista, quibus urgueris, effugere, non aliubi sis oportet, sed alius.
海を渡り、都市を変えることに何の益があろうか。 もしあなたが、自分を苦しめているそれらのものから逃れたいと思うなら、別の場所にいるべきなのではなく、別の人間になるべきなのだ。
Puta venisse te Athenas, puta Rhodon;
あなたがアテネに行ったと仮定せよ、ロードスに行ったと仮定せよ。
elige arbitrio tuo civitatem: quid ad rem pertinet, quos illa mores habeat? Tuos adferes.
あなたの裁量で都市を選びなさい。 その都市がどのような風習を持っているかが、何の関係があろうか。 あなたは自分自身の風習を持ち込むのだ。
§104.9Divitias iudicabis bonum: torquebit te paupertas, quod est miserrimum, falsa.
あなたは富を善と判断するだろう。 すると貧困が、それも最も惨めなことには、偽りの貧困があなたを苦しめることになる。
Quamvis enim multum possideas, tamen, quia aliquis plus habet, tanto tibi videris defici, quanto vinceris.
なぜなら、あなたがいくら多くを所有していようとも、他の誰かがそれ以上を持っているがゆえに、あなたは自分が凌駕されている分だけ、不足しているように自分に思えるからである。
Honores iudicabis bonum: male te habebit ille consul factus, ille etiam refectus, invidebis, quotiens aliquem in fastis saepius legeris.
あなたは名誉を善と判断するだろう。 すると、あの男が執政官になったこと、さらにはあの男が再選されたことで、あなたは不快な思いをし、暦の中に誰かの名前をより頻繁に見るたびに、嫉妬することになるだろう。
Tantus erit ambitionis furor, ut nemo tibi post te videatur, si aliquis ante te fuerit.
野心の狂気は非常に大きいので、もしあなたの前に誰かがいるならば、あなたの後ろには誰もいないかのようにあなたには思われるほどであろう。