Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §103.1-103.5

他者からの危険に対する警戒と哲学への隠遁

206 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

人間から人間への不意で執拗な危険について警告し、その対策として哲学への隠遁を勧める一方で、哲学を傲慢に誇示せず、世間との調和を保ちつつ内面を磨くよう説く。

§103.1Quid ista circumspicis, quae tibi possunt fortasse evenire, sed possunt et non evenire? Incendium dico, ruinam, alia, quae nobis incidunt, non insidiantur;
なぜあなたは、自分に起こるかもしれないし、起こらないかもしれないそれらのことを見回しているのか。 私が言っているのは、火災や、倒壊、その他、私たちに偶発的に降りかかるのであって、私たちを待ち伏せているのではない事物のことだ。
illa potius vide, illa devita, quae nos observant, quae captant.
むしろ、私たちを監視し、陥れようと狙っているそれらのことを見つめ、それらを避けるがよい。
Rariores sunt casus, etiam si graves, naufragium facere, vehiculo everti;
船難に遭うことや、乗物から投げ出されることなどは、重大ではあっても、より稀な災難である。
ab homine homini cotidianum periculum.
人間から人間への危険こそが、日々の危険なのだ。
Adversus hoc te expedi, hoc intentis oculis intuere.
これに対して身を整え、これに目を凝らして注視しなさい。
Nullum est malum frequentius, nullum pertinacius, nullum blandius.
これほど頻繁で、これほど執拗で、これほど甘言を弄する悪はほかにない。
§103.2Ac tempestas minatur antequam surgat, crepant aedificia antequam corruant, praenuntiat fumus incendium;
嵐は沸き起こる前に脅かし、建物は崩壊する前にきしむ音がし、煙は火災を予告する。
subita est ex homine pernicies et eo diligentius tegitur, quo propius accedit.
だが、人間から来る破滅は突発的であり、近づけば近づくほど、それだけ入念に隠される。
Erras, si istorum tibi qui occurrunt vultibus credis;
もしあなたが出会う人々の表情を信用するなら、あなたは誤っている。
hominum effigies habent, animos ferarum, nisi quod illarum perniciosus est primus incursus; quos transiere, non quaerunt.
彼らは人間の姿をしているが、野獣の心を持っている。 ただ、野獣の場合は最初の襲撃が有害なのであって、通り過ぎた者たちを追うことはないという点を除けば。
Numquam enim illas ad nocendum nisi necessitas incitat;
実際、野獣を害することへと駆り立てるのは、必要に迫られた時だけである。
aut fame aut timore coguntur ad pugnam;
飢えか、あるいは恐怖によって闘いへと強制されるのだ。
homini perdere hominem libet.
だが、人間にとっては、人間を滅ぼすことが快楽なのだ。
§103.3Tu tamen ita cogita, quod ex homine periculum sit, ut cogites, quod sit hominis officium.
しかしながら、あなたは人間からいかなる危険があるかを考えるにあたっては、人間の義務がいかなるものであるかも同時に考えるようにしなさい。
Alterum intuere, ne laedaris, alterum ne laedas.
一方(危険)を注視せよ、自分が害されないために。 他方(義務)を注視せよ、他者を害さないために。
Commodis omnium laeteris, movearis incommodis et memineris, quae praestare debeas, quae cavere.
すべての人の幸福を喜び、不利益に心を痛め、自分が提供すべきこと、警戒すべきことを記憶に留めるがよい。
§103.4Sic vivendo quid consequaris? Non te ne noceant, sed ne fallant.
このように生きることで、あなたは何を得るだろうか。 彼らがあなたを害さなくなることではなく、あなたを欺かなくなることである。
Quantum potes autem, in philosophiam recede: illa te sinu suo proteget, in huius sacrario eris aut tutus aut tutior.
しかし、できる限り哲学へと退きなさい。 哲学はその胸であなたを保護してくれるだろう。 その聖所にあって、あなたは安全であるか、あるいはより安全であるだろう。
Non arietant inter se nisi in eadem ambulantes via.
同じ道を歩く者たちでなければ、互いに衝突することはない。
Ipsam autem philosophiam non debebis iactare;
ただし、哲学そのものを誇示してはならない。
multis fuit periculi causa insolenter tractata et contumaciter.
多くの人にとって、哲学を不遜に、また傲慢に扱うことは、危険を招く原因となってきたのだから。
§103.5Tibi vitia detrahat, non aliis exprobret.
哲学はあなたから欠点を取り除くべきであり、他人の欠点を非難すべきではない。
Non abhorreat a publicis moribus nec hoc agat, ut quicquid non facit, damnare videatur.
公の慣習からかけ離れるべきではなく、自分がしないすべてのことを非難しているかのように見せるべきでもない。
Licet sapere sine pompa, sine invidia.
見せびらかすこともなく、妬まれることもなく、賢明であることは許されているのだ。
VALE.
健やかに。

語釈・文法注

  1. §103.1Quid — 疑問代名詞の中性単数対格が副詞的に用いられ、「なぜ」「何のために」という意味を表している。
  2. §103.2eo diligentius tegitur, quo propius accedit — 相関関係を示す eo... quo... 構文であり、比較級を伴って「近づけば近づくほど、それだけ入念に隠される」という意味になる。
  3. §103.3ita cogita, quod ex homine periculum sit, ut cogites, quod sit hominis officium — 前半の quod は間接疑問を同格的に導入する接続詞で、ita... ut... は「〜であるように、そのように〜せよ」という目的または結果の節を形成する。
  4. §103.4Non te ne noceant, sed ne fallant — 前文の quid consequaris(何を得るか)に対する回答。consequaris の目的語となる名詞節として、ne(ut non の代わり)が導かれている。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §103.1-103.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:103.1-103.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。