§102.1Quomodo molestus est iucundum somnium videnti qui excitat, aufert enim voluptatem, etiam si falsam, effectum tamen verae habentem; sic epistula tua mihi fecit iniuriam.
心地よい夢を見ている者にとって、起こす者がどれほど厄介であるか、というのも彼は、たとえ偽りであってもそれにもかかわらず真実の夢の作用を持つ快楽を奪うからであるが、そのように、君の手紙は私に不当な仕打ちをした。
Revocavit enim me cogitationi aptae traditum et iturum, si licuisset, ulterius.
というのも、それはふさわしい思考に委ねられ、もし許されたならさらに先へと進んだであろう私を呼び戻したからである。
§102.2Iuvabat de aeternitate animarum quaerere, immo mehercules credere.
魂の不滅について探究すること、いや、ヘラクレスにかけて、それを信じることは快かった。
Praebebam enim me facilem opinionibus magnorum virorum rem gratissimam promittentium magis quam probantium.
なぜなら私は、極めて喜ばしい事柄を、証明するというよりはむしろ約束してくれている偉大な人々の意見に対して、自分を従順にしていたからである。
Dabam me spei tantae.
私はそれほどの希望に身を委ねていた。
Iam eram fastidio mihi, iam reliquias aetatis infractae contemnebam in immensum illud tempus et in possessionem omnis aevi transiturus;
すでに私は自分自身にとって嫌悪の対象となっており、すでに、あの果てしない時間の中へと、そしてすべての時代の所有の中へと移行しようとして、衰えた生涯の残りを軽蔑していた。
cum subito experrectus sum epistula tua accepta et tam bellum somnium perdidi.
そのとき突然、君の手紙を受け取ったことによって私は目覚め、これほど美しい夢を失ってしまった。
Quod repetam, si te dimisero, et redimam.
この夢を、君を送り出したら、私は再び求め、取り戻すつもりである。
§102.3Negat me epistula prima totam quaestionem explicuisse, in qua probare conabar id quod nostris placet, claritatem, quae post mortem contingit, bonum esse.
最初の手紙は、私が問いの全体を説明し尽くしたのではないと言っている。 その問いの中で私は、我々の学派が好むこと、すなわち、死後に生じる名声は善であるということを証明しようと努めていた。
Id enim me non solvisse, quod opponitur nobis: "Nullum," inquiunt, "bonum ex distantibus.
というのも、私たちが反論されている次のこと、すなわち『いかなる善も、離れ離れのものから成り立つことはない。
Hoc autem ex distantibus constat. "
しかしこれ(名声)は離れ離れのものから構成されている』という点を、私が解決していないと(その手紙が言っている)からである。
§102.4Quod interrogas, mi Lucili, eiusdem quaestionis est loci alterius, et ideo non hoc tantum, sed alia quoque eodem pertinentia distuleram.
私のルキリウスよ、君が尋ねていることは、同じ問いの別の領域に属している。 それゆえ、これだけでなく、同じところに属する他の事柄をも私は後回しにしていたのだ。
Quaedam enim, ut scis, moralibus rationalia inmixta sunt.
というのも、君も知るように、倫理的な事柄には論理的な事柄が混ざり合っているからである。
Itaque illam partem rectam et ad mores pertinentem tractavi: numquid stultum sit ac supervacuum ultra extremum diem curas, transmittere, an cadant bona nostra nobiscum nihilque sit eius, qui nullus est, an ex eo, quod, cum erit, sensuri non sumus, antequam sit, aliquis fructus percipi aut peti possit.
それゆえ、私は直接的であり道徳に関するあの部分を扱った。 すなわち、最後の日の先へと気遣いを送ることは、愚かで無駄なことなのだろうか、それとも、私たちの善は私たちと共に滅び、存在しない者には何も残らないのだろうか、あるいは、それが生じるときには私たちが感知することのないその事柄から、それが生じる前に、何らかの果実が受け取られ、あるいは求められうるのだろうか(という部分を扱った)。
§102.5Haec omnia mores spectant;
これらすべては道徳に関わっている。
itaque suo loco posita sunt.
それゆえ、それらはふさわしい場所に置かれた。
At quae a dialecticis contra hanc opinionem dicuntur, segreganda fuerunt et ideo seposita sunt.
しかし、論理学者たちによってこの意見に対して言われることは、区別されるべきであったし、それゆえ脇に置かれていた。
Nunc, quia omnia exigis, omnia quae dicunt persequar, deinde singulis occurram.
今や、君がすべてを要求するのだから、彼らが言うことのすべてを跡づけ、その後に個々のことに反論しよう。
§102.6Nisi aliquid praedixero, intellegi non poterunt quae refellentur.
もし私が最初にあることを言っておかねば、反論されることになる事柄は理解され得ないだろう。
Quid est, quod praedicere velim? Quaedam continua corpora esse, ut hominem;
私が前もって言っておきたいこととは何か。 ある種の実体は連続的である、例えば人間のように。
quaedam esse composita, ut navem, domum, omnia denique, quorum diversae partes iunctura in unum coactae sunt;
あるものは複合的である、例えば船や家、要するに、その異なった部分が接合によって一つにまとめられているすべてのもののように。
quaedam ex distantibus, quorum adhuc membra separata sunt, tamquam exercitus, populus, senatus.
あるものは離れ離れのものからなる、その構成成員が依然として分離しているもの、例えば軍隊、民衆、元老院のように。
Illi enim, per quos ista corpora efficiuntur, iure aut officio cohaerent, natura diducti et singuli sunt.
というのも、これらの実体を構成する人々は、法や義務によって結びついてはいるが、自然においては引き離されており、個々別々だからである。
Quid est, quod etiamnunc praedicere velim?
さらに私が今、前もって言っておきたいこととは何か。
§102.7Nullum bonum putamus esse, quod ex distantibus constat.
私たちは、離れ離れのものから成り立ついかなるものも、善ではないと考えている。
Uno enim spiritu unum bonum contineri ac regi debet, unum esse unius boni principale.
なぜなら、一つの善は一つの気息によって保持され支配されねばならず、一つの善の統御部分は一つでなければならないからである。
Hoc si quando desideraveris, per se probatur;
もし君がいつかこれを望むなら、それ自体で証明される。
interim ponendum fuit, quia in nos nostra tela mittuntur.
当面の間は前提として置かれねばならなかった。 なぜなら、私たちに対して、私たちの武器が向けられているからである。
§102.8"Dicitis," inquit, "nullum bonum ex distantibus esse? Claritas autem ista bonorum virorum secunda opinio est.
『あなたがたは』と相手は言う、『離れ離れのものからなる善は存在しないと言うのか。 しかし、あの名声とは、善い人々による好意的な世評である。
Nam quomodo fama non est unius sermo nec infamia unius mala existimatio, sic nec claritas uni bono placuisse.
なぜなら、噂が一人の人間の言葉ではないし、悪評が一人の人間の悪い評価ではないのと同様に、そのように、名声も、一人の善い人に気に入られることではないからである。
Consentire in hoc plures insignes et spectabiles viri debent, ut claritas sit.
これが名声であるためには、多くの顕著で注目すべき人々がこのことにおいて一致しなければならない。
Haec autem ex iudiciis plurium efficitur, id est distantium;
しかし、これは多くの人々の、すなわち互いに離れ離れの人々の判断から生じる。
ergo non est bonum.
したがって、それは善ではない。
§102.9Claritas," inquit, "laus est a bonis bono reddita;
』『名声とは』と相手は言う、『善い人々から善い人へと返された賞賛である。
laus oratio, vox est aliquid significans;
賞賛は言論であり、何かを意味する声である。
vox est autem, licet virorum sit bonorum, non bonum.
しかし声は、たとえそれが善い人々の声であるにしても、善ではない。
Nec enim quicquid vir bonus facit, bonum est.
なぜなら、善い人が行うことのすべてが善であるわけではないからである。
Nam et plaudit et sibilat, sed nec plausum quisquam nec sibilum, licet omnia eius admiretur et laudet, bonum dicit, non magis quam sternumentum aut tussim.
実際、彼は拍手もすれば口笛も吹くが、人々は彼のすべてを感嘆し称賛するにしても、拍手も口笛も、くしゃみや咳以上に善であるとは言わない。
Ergo claritas bonum non est.
したがって、名声は善ではない。
§102.10Ad summam dicite nobis, utrum laudantis an laudati bonum sit: si laudati bonum esse dicitis, tam ridiculam rem facitis, quam si adfirmetis meum esse, quod alius bene valeat.
』『要するに私たちに言ってほしい、それが称賛する者の善なのか、それとも称賛される者の善なのかを。 もし称賛される者の善であると言うなら、君たちは、他人が健康であることが私のものであると主張するのと同じくらい、滑稽なことをしている。
Sed laudare dignos honesta actio est;
しかし、ふさわしい人々を称賛することは気高い行為である。
ita laudantis bonum est, cuius actio est, non nostrum, qui laudamur.
したがって、それは行為を行う者、すなわち称賛する者の善であって、称賛される私たちのものではない。
Atqui hoc quaerebatur. "
しかし、これこそが問われていたことなのだ。
§102.11Respondebo nunc singulis cursim.
』今や、個々のことに素早く答えよう。
Primum, an sit aliquod ex distantibus bonum, etiamnunc quaeritur et pars utraque sententias habet.
第一に、離れ離れのものからなる善が何か存在するのかどうかは、今なお問われており、両派がそれぞれの意見を持っている。
Deinde claritas desiderat multa suffragia? Potest et unius boni viri iudicio esse contenta;
第二に、名声は多くの支持を必要とするだろうか。 それはたった一人の善い人の判断にも満足しうる。
unus nos bonus bonos iudicat.
一人の善い人が、私たちを善いと判断するのである。